İnsanlık tarihi savaşların tarihidir. İnsan, insan olmak için doğayla savaşmış, devlet kurmak için insanla savaşmıştır. İnsan, kendi zihninde bile durmak bilmeyen bir savaş halindedir. Her gün, her an düşünceleri savaşır. Fikirler, aslında bu düşünce savaşlarında galip gelenlerin yansımasıdır. İbn-i Haldun “savaş insanlık tarihi kadar eskidir” der. İşte insan bu savaşlardan galip gelmek için çeşitli araçlar geliştirmiştir.

Her insan içine girdiği savaşı kazanmak ister. Kaybetmek için savaşıyorum diyen savaşçı olmaz. Bu yüzden araçlar geliştirir, araçlar yaratır. Mağarada yaşayan insan doğayla savaşabilmek ve hayatta kalabilmek için mızraklar yaptı, ateşi buldu, taşları yontarak silahlar yaptı. Her buluş her icat bir savaşımın sonucu ortaya çıktı. Araçlar geliştikçe savaşın aracı sadece top, tüfek, kılıç, mermiyle sınırlı kalmadı. Son kertede silahlar konuşur ama çağımızda savaşı sadece sınırlara dayanan savaşçılar yürütmez. Dünya, ekonomi savaşlarıyla, kültürel savaşlarla, psikolojik savaş aygıtlarıyla tanışalı uzun zaman oldu.

SAVAŞ ALANLARI

Emperyalizm çağında savaş aygıtları gelişti ve değişti. Biçim ve kılık değiştirdi. Evinizin salonunda bir televizyon var mı? Varsa salonunuz bir savaş alanı. Elinizde akıllı telefonunuz varsa ve sosyal medya araçlarını kullanıyorsanız orası bir savaş alanı. Bilgisayarınız dizlerinizin üzerindeyse dizleriniz savaş alanı.

Medya araçları günümüzde savaş alanlarının en yaygını aynı zamanda en kalleşi, en sırtından vuranı. Bir yalan endüstrisi var, yedi gün yirmi dört saat görevlerinin başındalar. Çoğunlukla sosyal medyadan yayılan ana haber bültenlerine taşınan yalanlar aynı anda milyonlarca eve giriyor. Yalan zehri ekrandan sızıp bulunan odayı kaplıyor. Dumanlar sisler içinde bırakıyor insanımızı. Göz gözü görmez oluyor.

“…ve bir yalan söylendiği zaman insanların değil, eşyanın bile buna nasıl tahammül ettiğine şaşıyorum. Yalana her şey isyan etmelidir. Eşya bile: Damlardan kiremitler uçmalıdır, ağaçlar köklerinden sökülüp havada bir saniye içinde toz duman olmalıdır, camlar kırılmalıdır, hatta yıldızlar düşüp gökyüzünde bin parçaya ayrılmalıdır…” Peyami Safa Dokuzuncu Hariciye Koşuğu’nda yalanı böyle çarpıcı bir şekilde anlatır. Yalan dumanlarını, sislerini gözlerimiz görmez. Zihnimize işler zehir. Psikolojik savaştır adı. Yalan makinelerinin ürettikleri zihnimizi ele geçirir. İkna edicidir. Belki de yalanı üreten, taşıyan, sunan bile yalan olduğunu hatırlamaz artık. Öyle sistemli kurulmuştur savaş mekanizması. Hasan Yalçın, Psikolojik Savaş kitabında “Psikolojik savaş yığınları bilgisiz bırakmayı amaçladığı gibi, bu bilgisiz yığınları devrim karşıtlığına sürüklemek ister” der. Devamında ise psikolojik savaşa karşı kuşanmayı bir devrimci görev olarak verir. Aynı kitabın önsözü Vatan Partisi Genel Başkanı Dr. Doğu Perinçek’e aittir ve yalana karşı tek seçeneği şöyle ifade eder “Yalanın, psikolojik savaş uzmanlarına göre, binlerce seçeneği vardır. Onlara göre, yalanın seçeneği yine yalandır. O yalan yerine bu yalan konabilir. Devrimciye göre, yalanın tek seçeneği bulunmaktadır: Doğru!”

PANZEHİR “DOĞRU”

“Hakikati seviniz, o da sizi sever; hakikati arayınız, o da sizi arar ve üstüne yalan Çin setleri gibi kalın duvarlar örsün, altında kalan hakikat bir ince iniltiyle, bir hafif rüzgar dalgasıyla, herhangi bir küçük işaretle mevcudiyetini bildirir: ‘Buradayım’ der.” (Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu)

“Buradayım” diyen birileri var. Yalanın tek seçeneği olan doğruyu söyleyecek birileri var! Duman altı kalanları kurtaracak, yolumuzu aydınlatacak bilgileri milyonlara ulaştıracak, Mehmetçiğin gözünden yayın yapan bir kanalımız var.

Ulusal Kanal, yalana karşı tek seçenek olan doğrunun temsilcisidir.

Ulusal Kanal, milletini yalan rüzgârına, psikolojik savaşın mermilerine karşı adeta bir zırhla kaplamayı görev bilendir.

Ulusal Kanal “Doğru olmayan odun bile bu kapuya layık değildir” diyen Yunus Emrelerin felsefesiyle, PKK’nın üstüne yürüyen ve kökünü kurutmaya yemin eden Mehmetçiğin kararlılığıyla, yılmadan, yorulmadan, tek başına kalsa dahi mücadele etmeye yemin etmiş Türk Gençliğinin umuduyla yayın yapmaktadır.

Ulusal Kanal Diyarbakır Annesinin çığlığı, gençliğin sesi, emekçinin nefesidir.

Ulusal Kanal, emperyalizm sesi olan kanallar gibi sırtını ABD fonlarına yaslamaz. Ayakları Türkiye topraklarına basar, yüreği milletiyle çarpar.

SAVAŞAN KANAL

Televizyon kanalları da savaşır. Ulusal Kanal, Türkiye cephesinde savaşan kanaldır. Emperyalizmin akıttı milyonlarca dolara rağmen milletimizin güvenmediği kanalların yalanlarına karşı savaşır. Türkiye düşmanlarına karşı savaşır. PKK’ya, FETÖ’ye ve tüm terör örgütlerine karşı savaşır. Ergenekon kumpasına, 15 Temmuz’da ABD Gladyosuna karşı savaşır. Suriye’de, Kandil’de, Sur’da, Cizre’de Mehmetçikle beraber siperdedir.

Ulusal Kanal sadece Türk Milletinin değil mazlum milletlerin sesidir. Azerbaycan ordusuyla Karabağ’dadır. Filistin’dedir, Venezuela’dadır, Libya’dadır, İran’dadır.

5 MİLYON EV DAHA AYDINLANSIN

Ulusal Kanal, Kasım ayında ekranlarından “5 Milyon Ev Daha Aydınlansın Var Mısın?” diye sordu izleyicilerine. Kanalımızın Digitürk ve TiviBu televizyon platformlarına girmesi için 3,5 milyon TL’ye ihtiyaç var dediler. Varız dedik. Elbette varız. Sırtını milletine yaslayan, savaşan Ulusal Kanal’ın bu televizyon platformlarına girmesi demek 5 milyon eve daha “doğrunun” gitmesi demektir.

Bu bir yardım kampanyası değil görev kampanyasıdır. Herkes üzerine düşen görevi yerine getirmelidir dedik. Ulusal Kanal, ne zaman istesek Türk Gençliğinin sorunlarını ve çözümlerini ekrana taşımıştır. Biz de varımızla yoğumuzla Ulusal Kanal’ın Digitürk ve TiviBu’ya girmesi için çalışmalara başladık. Türkiye’nin dört bir yanına haber saldık, hedefler koyduk, planlar yaptık. Sözümüz söz Ulusal Kanal Digitürk ve TiviBu’ya girecek. Telefonlara sarıldık. Eş, dost, ana, baba kim varsa aradık destek istedik. Ulusal Kanal’a vermek üzere herkes hedeflediği miktarlara ulaşmak için çeşitli yöntemler denedi. Öğrenim bursunu veren de, günlük eşya taşıma işlerinde çalışarak hedefini tamamlayan da var. Babasından yadigâr tespihini, kullanmadığı giysileri satan da var. Alın teriyle, emekle, vermenin sonsuz mutluluğuyla, paylaşmanın sevinciyle biz varız.

Siz de var mısınız?

tgb.gen.tr

İnsanlık tarihi savaşların tarihidir. İnsan, insan olmak için doğayla savaşmış, devlet kurmak için insanla savaşmıştır. İnsan, kendi zihninde bile durmak bilmeyen bir savaş halindedir. Her gün, her an düşünceleri savaşır. Fikirler, aslında bu düşünce savaşlarında galip gelenlerin yansımasıdır. İbn-i Haldun “savaş insanlık tarihi kadar eskidir” der. İşte insan bu savaşlardan galip gelmek için çeşitli araçlar geliştirmiştir.

