Geçtiğimiz günlerde İzmir’in Aliağa ilçesindeki Habaş demir-çelik fabrikasında gerçekleşen patlama sonucunda 18 işçimiz vefat etti, birçok işçimiz de yaralandı.
İşçi ölümleri elbette ilk olmadı ve bu sistem devam ederse de son olmayacak. Soma Maden faciası, Dilovası Kozmetik fabrikasında yaşanan facia, İstanbul Gayrettepe’de gerçekleşen facia gibi birçok sayamadığımız örnek var. Bu saydığımız örnekleri ve diğer örnekleri söylerken maalesef hep facia sözcüğünü kullanıyoruz. İş kollarımız, fabrikalarımız, madenlerimiz ve diğer üretim yaptığımız yerler niçin üretim başarılarıyla anılmıyor da “facia” sözcüğü ile anılıyor?
Bunun cevabını vermek ve sorunu çözmek Türk gençliğinin ve Türk milletinin sırtındaki yüktür. Bu yük acı fakat sırtlanılması gereken bir yüktür. Bu yükü çözümü bularak sırtımızdan indireceğiz.
Yaşanan faciaların birden çok sebebi var. Şimdi bunları alt başlıklarda anlatalım.
1 – Devlet Denetimsizlikleri, İhmaller
Son yaşanan Habaş demir-çelik fabrikasındaki patlama ve diğer facialarda da gördüğümüz üzere ilk sebep açıkça denetimsizlik. Habaş fabrikasında gerçekleşen işçi ölümleri veya yaralanmaları ilk değil. Öncesinde Habaş şirketine bağlı yine aynı fabrikada ve diğer farklı fabrikalarda da işçi ölümleri ve yaralanmaları olmuş. Hatta ve hatta Habaş Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran Mayıs 2026’da 4 yıl 10 ay 10 gün hapis cezası almıştı. [1]
Buna rağmen atılmayan adımlar, geç kalan denetimler, ihmaller faciaları doğurdu. Devletin bu noktada denetimleri sıklaştırması şarttır. Devletin denetimleri yıllardır artırmamasındaki sebep açıktır. İşçilerimizin can güvenliği yerine, emeğinin kutsallığı yerine özel şirketlerin ve holdinglerin kârını önceleyen bir bakış vardır. Türkiye Cumhuriyeti üretimi kutsallaştıran, emekçiyi ve üreticiyi baş tacı eden bir devlet olarak kurulmuştur. Mustafa Kemal Atatürk’ün bahsettiği gibi: “Köylü memleketin efendisidir!” Yani o zamanki üreten sınıfı betimleyen, onu değerli kılan bir devletti Türkiye’miz. Şimdi bu refleksi zayıfladı. Emeği, üretimi kutsal sayan bir Türkiye Cumhuriyeti, işçi ve üreticilerimizin en büyük isteğidir.
2 – Özel Sermaye Doğası Gereği İşçiyi Değil Kârı Düşünür
Özel sektör-kamuculuk çelişkisi özellikle 24 Ocak 1980 kararları ile daha çok tartışılır bir hâl almıştır. İşçilerimizin demokratik hakları, üretimin devamlılığı, verimi ve artışı gibi aslında birçok meselesinde Türkiye’nin hangi mülkiyetçi bakış açısı ile ekonomisini yönetmesi gerektiği yıllardır yine tartışılıyor. Bunu kıyaslama yaparak ortaya koymalıyız.
Özel sermaye, kapitalizmin evrensel doğası gereği üretimi kâr olarak ele alır. Esas mesele ne işçinin emeğinin karşılığıdır, ne iyi çalışma koşullarıdır ne de halka kaliteli ürün üretmektir. Azami kâr, daha çok kazanç ve diğer sermaye sahipleri ile rekabet… Özel sermayenin kâr hırsı tuzlu su içmek gibidir. İçtikçe daha çok su istersiniz. Asla doymazsınız!
İşin başka bir boyutu da şudur: Özel sermayenin bu evrensel hırsı sadece Türkiye işçi sınıfımızı değil, aynı zamanda Türkiye’nin millî burjuvazisini de yutmak üzerine kuruludur. Emperyalizm çağında, yani sermayenin küreselleşmesi ile rekabet kızışmış; emperyalist ülke ve sermayeleri sadece Türkiye işçi sınıfını değil, Türkiye’nin millî burjuvazisini de tehdit eder hâle gelmiştir. Artık hedef bir sınıf değil, bir millettir. Hem bu tehdidi göğüsleyecek, kendi millî burjuvazisini gümrük duvarlarıyla koruyacak hem de bu millî burjuvaziyi kendi ülkesindeki emekçilerine iş vermesi ve iyi koşullar altında çalışma imkânı sunması için kamucu-devletçi bir bakış açısına ihtiyacımız vardır.
Kamucu-devletçi bakış, doğası gereği kârı değil halka hizmeti, emekçiye iyi bir ekmek teknesi sunmayı görev bilir. Bunu kelimenin anlamından ve kökünden bile çıkartabiliriz. Kamu demek “halk” demektir; amme kelimesinden gelir. [2] Halka hizmet etmeyen, emekçisine iyi bir hayat vaat etmeyen bir kamunun, devletin bir meşru zemini olmayacaktır. O devlet yıkılmaya mahkûmdur. İşte bu yüzdendir ki kamu mülkiyeti istediği kadar kâr elde etmek istesin bunu yapamaz. Kamunun halka hizmet etmesi, emekçiyi savunması bir tercih değil, zorunluluğudur!
Sonuç
Elbette yaşanan işçi ölümleri ve yaralanmalarının farklı birçok sebebi daha vardır. Fakat en önemlileri bunlardır. Sadece işçilerimizin hakları ve evlerine ekmek götürebilmeleri meselesi değil; Türkiye’mizin devlet ve millet olarak kalkınmasını, güçlenmesini, zenginleşmesini sağlayacak esas yöntem kamu ekonomisidir. Kamu, sadece işçi sınıfımızın haklarını savunmada değil, aynı zamanda Türkiye’nin millî burjuvazisinin de emek eksenli, üretim eksenli, kalkınma eksenli hareket etmesi noktasında yönlendirerek millî burjuvazinin de önünü açacaktır. 1980 sonrası neoliberal ekonomi modelinin Türkiye’yi götürdüğü nokta koca bir çukurdur. Bu çukurda güller açmaz, bu çukurda işçi ve millet rahat etmez. Kamucu-devletçi bir ekonomi ile ise “üretim devrimi” gerçekleşir, emekçilerimiz hayatlarını kaybetmez ve en önemlisi aydınlık bir Türkiye inşa edilir!
Alıntılar:
[1] https://www.birgun.net/haber/habas-ta-ilk-is-cinayeti-degil-patron-mayis-ayinda-ceza-almisti-745489
[2] https://sozluk.gov.tr/kelime/kamu