Her insan içine girdiği savaşı kazanmak ister. Kaybetmek için savaşıyorum diyen savaşçı olmaz. Bu yüzden araçlar geliştirir, araçlar yaratır. Mağarada yaşayan insan doğayla savaşabilmek ve hayatta kalabilmek için mızraklar yaptı, ateşi buldu, taşları yontarak silahlar yaptı. Her buluş her icat bir savaşımın sonucu ortaya çıktı. Araçlar geliştikçe savaşın aracı sadece top, tüfek, kılıç, mermiyle sınırlı kalmadı. Son kertede silahlar konuşur ama çağımızda savaşı sadece sınırlara dayanan savaşçılar yürütmez. Dünya, ekonomi savaşlarıyla, kültürel savaşlarla, psikolojik savaş aygıtlarıyla tanışalı uzun zaman oldu.

SAVAŞ ALANLARI

Emperyalizm çağında savaş aygıtları gelişti ve değişti. Biçim ve kılık değiştirdi. Evinizin salonunda bir televizyon var mı? Varsa salonunuz bir savaş alanı. Elinizde akıllı telefonunuz varsa ve sosyal medya araçlarını kullanıyorsanız orası bir savaş alanı. Bilgisayarınız dizlerinizin üzerindeyse dizleriniz savaş alanı.

Medya araçları günümüzde savaş alanlarının en yaygını aynı zamanda en kalleşi, en sırtından vuranı. Bir yalan endüstrisi var, yedi gün yirmi dört saat görevlerinin başındalar. Çoğunlukla sosyal medyadan yayılan ana haber bültenlerine taşınan yalanlar aynı anda milyonlarca eve giriyor. Yalan zehri ekrandan sızıp bulunan odayı kaplıyor. Dumanlar sisler içinde bırakıyor insanımızı. Göz gözü görmez oluyor.

“…ve bir yalan söylendiği zaman insanların değil, eşyanın bile buna nasıl tahammül ettiğine şaşıyorum. Yalana her şey isyan etmelidir. Eşya bile: Damlardan kiremitler uçmalıdır, ağaçlar köklerinden sökülüp havada bir saniye içinde toz duman olmalıdır, camlar kırılmalıdır, hatta yıldızlar düşüp gökyüzünde bin parçaya ayrılmalıdır…” Peyami Safa Dokuzuncu Hariciye Koşuğu’nda yalanı böyle çarpıcı bir şekilde anlatır. Yalan dumanlarını, sislerini gözlerimiz görmez. Zihnimize işler zehir. Psikolojik savaştır adı. Yalan makinelerinin ürettikleri zihnimizi ele geçirir. İkna edicidir. Belki de yalanı üreten, taşıyan, sunan bile yalan olduğunu hatırlamaz artık. Öyle sistemli kurulmuştur savaş mekanizması. Hasan Yalçın, Psikolojik Savaş kitabında “Psikolojik savaş yığınları bilgisiz bırakmayı amaçladığı gibi, bu bilgisiz yığınları devrim karşıtlığına sürüklemek ister” der. Devamında ise psikolojik savaşa karşı kuşanmayı bir devrimci görev olarak verir. Aynı kitabın önsözü Vatan Partisi Genel Başkanı Dr. Doğu Perinçek’e aittir ve yalana karşı tek seçeneği şöyle ifade eder “Yalanın, psikolojik savaş uzmanlarına göre, binlerce seçeneği vardır. Onlara göre, yalanın seçeneği yine yalandır. O yalan yerine bu yalan konabilir. Devrimciye göre, yalanın tek seçeneği bulunmaktadır: Doğru!”

PANZEHİR “DOĞRU”

“Hakikati seviniz, o da sizi sever; hakikati arayınız, o da sizi arar ve üstüne yalan Çin setleri gibi kalın duvarlar örsün, altında kalan hakikat bir ince iniltiyle, bir hafif rüzgar dalgasıyla, herhangi bir küçük işaretle mevcudiyetini bildirir: ‘Buradayım’ der.” (Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu)

“Buradayım” diyen birileri var. Yalanın tek seçeneği olan doğruyu söyleyecek birileri var! Duman altı kalanları kurtaracak, yolumuzu aydınlatacak bilgileri milyonlara ulaştıracak, Mehmetçiğin gözünden yayın yapan bir kanalımız var.

Ulusal Kanal, yalana karşı tek seçenek olan doğrunun temsilcisidir.

Ulusal Kanal, milletini yalan rüzgârına, psikolojik savaşın mermilerine karşı adeta bir zırhla kaplamayı görev bilendir.

Ulusal Kanal “Doğru olmayan odun bile bu kapuya layık değildir” diyen Yunus Emrelerin felsefesiyle, PKK’nın üstüne yürüyen ve kökünü kurutmaya yemin eden Mehmetçiğin kararlılığıyla, yılmadan, yorulmadan, tek başına kalsa dahi mücadele etmeye yemin etmiş Türk Gençliğinin umuduyla yayın yapmaktadır.

Ulusal Kanal Diyarbakır Annesinin çığlığı, gençliğin sesi, emekçinin nefesidir.

Ulusal Kanal, emperyalizm sesi olan kanallar gibi sırtını ABD fonlarına yaslamaz. Ayakları Türkiye topraklarına basar, yüreği milletiyle çarpar.

SAVAŞAN KANAL

Televizyon kanalları da savaşır. Ulusal Kanal, Türkiye cephesinde savaşan kanaldır. Emperyalizmin akıttı milyonlarca dolara rağmen milletimizin güvenmediği kanalların yalanlarına karşı savaşır. Türkiye düşmanlarına karşı savaşır. PKK’ya, FETÖ’ye ve tüm terör örgütlerine karşı savaşır. Ergenekon kumpasına, 15 Temmuz’da ABD Gladyosuna karşı savaşır. Suriye’de, Kandil’de, Sur’da, Cizre’de Mehmetçikle beraber siperdedir.

Ulusal Kanal sadece Türk Milletinin değil mazlum milletlerin sesidir. Azerbaycan ordusuyla Karabağ’dadır. Filistin’dedir, Venezuela’dadır, Libya’dadır, İran’dadır.

5 MİLYON EV DAHA AYDINLANSIN

Ulusal Kanal, Kasım ayında ekranlarından “5 Milyon Ev Daha Aydınlansın Var Mısın?” diye sordu izleyicilerine. Kanalımızın Digitürk ve TiviBu televizyon platformlarına girmesi için 3,5 milyon TL’ye ihtiyaç var dediler. Varız dedik. Elbette varız. Sırtını milletine yaslayan, savaşan Ulusal Kanal’ın bu televizyon platformlarına girmesi demek 5 milyon eve daha “doğrunun” gitmesi demektir.

Bu bir yardım kampanyası değil görev kampanyasıdır. Herkes üzerine düşen görevi yerine getirmelidir dedik. Ulusal Kanal, ne zaman istesek Türk Gençliğinin sorunlarını ve çözümlerini ekrana taşımıştır. Biz de varımızla yoğumuzla Ulusal Kanal’ın Digitürk ve TiviBu’ya girmesi için çalışmalara başladık. Türkiye’nin dört bir yanına haber saldık, hedefler koyduk, planlar yaptık. Sözümüz söz Ulusal Kanal Digitürk ve TiviBu’ya girecek. Telefonlara sarıldık. Eş, dost, ana, baba kim varsa aradık destek istedik. Ulusal Kanal’a vermek üzere herkes hedeflediği miktarlara ulaşmak için çeşitli yöntemler denedi. Öğrenim bursunu veren de, günlük eşya taşıma işlerinde çalışarak hedefini tamamlayan da var. Babasından yadigâr tespihini, kullanmadığı giysileri satan da var. Alın teriyle, emekle, vermenin sonsuz mutluluğuyla, paylaşmanın sevinciyle biz varız.

Siz de var mısınız?

tgb.gen.tr

Ülkemizin kuzeyinde yer alan ve büyük imparatorluk birikimine sahip Rus devletleriyle ilk siyasi ilişkimiz resmen 1702 yılında, ekonomik ilişkimiz 1783 yılında kurulmuştur. Türkiye’nin en önemli ticaret ortaklarından olan Rusya’yla ilişkimizde dünü, bugünü ve yarını ele almak; bölgemizde ve dünyada değişen dengeleri, Türk-Rus dostluğunun stratejik önemini kavramak açısından önem taşımaktadır. Özel olarak Türk-Rus ekonomik ilişkilerini ele alacağımız çalışmamız konuya dair merakı olan okuyucuya bir bakış açısı kazandırmayı amaçlamaktadır.

Türk-Rus ekonomik ilişkilerini üç dönemde incelemek mümkündür:

1- Kurtuluş Savaşı Dönemi
2- Planlı Kalkınmaya Geçiş Dönemi
3- Türk-Rus Ekonomik İlişkilerinde Bugün

Kurtuluş Savaşı Dönemi

Türk-Rus ilişkilerinin dönüm noktası Birinci Dünya Savaşı ve devamında Kurtuluş Savaşımızdır diyebiliriz. 1915 Çanakkale Savaşında Türk zaferi emperyalist devletlerin Çarlık Rusya’nın yardımına koşmasını engellemiş ve sonuç olarak Çarlık rejiminin yıkılmasında en önemli dış etken olmuştur. 1917 Sovyet Devrimi, bizim o zaman birçok cephede savaştığımız en büyük düşmanlarımızdan biri olan Çarlık rejimini devirerek kuzeyden gelen tehdidi ortadan kaldırmıştır.

Sovyet Devriminin önderleri Rus Çarlığının yaptığı gizli anlaşmaları dünya ile paylaşmış, bu anlaşmalardan çekildiklerini ilan etmiş ve Kars, Ardahan, Batum gibi Çarlık ordusunun işgal ettiği tüm bölgelerden çekilmiştir. Doğu Perinçek’in işaret ettiği üzere “Mustafa Kemal’in Devrimci Ankara Hükümeti Sovyet Hükümeti ile el ele vererek İngilizlerin Kafkas Seddini yıktı ve Doğu bölgemiz Ermeni bölücülüğünden kurtarıldı. Böylece İzmir’i kurtarmak için Doğuda dayanak yarattık. 26 Ağustos 1922 günü Büyük Taarruz şafağında Kocatepe’de Atatürk’ün arkasında siperde yatan Sovyet şapkalı ve Sovyet kaputlu Kızıl Ordu subayı, bize bu dostluğun boyutlarını hatırlatıyor.”¹

Devrimci önderimiz Mustafa Kemal Atatürk de Sovyetlerle ilişkiler konusunda Kurtuluş Savaşı kurmaylarının aldığı stratejik kararı şu şekilde anlatmaktadır: “Efendiler, kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti’nin, dışişleri konularında verdiği ilk karar, Moskova’ya bir hey’et gönderilmesi olmuştur. Hey’et, Dışişleri Bakanı Bekir Sami Bey’in başkanlığında idi. İktisat Vekili Yusuf Kemal Bey üye bulunuyordu.

11 Mayıs 1920’de Ankara’dan hareket eden hey’etin asıl görevi, Rusya ile ilişki kurmaktı. Rusya’nın, hükûmetimizle yapacağı anlaşmanın bazı hükümleri, 24 Ağustos 1920’de parafe edilmiş olmakla birlikte, durumun gereği olarak uzlaşmaya bağlanamayan bazı noktalardan dolayı gecikmiştir. Moskova Antlaşması diye anılan diplomatik belgenin imzası, ancak 16 Mart 1921’de mümkün olabilmiştir.”²

Mustafa Kemal Atatürk, bu tarihi kararla birlikte, hem Çarlık Rusya’sını deviren ve emperyalizme karşı mücadele eden Sovyet hükümetini hem daha yakından tanımak istemiş hem de Kurtuluş Savaşı’nın finansmanı için müttefikler kazanmak istemiştir.

Türk Milleti 1911-1912’de İtalya ile Trablusgarp Savaşı, 1912-1913’de dört Balkan Devleti (Sırbistan, Karadağ, Bulgaristan ve Yunanistan) ile Balkan Savaşları ve ardından 1914-1918’de Birinci Dünya Savaşı ve devamında Kurtuluş Savaşıyla hem insan gücü kaybı hem de ciddi boyutlarda mali kaynak kaybı yaşamıştır. Millet, mali kaynak yaratmak Tekalif-i Milliye emirleriyle bağımsızlığı için varını yoğunu verse de zafere ulaşmak için daha büyük kaynaklar ve teçhizatlar gerekiyordu. Bu yüzden Kurtuluş Savaşı boyunca Mustafa Kemal önderliğinde Ankara Hükümeti Türk ve Müslüman ülkelerden ve Sovyet Rusya’dan mali destek almıştır. Türk Devrimi yalnızca Anadolu’nun değil bütün mazlum ulusların kaderini değiştirmiş, alınan desteklerin tümü emperyalizme karşı bağımsızlık mücadelesinde kullanılmıştır.

“23 Nisan 1920 tarihinde TBMM’nin açılışını izleyen 26 Nisan 1920 tarihinde, Atatürk’ün Lenin’e yazdığı ünlü mektup TBMM hükümetinin ilk dış̧ politika çalışmalarından birisi olarak ortaya çıkar. Atatürk bu mektubu TBMM Başkanı sıfatı ile yazmış̧ ve Moskova’ya göndermiştir. Mustafa Kemal Paşa, Sovyet Rusya lideri Lenin’e yazdığı mektupta iki ülkeyi tehdit eden emperyalist güçlere karşı siyasi ve askerî dayanışma önermiştir. Mektupta en dikkat çekici nokta, emperyalizm aleyhine girişilecek ortak mücadele için Sovyetlerden başlangıç̧ olarak 5 milyon altın, asker, silah, cephane ve malzemenin gönderilmesinin istenmesidir. Sovyet Rusya Dışişleri Komiseri Çiçerin (George Vassilievitch) tarafından, Mustafa Kemal Paşa’nın Lenin’e yazdığı 26 Nisan 1920 tarihli mektubun 3 Haziran 1920’de cevaplandırılması ile iki ülke arasındaki diplomatik ve ekonomik ilişkiler resmen başlamıştır.”³

Sovyet Rusya’dan bu resmi ekonomik ilişki dışında da pek çok defa ziyaret heyetleri veya büyükelçiler aracılığıyla Türkiye’ye yardım gönderildiği kaynaklarda yer almaktadır. Ayrıca “1922 yılının basından itibaren asama aşama SSCB Hükûmeti taahhüt ettiği silah ve mühimmatı deniz yolu ile Trabzon ve Samsun limanlarına ulaştırdı. Türk resmi kayıtlarına göre teslim alınan silahların miktarı şöyledir: 37.812 tüfek, 324 makineli tüfek, 44.587 kutu mermi, 66 top, 141.173 top mermisi. Sovyet kaynaklarına göre de durum aynı, sadece ek olarak 4 bin el bombası, 4 bin şarapnel bombası, 1500 kılıç̧ ve 20 bin gaz maskesinin de gönderildiği ifade edilmektedir.”⁴ Bunlar Kurtuluş Savaşı’nın başarıya ulaşması açısında hayati önemdedir.

Cumhuriyet Dönemi

Özellikle 1930’larda Türk-Rus ekonomik ilişkilerinin seyrini incelemek, Kemalist Devrimin felsefesini kavramak açısından elzemdir. Aynı dönemde devrim gerçekleştirmiş iki Asya devletinin dostluğu, emperyalizme karşı bir cephe oluşturmuştur. Aynı zamanda bu etkileşim halindeki devletlerin politikalar açısında da benzerlik göstermesi doğaldır. Kemalist Devrim’in devletçiliğinde Rus etkisi yadırganamaz bir gerçektir. 1921 Mart ayında SSCB’de uygulanmaya başlanan NEP’le (Yeni Ekonomik Politika) 1923 yılındaki İzmir İktisat Kongresi kararları arasındaki bir felsefe ve kaynak yaratma sorununa karşı benzer bir bakış açısı vardır. Bu iki politika özel girişime alan açar ancak birikim sorunu sebebiyle yeterince başarılı olamaz. 1929 ekonomik buhranıyla SSCB tarımda kolektifleştirmeye başlar, 1930’da Türkiye devlet politikası olarak planlı devletçiliği benimser.
1931 CHP Programı, Devletçilik ilkesini şöyle açıklar:

“Ferdi faaliyeti ve çalışmayı esas tutmakla beraber mümkün olduğu kadar az zaman içinde milleti refaha ve memleketi bayındırlığa eriştirmek için milletin genel ve yüksek menfaatlerinin gerektirdiği işlerde –özellikle iktisadi alanda– devleti fiilen alakadar etmek önemli esaslarımızdandır.” Aynı programda, “Normal sermayenin biricik kaynağının milli emek ve birikim” olduğu da vurgulanmaktadır.

Başbakan İsmet İnönü’nün, 1932 yılı Mayıs ayındaki Sovyetler Birliği gezisinden dönüşü planlı ekonomiye geçişin başlangıcıdır. 1933 yılında yürürlüğe giren ilk Beş Yıllık Plan, Sovyet uzmanlarının yardımıyla hazırlandı. Çelik ve kimya sanayilerinin temelleri atıldı. Anadolu’ya yayılan sanayileşme ve kalkınma politikası uygulandı.

Türkiye, Sovyetler Birliği’nden sonra dünyada ekonomik plan yapan ikinci ülkedir.

Planlama çalışmaları 1932 yılında başlanmıştır. Sovyetler Birliği’nde 1929 da başlayan hızlı bir sanayileşme planı uygulamakta ve büyük başarılar kazanılmaktadır. Başbakan İsmet İnönü, 1932 Mayısı’nda Sovyetler Birliği’yle yaptığı anlaşmaya göre Sovyet hükümeti Türkiye’ye kredi açacak ve teknik yardımda bulunacaktır. Sovyetler Birliği’nden Prof. Orlof başkanlığındaki bir heyet, sanayi planı raporu hazırlayarak İktisat Bakanlığına teslim eder ve incelemelerden sonra 17 Nisan 1934’te Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı adıyla kabul edilir.

Planın hedefi “İktisadi Tamamiyet” (Bütünlük) olarak ilan edilir.

Birinci Sanayi Planı’nın sanayi atılımına ve planlı ekonomiye neden ihtiyaç olduğu uzunca açıklanmıştır. Tamamına yer veremesek de planın özünü anlamak açısından ve gerekliliğini açıklayan küçük bir bölümü paylaşıyoruz: “Büyük sanayici ülkeler, aralarındaki bütün siyasi ve ekonomik mücadele ve anlaşmazlıklara rağmen, tarım ülkelerini her zaman için hammadde üreticisi olarak bırakmak ve bu ülkelerin piyasalarına hakim olmak davasında birliktirler. Bu nedenle tarım ülkelerinin bu silkinme hareketlerine, er geç, set çekmek konusunda siyasi nüfuzlarını kullanmakta da birleşeceklerdir. Bazı tarım ülkeleri de küçük bir taviz karşılığında bunu kabul etmekten kaçınmayacaklardır. Özellikle bu gerçek muhtaç olduğumuz sanayiyi, zaman kaybetmeden kurmak için en önemli itici gücümüzdür.

Bu ana sebebe kuvvetli yaptırımcı olan diğer etkenler de vardır. Bunlar; devam eden genel buhran dolayısıyla çözümü gittikçe zorlaşan döviz sıkıntısı, hammaddelerin dünya piyasalarında gittikçe düşen fiyatları karşısında Türk işçi ve çiftçisine daha karlı faaliyet alanları bulma düşüncesi, genel konjonktür nedeniyle muhtaç olacağımız fenni ve mekanik tesisatın çok uygun mali koşullarla sağlanmasının mümkün olması ihtimalidir.”⁵

Türk-Rus Ekonomik İlişkilerinde Bugün

Türk-Rus dostluğu Mustafa Kemal Atatürk’ün “Sovyet dostluğunu kararlı olarak sürdürmeyi” vasiyet olarak bırakmasına rağmen vefatından sonra öne sekteye uğramış, sonra terk edilmiştir. 1945 itibariyle başlayan Küçük Amerika süreci Türkiye’yi Asya’dan uzaklaştırmış ve Atlantik cephesine sürüklemiştir.

Rusya, bugün Türkiye’nin en büyük ikinci ticaret ortağıdır. Türkiye ve Rusya arasında en önemli ticaret konusu enerji olmaktadır. 2018 yılında doğalgaz ihtiyacımızın yaklaşık %48’ini Rusya’dan karşıladık. Rusya’dan başlayıp Karadeniz üzerinden Türkiye’ye aktarılması planlanan doğal gaz boru hattı projesi olan Türk Akımı yine Rus kamu şirketiyle beraber yapılan Akkuyu Nükleer Projesi Türkiye bakımından büyük ekonomik yatırımlar ve kaynak yaratma hamleleri anlamına gelmektedir. Burada dikkatimizi çeken nokta şudur: Rusya en büyük ithalat kalemi enerji alanında Türkiye’nin dışa bağımlılığını azaltmasını desteklemektedir. Bu durum Türk-Rus ilişkilerinin bugün de bir sömürü sistemine veya çıkarcılık üzerine değil karşılıklı fayda ve dostluk zemininde olduğunu göstermektedir.

Rusya-Türkiye Üst Düzey İşbirliği Konseyi toplantısında Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan ve Rusya Devlet Başkanı Sayın Vladimir Putin’in Türk-Rus ekonomik ilişkilerine yönelik açıklamalarının bugünkü ilişkilerin boyutunu anlamak için en doğru kaynaklar olacağını düşünerek paylaşıyoruz:

“Rusya ve Türkiye’nin ticaret ve yatırım alanında kilit ortaklar konumunda bulunduğunu belirtmek isterim. Gecen yıl, ikili ticaretimiz yüzde 16 artarak 25,5 milyar dolara ulaştı. Tarımda da iyi sonuçlar elde ettik. 2018 yılında, bu sektördeki ticaret hacmimiz yüzde 7 artarak 3 milyar $’a ulaştı. Karşılıklı yatırımlar yaklaşık 20 milyar $ seviyesinde seyretmektedir. Rusya Doğrudan Yatırım Fonu iki ülkenin ekonomilerini acısından gelecek vaat eden sektörlere yatırım yapılmak üzere 1 milyar dolar düzeyinde ortak bir yatırım fonu oluşturmak amacıyla Türkiye Varlık Fonu ile bir anlaşma imzalayacaktır.”⁶

“1990’lı yıllardan bu yana, ekonomik ve ticari ilişkiler Rusya-Türkiye ilişkilerinin lokomotifi olmuştur. Bugün ticari, ekonomik ve kültürel ilişkilerin yanı sıra tüm alanlarda delegasyon seviyesindeki irtibat noktalarımızı da görüştük. Sevgili dostum ve ben halihazırda100 milyar dolarlık bir hedef koymuş̧ bulunmaktayız ve bu nedenle, yeni yaklaşımlarla yola devam etmemiz gerekiyor. Birlikte Aküyü nükleer santralinin temelini atmış̧ ve Türk Akım gaz boru hattının acık deniz kesiminin inşaatını tamamlamış̧ bulunmaktayız. Bu yılı Kültür ve Turizm Yılı olarak adlandırıyoruz…”⁷

Türkiye, Atlantik emperyalizmine karşı İkinci İstiklal Savaşı’nı verirken, Kurtuluş Savaşımızı ve Devrimimizi başarıya ulaştırmanın sacayaklarından biri olan stratejik Rus dostluğunu da yeniden keşfetmektedir. Türkiye’nin önünde duran Üretim Devrimi’ni başarmak için gerekli olan uluslararası iklim de Kemalist Devrim’in ekonomi felsefesine ve Atatürk’ün dış politika mirasına giderek daha fazla sarılarak kurulmaktadır.

Dilek Çınar
TGB Genel Başkan Yardımcısı

Dipnot:

1- Doğu Perinçek, Aydınlık Gazetesi, Rota Yazıları, 9 Aralık 2015.
2- T.C. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu
Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı sitesinden alıntıdır.
3- Topal, Coşkun, “Türk-Rus İlişkileri ve Moskova Anlaşması”, Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi s. 317.
4- Aleksander KOLESNİKOV- Atatürk Dönemi Türk-Rus İlişkileri, A.A Merkezi, Ankara 2010, s. 29.
5- Birinci Sanayi Planı, Afet İnan, a.g.e. “Umumi Kısım”, s. 7-11.
6- Vladimir Putin,Rusya-Türkiye Üst Düzey İşbirliği Konseyi toplantısı, 8 Nisan 2019, Moskova.
7- Recep Tayyip Erdoğan,Rusya-Türkiye Üst Düzey İşbirliği Konseyi toplantısı, 8 Nisan 2019, Moskova.

tgb.gen.tr

Ülkemizin kuzeyinde yer alan ve büyük imparatorluk birikimine sahip Rus devletleriyle ilk siyasi ilişkimiz resmen 1702 yılında, ekonomik ilişkimiz 1783 yılında kurulmuştur. Türkiye’nin en önemli ticaret ortaklarından olan Rusya’yla ilişkimizde dünü, bugünü ve yarını ele almak; bölgemizde ve dünyada değişen dengeleri, Türk-Rus dostluğunun stratejik önemini kavramak açısından önem taşımaktadır. Özel olarak Türk-Rus ekonomik ilişkilerini ele alacağımız çalışmamız konuya dair merakı olan okuyucuya bir bakış açısı kazandırmayı amaçlamaktadır.

Türk-Rus ekonomik ilişkilerini üç dönemde incelemek mümkündür:

1- Kurtuluş Savaşı Dönemi
2- Planlı Kalkınmaya Geçiş Dönemi
3- Türk-Rus Ekonomik İlişkilerinde Bugün

Kurtuluş Savaşı Dönemi

Türk-Rus ilişkilerinin dönüm noktası Birinci Dünya Savaşı ve devamında Kurtuluş Savaşımızdır diyebiliriz. 1915 Çanakkale Savaşında Türk zaferi emperyalist devletlerin Çarlık Rusya’nın yardımına koşmasını engellemiş ve sonuç olarak Çarlık rejiminin yıkılmasında en önemli dış etken olmuştur. 1917 Sovyet Devrimi, bizim o zaman birçok cephede savaştığımız en büyük düşmanlarımızdan biri olan Çarlık rejimini devirerek kuzeyden gelen tehdidi ortadan kaldırmıştır.

Sovyet Devriminin önderleri Rus Çarlığının yaptığı gizli anlaşmaları dünya ile paylaşmış, bu anlaşmalardan çekildiklerini ilan etmiş ve Kars, Ardahan, Batum gibi Çarlık ordusunun işgal ettiği tüm bölgelerden çekilmiştir. Doğu Perinçek’in işaret ettiği üzere “Mustafa Kemal’in Devrimci Ankara Hükümeti Sovyet Hükümeti ile el ele vererek İngilizlerin Kafkas Seddini yıktı ve Doğu bölgemiz Ermeni bölücülüğünden kurtarıldı. Böylece İzmir’i kurtarmak için Doğuda dayanak yarattık. 26 Ağustos 1922 günü Büyük Taarruz şafağında Kocatepe’de Atatürk’ün arkasında siperde yatan Sovyet şapkalı ve Sovyet kaputlu Kızıl Ordu subayı, bize bu dostluğun boyutlarını hatırlatıyor.”¹

Devrimci önderimiz Mustafa Kemal Atatürk de Sovyetlerle ilişkiler konusunda Kurtuluş Savaşı kurmaylarının aldığı stratejik kararı şu şekilde anlatmaktadır: “Efendiler, kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti’nin, dışişleri konularında verdiği ilk karar, Moskova’ya bir hey’et gönderilmesi olmuştur. Hey’et, Dışişleri Bakanı Bekir Sami Bey’in başkanlığında idi. İktisat Vekili Yusuf Kemal Bey üye bulunuyordu.

11 Mayıs 1920’de Ankara’dan hareket eden hey’etin asıl görevi, Rusya ile ilişki kurmaktı. Rusya’nın, hükûmetimizle yapacağı anlaşmanın bazı hükümleri, 24 Ağustos 1920’de parafe edilmiş olmakla birlikte, durumun gereği olarak uzlaşmaya bağlanamayan bazı noktalardan dolayı gecikmiştir. Moskova Antlaşması diye anılan diplomatik belgenin imzası, ancak 16 Mart 1921’de mümkün olabilmiştir.”²

Mustafa Kemal Atatürk, bu tarihi kararla birlikte, hem Çarlık Rusya’sını deviren ve emperyalizme karşı mücadele eden Sovyet hükümetini hem daha yakından tanımak istemiş hem de Kurtuluş Savaşı’nın finansmanı için müttefikler kazanmak istemiştir.

Türk Milleti 1911-1912’de İtalya ile Trablusgarp Savaşı, 1912-1913’de dört Balkan Devleti (Sırbistan, Karadağ, Bulgaristan ve Yunanistan) ile Balkan Savaşları ve ardından 1914-1918’de Birinci Dünya Savaşı ve devamında Kurtuluş Savaşıyla hem insan gücü kaybı hem de ciddi boyutlarda mali kaynak kaybı yaşamıştır. Millet, mali kaynak yaratmak Tekalif-i Milliye emirleriyle bağımsızlığı için varını yoğunu verse de zafere ulaşmak için daha büyük kaynaklar ve teçhizatlar gerekiyordu. Bu yüzden Kurtuluş Savaşı boyunca Mustafa Kemal önderliğinde Ankara Hükümeti Türk ve Müslüman ülkelerden ve Sovyet Rusya’dan mali destek almıştır. Türk Devrimi yalnızca Anadolu’nun değil bütün mazlum ulusların kaderini değiştirmiş, alınan desteklerin tümü emperyalizme karşı bağımsızlık mücadelesinde kullanılmıştır.

“23 Nisan 1920 tarihinde TBMM’nin açılışını izleyen 26 Nisan 1920 tarihinde, Atatürk’ün Lenin’e yazdığı ünlü mektup TBMM hükümetinin ilk dış̧ politika çalışmalarından birisi olarak ortaya çıkar. Atatürk bu mektubu TBMM Başkanı sıfatı ile yazmış̧ ve Moskova’ya göndermiştir. Mustafa Kemal Paşa, Sovyet Rusya lideri Lenin’e yazdığı mektupta iki ülkeyi tehdit eden emperyalist güçlere karşı siyasi ve askerî dayanışma önermiştir. Mektupta en dikkat çekici nokta, emperyalizm aleyhine girişilecek ortak mücadele için Sovyetlerden başlangıç̧ olarak 5 milyon altın, asker, silah, cephane ve malzemenin gönderilmesinin istenmesidir. Sovyet Rusya Dışişleri Komiseri Çiçerin (George Vassilievitch) tarafından, Mustafa Kemal Paşa’nın Lenin’e yazdığı 26 Nisan 1920 tarihli mektubun 3 Haziran 1920’de cevaplandırılması ile iki ülke arasındaki diplomatik ve ekonomik ilişkiler resmen başlamıştır.”³

Sovyet Rusya’dan bu resmi ekonomik ilişki dışında da pek çok defa ziyaret heyetleri veya büyükelçiler aracılığıyla Türkiye’ye yardım gönderildiği kaynaklarda yer almaktadır. Ayrıca “1922 yılının basından itibaren asama aşama SSCB Hükûmeti taahhüt ettiği silah ve mühimmatı deniz yolu ile Trabzon ve Samsun limanlarına ulaştırdı. Türk resmi kayıtlarına göre teslim alınan silahların miktarı şöyledir: 37.812 tüfek, 324 makineli tüfek, 44.587 kutu mermi, 66 top, 141.173 top mermisi. Sovyet kaynaklarına göre de durum aynı, sadece ek olarak 4 bin el bombası, 4 bin şarapnel bombası, 1500 kılıç̧ ve 20 bin gaz maskesinin de gönderildiği ifade edilmektedir.”⁴ Bunlar Kurtuluş Savaşı’nın başarıya ulaşması açısında hayati önemdedir.

Cumhuriyet Dönemi

Özellikle 1930’larda Türk-Rus ekonomik ilişkilerinin seyrini incelemek, Kemalist Devrimin felsefesini kavramak açısından elzemdir. Aynı dönemde devrim gerçekleştirmiş iki Asya devletinin dostluğu, emperyalizme karşı bir cephe oluşturmuştur. Aynı zamanda bu etkileşim halindeki devletlerin politikalar açısında da benzerlik göstermesi doğaldır. Kemalist Devrim’in devletçiliğinde Rus etkisi yadırganamaz bir gerçektir. 1921 Mart ayında SSCB’de uygulanmaya başlanan NEP’le (Yeni Ekonomik Politika) 1923 yılındaki İzmir İktisat Kongresi kararları arasındaki bir felsefe ve kaynak yaratma sorununa karşı benzer bir bakış açısı vardır. Bu iki politika özel girişime alan açar ancak birikim sorunu sebebiyle yeterince başarılı olamaz. 1929 ekonomik buhranıyla SSCB tarımda kolektifleştirmeye başlar, 1930’da Türkiye devlet politikası olarak planlı devletçiliği benimser.
1931 CHP Programı, Devletçilik ilkesini şöyle açıklar:

“Ferdi faaliyeti ve çalışmayı esas tutmakla beraber mümkün olduğu kadar az zaman içinde milleti refaha ve memleketi bayındırlığa eriştirmek için milletin genel ve yüksek menfaatlerinin gerektirdiği işlerde –özellikle iktisadi alanda– devleti fiilen alakadar etmek önemli esaslarımızdandır.” Aynı programda, “Normal sermayenin biricik kaynağının milli emek ve birikim” olduğu da vurgulanmaktadır.

Başbakan İsmet İnönü’nün, 1932 yılı Mayıs ayındaki Sovyetler Birliği gezisinden dönüşü planlı ekonomiye geçişin başlangıcıdır. 1933 yılında yürürlüğe giren ilk Beş Yıllık Plan, Sovyet uzmanlarının yardımıyla hazırlandı. Çelik ve kimya sanayilerinin temelleri atıldı. Anadolu’ya yayılan sanayileşme ve kalkınma politikası uygulandı.

Türkiye, Sovyetler Birliği’nden sonra dünyada ekonomik plan yapan ikinci ülkedir.

Planlama çalışmaları 1932 yılında başlanmıştır. Sovyetler Birliği’nde 1929 da başlayan hızlı bir sanayileşme planı uygulamakta ve büyük başarılar kazanılmaktadır. Başbakan İsmet İnönü, 1932 Mayısı’nda Sovyetler Birliği’yle yaptığı anlaşmaya göre Sovyet hükümeti Türkiye’ye kredi açacak ve teknik yardımda bulunacaktır. Sovyetler Birliği’nden Prof. Orlof başkanlığındaki bir heyet, sanayi planı raporu hazırlayarak İktisat Bakanlığına teslim eder ve incelemelerden sonra 17 Nisan 1934’te Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı adıyla kabul edilir.

Planın hedefi “İktisadi Tamamiyet” (Bütünlük) olarak ilan edilir.

Birinci Sanayi Planı’nın sanayi atılımına ve planlı ekonomiye neden ihtiyaç olduğu uzunca açıklanmıştır. Tamamına yer veremesek de planın özünü anlamak açısından ve gerekliliğini açıklayan küçük bir bölümü paylaşıyoruz: “Büyük sanayici ülkeler, aralarındaki bütün siyasi ve ekonomik mücadele ve anlaşmazlıklara rağmen, tarım ülkelerini her zaman için hammadde üreticisi olarak bırakmak ve bu ülkelerin piyasalarına hakim olmak davasında birliktirler. Bu nedenle tarım ülkelerinin bu silkinme hareketlerine, er geç, set çekmek konusunda siyasi nüfuzlarını kullanmakta da birleşeceklerdir. Bazı tarım ülkeleri de küçük bir taviz karşılığında bunu kabul etmekten kaçınmayacaklardır. Özellikle bu gerçek muhtaç olduğumuz sanayiyi, zaman kaybetmeden kurmak için en önemli itici gücümüzdür.

Bu ana sebebe kuvvetli yaptırımcı olan diğer etkenler de vardır. Bunlar; devam eden genel buhran dolayısıyla çözümü gittikçe zorlaşan döviz sıkıntısı, hammaddelerin dünya piyasalarında gittikçe düşen fiyatları karşısında Türk işçi ve çiftçisine daha karlı faaliyet alanları bulma düşüncesi, genel konjonktür nedeniyle muhtaç olacağımız fenni ve mekanik tesisatın çok uygun mali koşullarla sağlanmasının mümkün olması ihtimalidir.”⁵

Türk-Rus Ekonomik İlişkilerinde Bugün

Türk-Rus dostluğu Mustafa Kemal Atatürk’ün “Sovyet dostluğunu kararlı olarak sürdürmeyi” vasiyet olarak bırakmasına rağmen vefatından sonra öne sekteye uğramış, sonra terk edilmiştir. 1945 itibariyle başlayan Küçük Amerika süreci Türkiye’yi Asya’dan uzaklaştırmış ve Atlantik cephesine sürüklemiştir.

Rusya, bugün Türkiye’nin en büyük ikinci ticaret ortağıdır. Türkiye ve Rusya arasında en önemli ticaret konusu enerji olmaktadır. 2018 yılında doğalgaz ihtiyacımızın yaklaşık %48’ini Rusya’dan karşıladık. Rusya’dan başlayıp Karadeniz üzerinden Türkiye’ye aktarılması planlanan doğal gaz boru hattı projesi olan Türk Akımı yine Rus kamu şirketiyle beraber yapılan Akkuyu Nükleer Projesi Türkiye bakımından büyük ekonomik yatırımlar ve kaynak yaratma hamleleri anlamına gelmektedir. Burada dikkatimizi çeken nokta şudur: Rusya en büyük ithalat kalemi enerji alanında Türkiye’nin dışa bağımlılığını azaltmasını desteklemektedir. Bu durum Türk-Rus ilişkilerinin bugün de bir sömürü sistemine veya çıkarcılık üzerine değil karşılıklı fayda ve dostluk zemininde olduğunu göstermektedir.

Rusya-Türkiye Üst Düzey İşbirliği Konseyi toplantısında Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan ve Rusya Devlet Başkanı Sayın Vladimir Putin’in Türk-Rus ekonomik ilişkilerine yönelik açıklamalarının bugünkü ilişkilerin boyutunu anlamak için en doğru kaynaklar olacağını düşünerek paylaşıyoruz:

“Rusya ve Türkiye’nin ticaret ve yatırım alanında kilit ortaklar konumunda bulunduğunu belirtmek isterim. Gecen yıl, ikili ticaretimiz yüzde 16 artarak 25,5 milyar dolara ulaştı. Tarımda da iyi sonuçlar elde ettik. 2018 yılında, bu sektördeki ticaret hacmimiz yüzde 7 artarak 3 milyar $’a ulaştı. Karşılıklı yatırımlar yaklaşık 20 milyar $ seviyesinde seyretmektedir. Rusya Doğrudan Yatırım Fonu iki ülkenin ekonomilerini acısından gelecek vaat eden sektörlere yatırım yapılmak üzere 1 milyar dolar düzeyinde ortak bir yatırım fonu oluşturmak amacıyla Türkiye Varlık Fonu ile bir anlaşma imzalayacaktır.”⁶

“1990’lı yıllardan bu yana, ekonomik ve ticari ilişkiler Rusya-Türkiye ilişkilerinin lokomotifi olmuştur. Bugün ticari, ekonomik ve kültürel ilişkilerin yanı sıra tüm alanlarda delegasyon seviyesindeki irtibat noktalarımızı da görüştük. Sevgili dostum ve ben halihazırda100 milyar dolarlık bir hedef koymuş̧ bulunmaktayız ve bu nedenle, yeni yaklaşımlarla yola devam etmemiz gerekiyor. Birlikte Aküyü nükleer santralinin temelini atmış̧ ve Türk Akım gaz boru hattının acık deniz kesiminin inşaatını tamamlamış̧ bulunmaktayız. Bu yılı Kültür ve Turizm Yılı olarak adlandırıyoruz…”⁷

Türkiye, Atlantik emperyalizmine karşı İkinci İstiklal Savaşı’nı verirken, Kurtuluş Savaşımızı ve Devrimimizi başarıya ulaştırmanın sacayaklarından biri olan stratejik Rus dostluğunu da yeniden keşfetmektedir. Türkiye’nin önünde duran Üretim Devrimi’ni başarmak için gerekli olan uluslararası iklim de Kemalist Devrim’in ekonomi felsefesine ve Atatürk’ün dış politika mirasına giderek daha fazla sarılarak kurulmaktadır.

Dilek Çınar
TGB Genel Başkan Yardımcısı

Dipnot:

1- Doğu Perinçek, Aydınlık Gazetesi, Rota Yazıları, 9 Aralık 2015.
2- T.C. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu
Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı sitesinden alıntıdır.
3- Topal, Coşkun, “Türk-Rus İlişkileri ve Moskova Anlaşması”, Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi s. 317.
4- Aleksander KOLESNİKOV- Atatürk Dönemi Türk-Rus İlişkileri, A.A Merkezi, Ankara 2010, s. 29.
5- Birinci Sanayi Planı, Afet İnan, a.g.e. “Umumi Kısım”, s. 7-11.
6- Vladimir Putin,Rusya-Türkiye Üst Düzey İşbirliği Konseyi toplantısı, 8 Nisan 2019, Moskova.
7- Recep Tayyip Erdoğan,Rusya-Türkiye Üst Düzey İşbirliği Konseyi toplantısı, 8 Nisan 2019, Moskova.

tgb.gen.tr

Süleyman Karakul’un 4 Şubat tarihinde sonlanan “Çizgisel Dönüşümde 45. Yıl Resim Sergisi”ni ziyaret ettiğimizde gözüme bir resim ilişti. Dört kadın buğday biçiyordu tabloda. Ancak biri doğrulmuş olduğu yerden. Bir elinde küçük bir orak, diğer eli yukarıda, avuçlarında buğday demeti. Kararlı bakışları, hafif tebessümü, yanık teniyle sanki çok yakından tanıdığım birine benziyordu. Emeği, alın terini, Anadolu kadınını, köylüyü nasıl böyle derin anlatabiliyordu çizgiler? Sanki bir anlığına yanlarında buluverdim kendimi. Elimdeki buğday demetini zaferler kazanmışçasına yukarı, daha yukarı kaldırıyordum. Zaferdir elbet özgürce ekip biçtiğimiz topraklarımızda, başı dik yaşamak. Şehitlerimizin kanıyla sulanmış toprakları, savaşarak kazandığımız bağımsızlığımızı, alın terimizle çalışarak korumak.

“Köylü milletin efendisi”, “yeryüzünde her şey kadının eseri” ise neden yüzyıllar boyunca ağanın, beyin emrinde ektiği toprak sırtına yük oldu köylünün? Neden “sofradaki yeri öküzümüzden sonra gelir kadının”? Cumhuriyet Devriminin önderleri de benzer soruları sormuş olacaklar ki köylüyü ve kadını özgürleştirmenin yakıcı ihtiyacını derinden hissederek 15 Şubat 1925 ve 17 Şubat 1926 yıllarında iki büyük devrime imza atmışlardır. Bunlar Aşar Vergisinin kaldırılması (1925) ve Türk Medeni Kanununun (1926) kabulüdür.

Köylünün Sırtındaki Kambur: Aşar Vergisi

Toprak ürünlerinden onda bir oranında alınan vergiler anlamına gelen “uşr” (çoğulu uşûr, aşar) kelimesinin Türkçeleşmiş şekli olan öşür, İslam hukukunda toprak ürünlerinden tahsil edilen zekâtı ifade etmektedir. Öşür vergisi, öşri topraklar denilen ve İslam fethi sırasında Müslüman olan veya fetih esnasında İslam dinini kabul eden kişilerin sahip oldukları topraklardan alınmaktadır. Alınan bu vergi bir toprak vergisi olmayıp, toprak sahiplerinin elde ettikleri ürünlerden alınan bir vergidir.

1 Kasım 1924 yılında Büyük Millet Meclisi açılışında konuşan Mustafa Kemal’in “… Memleketin başında Kurun-u Vusta en insafsız belası olarak hâlâ musallat duran aşarın ilgasını meclisi aliye teklif edebilecek bir seviyeyi maliyeye cumhuriyet idaresinin bir senede vasıl olması cidden şayanı memnuniyet ve şükrandır…” sözü dikkate alınarak 1925 Şubat’ında mecliste görüşülmeye başlandı.

Görüşmeler sırasında Aksaray Milletvekili Besim Atalay, “Zavallı insanlık şimdiye kadar dertli omuzları üstünde bin türlü esaretin acı yüklerini taşıyordu. Bedenen esir, fikren esir, hatta toprak itibariyle de esirdi. Pek yakın zamanlara kadar bu çeşit çeşit esaret yüklerinin altında inleyen insanlık yavaş yavaş yüklerini atmaya başladı. Topraktan alınan vergi dahi eskiden beri devam eden toprak esaretinin bir başka şekliydi” diyerek aşar vergisini esaretle eş değer tutmakta ve köylünün üzerinden bu yükün alınması gerektiğini belirtmektedir.

Başvekil Ali Fethi Bey “Efendiler, bu vergiyi kaldırdığımız takdirde, köylü zengin olacak, köylü zengin olunca memleketin en önemli gelir kaynağı zengin olacaktır. Bu zenginlik sayesinde memleketimize sonsuz kalkınma ve refah gelecektir.” demiştir. Başvekilin bu konuşmayı yaptığı günlerde köylü nüfusun toplam nüfusa oranı yaklaşık %75’dir.

Aşar vergisi, Cumhuriyet Devriminin önderleri tarafından köylü üzerinde büyük bir yük olarak görülmüş ve Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinden itibaren sınıfsal farklılaşmanın meydana gelmesinde temel etken olduğu kabul edilmiştir. Bu kapsamda aşar vergisinin kaldırılması ile köylü-çiftçi üzerindeki vergi yükü hafifletilmiştir. Aşar vergisinin kaldırılması, Türk vergi sisteminde gerçekleştirilen en köklü devrimlerdendir ve altı yüzyıllık bir geleneği tarihe gömülmüştür. Uygulamanın Cumhuriyetin ilk yıllarında sahip olunan mali düşüncenin bir yansıması olduğu ifade edilmiştir. Böylece Cumhuriyet ile birlikte artık devletin bir sınıf veya zümre adına gelir elde etmekten ziyade halkçılık ilkelerine göre hareket ettiği ve ekonomik sistemi de bu şekilde oluşturduğu anlaşılmaktadır.

“Efendiler! Milletimiz çiftçidir. Milletin çiftçilikteki çαlışmαsını yeni ekonomik tedbirlerle son hαdde eriştirmeliyiz. Köylünün çαlışmαsının neticeleri ve verimleri kendi menfααti lehine son hαdde çıkαrmαk ekonomik siyαsetimizin temel ruhudur” diyen Mustafa Kemal Atatürk köylünün-çiftçinin her zaman Türk devriminin en önemli gücü ve ülkenin de en önemli üretici gücü olduğunu bilmektedir. Bu yüzden ekonomik siyasetimizin temel ruhunu emekçi sınıfları sömürüden kurtarmak olarak koymaktadır.

Aşar vergisinin kaldırılması ayrıca köylünün-çiftçinin gelirini yükselterek ağanın, beyin, aşiretin zorbalığından kurtarmak istemiştir.

Yeni Medeniyetin Medeni Kanunu

İslami fıkıh geleneği ile oluşturulan Mecelle’nin uygulama alanı kalmaması sonucu Cumhuriyet kadroları aile ve toplum hayatını düzenleyecek yeni bir medeni kanun arayışına girmiş ve İsviçre Medeni Kanunu’nu örnek alarak 17 Şubat 1926’da mecliste Türk Medeni Kanununu kabul etmiştir. Türk Medeni Kanunu tartışmaları mecliste devam ederken şu fikirler ortaya atılmıştır:

“Cumhuriyet, saltanat ve halifelik artığı yasalarla yönetilemez.” (Aksaray Milletvekili Besim Atalay)

“Yasalar hal ve ihtiyaçtan esinlenirler. Fakat daima ve daima geleceğin sürmesini hedeflerler. Türk milletinin, Türk uygarlığının hedeflediği gelecek ise refah ve mutluluk arayan geniş, pürüzsüz ve pervasız bir uygarlıktır.” (Menteşe Milletvekili Şükrü Kaya)

“Her yasa kendi devrini yaşar ve her devrin kendi yasası vardır. İstibdat din adına boş ve zayıf inançların vicdanlarda hakim olmasını istedi. Ve onun yasaları da bu esaslardan esinlenmiştir. İstibdattan bu kişisel davranışların çürüklüğü görülmüştür. Fakat istibdat hükümetleri hiçbir vakit bunun düzeltilmesine yanaşmadı…Memleketin esenliğini üstlenmiş Cumhuriyet’i sağlamlaştırmak ve güçlendirmek istiyorsanız Cumhuriyet’e layık yasalar yapınız ve gericiliği besleyen kuralları ortadan kaldırınız.” (Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt)

“Çağdaş devletler dini dünyadan ayırmakla, insanlığı tarihin bu kanlı zorundan kurtarmış ve dine gerçek ve sonsuz bir taht olan vicdanı sunmuştur.” (Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt)

“Türk tarihinin en hazin siması Türk kadınıdır. Yeni tasarının aile teşkilatı ve miras hükümleri şimdiye kadar istenildiği zaman kolundan tutularak bir esir gibi yerden yere vurulan, fakat ta ezelden hanım olan Türk annesini değerlerine uygun, saygın konumuna getirecektir. Unutmamak gerekir ki Türk annesini gerçek yerine ve saygınlığına getirecek olan bu yasa aynı zamanda Türk toplumunu en kuvvetli en esaslı bir şekilde sağlamlaştırmış olacak.” (Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt)

“Bir millet ki asıl temel direği olan kadını hukukundan yoksun bırakır, hayattan uzaklaştırır, kendi kendisine yarısını felç eder.” (Menteşe Milletvekili Şükrü Kaya)

“Medeni Kanunu uygun bulup onayladığınız anda, devrime, Türk tarihine ve Türk hayatına yeni bir seyir vermiş olacaksınız. Bu kanunu kabul anlamında ellerinizi kaldırdığınız zaman geçen 13 asır duracak ve Türk milletine yeni, ileri ve uygar bir hayat açılacaktır. Devrim ve onun öz sahibi olan Türk milleti bu tarihi kararımızı bekliyor.” (Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt)

Kemalist devrim, padişahlığın ve halifeliğin dayanağı olan toprak ağalığı, şeyhlik, beylik, müritliği Türkiye topraklarından kazımak için köylüye nefes aldırması, üretime teşvik etmesi ve milletin en başta da kadının özgürleşmesi gerekliliğinin farkında olarak Medeni Kanunu kabul etmiştir. Nitekim yukarıda örneklerini verdiğimiz meclis konuşmalarında hem kadın erkek eşitliğine, hem laikliğin gerekliliğine, hem de Cumhuriyet’i güçlendirmek için toplumsal düzeni yeniden inşa etmeye olan ihtiyaç vurgulanmıştır.

Milletin Efendisi Köylü ve Göğün Yarısı Kadın

Türk devrimi köylülerin mücadelesinin bir sonucudur. Emperyalizme karşı savaşan Anadolu halkı yüksek oranlarda köylüdür. Kemalist devrim köylüyü milletin efendisi yapmak hedefindedir. Köylü milletin efendisi olursa Türkiye zenginleşir. Köylü milletin efendisi olursa, Cumhuriyet’i hiçe sayıp köylüye efendilik yapmaya çalışan beyler, ağalar, şeyhler yani feodalizmin kalıntıları tasfiye edilebilir. Köylü milletin efendisi olursa millet topyekun devrimler etrafında birleşir. Topraksız köylüye toprak verilir ise ağanın marabası olmaktan, aşirete vergi vermekten kurtulur. Kardeşi kardeşe kırdırmaya çalışan emperyalistlerin tüm çabaları o zaman boşa çıkar. Bu yüzden köylünün sırtındaki yük olan Atatürk’ün değişiyle “Aşar kabusu”nun kaldırılması hem iktisadi hem de toplumsal olarak büyük bir atılımdır. Feodalizmin belini kırmaktadır.

Kadın özgür olursa ancak bir toplumun ilericiliğinden bahsedilebilir. Kadının toplumsal yaşama katılması bir milleti daha güçlü ve dirençli yapar. Türk kadını Kurtuluş Savaşında savaşarak kazanmıştır haklarını ve Türk Medeni Kanunu ile taçlandırmıştır. Kadının toplumsal yaşamda erkekle eşit olması, feodalizmin din tüccarlarının, kadın bedeni üzerinden safsatalarla tüccarlık yapamamasını sağlar.

Elbette yalnızca Medeni Kanun ve aşar vergisinin kaldırılması değil hilafetin kaldırılması, lakap ve unvanların kaldırılması, tekke ve zaviyelerin kapatılması gibi pek çok önemli devrim kanunu feodalizmin yıkılıp Cumhuriyet devriminin güçlenmesi milli birlik ve beraberliğin kuvvetlenmesinde oldukça etkili olmuştur. Ancak en başta da belirttiğim gibi o siması çok tanıdık, başı dik, elinde bir demet buğday başağı olan kadının tablosunu görünce; kadını ve toprağı özgürleştiren bu iki büyük devrimi hatırlamamak ve hatırlatmamak olmazdı. Toprak gibi üretkendir kadın. Kadın kadar şefkatlidir toprak, yuvadır. Belki de bu yüzden toprak, anadır.

Dilek Çınar

TLB Genel Başkan Yardımcısı

tgb.gen.tr

Süleyman Karakul’un 4 Şubat tarihinde sonlanan “Çizgisel Dönüşümde 45. Yıl Resim Sergisi”ni ziyaret ettiğimizde gözüme bir resim ilişti. Dört kadın buğday biçiyordu tabloda. Ancak biri doğrulmuş olduğu yerden. Bir elinde küçük bir orak, diğer eli yukarıda, avuçlarında buğday demeti. Kararlı bakışları, hafif tebessümü, yanık teniyle sanki çok yakından tanıdığım birine benziyordu. Emeği, alın terini, Anadolu kadınını, köylüyü nasıl böyle derin anlatabiliyordu çizgiler? Sanki bir anlığına yanlarında buluverdim kendimi. Elimdeki buğday demetini zaferler kazanmışçasına yukarı, daha yukarı kaldırıyordum. Zaferdir elbet özgürce ekip biçtiğimiz topraklarımızda, başı dik yaşamak. Şehitlerimizin kanıyla sulanmış toprakları, savaşarak kazandığımız bağımsızlığımızı, alın terimizle çalışarak korumak.

“Köylü milletin efendisi”, “yeryüzünde her şey kadının eseri” ise neden yüzyıllar boyunca ağanın, beyin emrinde ektiği toprak sırtına yük oldu köylünün? Neden “sofradaki yeri öküzümüzden sonra gelir kadının”? Cumhuriyet Devriminin önderleri de benzer soruları sormuş olacaklar ki köylüyü ve kadını özgürleştirmenin yakıcı ihtiyacını derinden hissederek 15 Şubat 1925 ve 17 Şubat 1926 yıllarında iki büyük devrime imza atmışlardır. Bunlar Aşar Vergisinin kaldırılması (1925) ve Türk Medeni Kanununun (1926) kabulüdür.

Köylünün Sırtındaki Kambur: Aşar Vergisi

Toprak ürünlerinden onda bir oranında alınan vergiler anlamına gelen “uşr” (çoğulu uşûr, aşar) kelimesinin Türkçeleşmiş şekli olan öşür, İslam hukukunda toprak ürünlerinden tahsil edilen zekâtı ifade etmektedir. Öşür vergisi, öşri topraklar denilen ve İslam fethi sırasında Müslüman olan veya fetih esnasında İslam dinini kabul eden kişilerin sahip oldukları topraklardan alınmaktadır. Alınan bu vergi bir toprak vergisi olmayıp, toprak sahiplerinin elde ettikleri ürünlerden alınan bir vergidir.

1 Kasım 1924 yılında Büyük Millet Meclisi açılışında konuşan Mustafa Kemal’in “… Memleketin başında Kurun-u Vusta en insafsız belası olarak hâlâ musallat duran aşarın ilgasını meclisi aliye teklif edebilecek bir seviyeyi maliyeye cumhuriyet idaresinin bir senede vasıl olması cidden şayanı memnuniyet ve şükrandır…” sözü dikkate alınarak 1925 Şubat’ında mecliste görüşülmeye başlandı.

Görüşmeler sırasında Aksaray Milletvekili Besim Atalay, “Zavallı insanlık şimdiye kadar dertli omuzları üstünde bin türlü esaretin acı yüklerini taşıyordu. Bedenen esir, fikren esir, hatta toprak itibariyle de esirdi. Pek yakın zamanlara kadar bu çeşit çeşit esaret yüklerinin altında inleyen insanlık yavaş yavaş yüklerini atmaya başladı. Topraktan alınan vergi dahi eskiden beri devam eden toprak esaretinin bir başka şekliydi” diyerek aşar vergisini esaretle eş değer tutmakta ve köylünün üzerinden bu yükün alınması gerektiğini belirtmektedir.

Başvekil Ali Fethi Bey “Efendiler, bu vergiyi kaldırdığımız takdirde, köylü zengin olacak, köylü zengin olunca memleketin en önemli gelir kaynağı zengin olacaktır. Bu zenginlik sayesinde memleketimize sonsuz kalkınma ve refah gelecektir.” demiştir. Başvekilin bu konuşmayı yaptığı günlerde köylü nüfusun toplam nüfusa oranı yaklaşık %75’dir.

Aşar vergisi, Cumhuriyet Devriminin önderleri tarafından köylü üzerinde büyük bir yük olarak görülmüş ve Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinden itibaren sınıfsal farklılaşmanın meydana gelmesinde temel etken olduğu kabul edilmiştir. Bu kapsamda aşar vergisinin kaldırılması ile köylü-çiftçi üzerindeki vergi yükü hafifletilmiştir. Aşar vergisinin kaldırılması, Türk vergi sisteminde gerçekleştirilen en köklü devrimlerdendir ve altı yüzyıllık bir geleneği tarihe gömülmüştür. Uygulamanın Cumhuriyetin ilk yıllarında sahip olunan mali düşüncenin bir yansıması olduğu ifade edilmiştir. Böylece Cumhuriyet ile birlikte artık devletin bir sınıf veya zümre adına gelir elde etmekten ziyade halkçılık ilkelerine göre hareket ettiği ve ekonomik sistemi de bu şekilde oluşturduğu anlaşılmaktadır.

“Efendiler! Milletimiz çiftçidir. Milletin çiftçilikteki çαlışmαsını yeni ekonomik tedbirlerle son hαdde eriştirmeliyiz. Köylünün çαlışmαsının neticeleri ve verimleri kendi menfααti lehine son hαdde çıkαrmαk ekonomik siyαsetimizin temel ruhudur” diyen Mustafa Kemal Atatürk köylünün-çiftçinin her zaman Türk devriminin en önemli gücü ve ülkenin de en önemli üretici gücü olduğunu bilmektedir. Bu yüzden ekonomik siyasetimizin temel ruhunu emekçi sınıfları sömürüden kurtarmak olarak koymaktadır.

Aşar vergisinin kaldırılması ayrıca köylünün-çiftçinin gelirini yükselterek ağanın, beyin, aşiretin zorbalığından kurtarmak istemiştir.

Yeni Medeniyetin Medeni Kanunu

İslami fıkıh geleneği ile oluşturulan Mecelle’nin uygulama alanı kalmaması sonucu Cumhuriyet kadroları aile ve toplum hayatını düzenleyecek yeni bir medeni kanun arayışına girmiş ve İsviçre Medeni Kanunu’nu örnek alarak 17 Şubat 1926’da mecliste Türk Medeni Kanununu kabul etmiştir. Türk Medeni Kanunu tartışmaları mecliste devam ederken şu fikirler ortaya atılmıştır:

“Cumhuriyet, saltanat ve halifelik artığı yasalarla yönetilemez.” (Aksaray Milletvekili Besim Atalay)

“Yasalar hal ve ihtiyaçtan esinlenirler. Fakat daima ve daima geleceğin sürmesini hedeflerler. Türk milletinin, Türk uygarlığının hedeflediği gelecek ise refah ve mutluluk arayan geniş, pürüzsüz ve pervasız bir uygarlıktır.” (Menteşe Milletvekili Şükrü Kaya)

“Her yasa kendi devrini yaşar ve her devrin kendi yasası vardır. İstibdat din adına boş ve zayıf inançların vicdanlarda hakim olmasını istedi. Ve onun yasaları da bu esaslardan esinlenmiştir. İstibdattan bu kişisel davranışların çürüklüğü görülmüştür. Fakat istibdat hükümetleri hiçbir vakit bunun düzeltilmesine yanaşmadı…Memleketin esenliğini üstlenmiş Cumhuriyet’i sağlamlaştırmak ve güçlendirmek istiyorsanız Cumhuriyet’e layık yasalar yapınız ve gericiliği besleyen kuralları ortadan kaldırınız.” (Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt)

“Çağdaş devletler dini dünyadan ayırmakla, insanlığı tarihin bu kanlı zorundan kurtarmış ve dine gerçek ve sonsuz bir taht olan vicdanı sunmuştur.” (Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt)

“Türk tarihinin en hazin siması Türk kadınıdır. Yeni tasarının aile teşkilatı ve miras hükümleri şimdiye kadar istenildiği zaman kolundan tutularak bir esir gibi yerden yere vurulan, fakat ta ezelden hanım olan Türk annesini değerlerine uygun, saygın konumuna getirecektir. Unutmamak gerekir ki Türk annesini gerçek yerine ve saygınlığına getirecek olan bu yasa aynı zamanda Türk toplumunu en kuvvetli en esaslı bir şekilde sağlamlaştırmış olacak.” (Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt)

“Bir millet ki asıl temel direği olan kadını hukukundan yoksun bırakır, hayattan uzaklaştırır, kendi kendisine yarısını felç eder.” (Menteşe Milletvekili Şükrü Kaya)

“Medeni Kanunu uygun bulup onayladığınız anda, devrime, Türk tarihine ve Türk hayatına yeni bir seyir vermiş olacaksınız. Bu kanunu kabul anlamında ellerinizi kaldırdığınız zaman geçen 13 asır duracak ve Türk milletine yeni, ileri ve uygar bir hayat açılacaktır. Devrim ve onun öz sahibi olan Türk milleti bu tarihi kararımızı bekliyor.” (Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt)

Kemalist devrim, padişahlığın ve halifeliğin dayanağı olan toprak ağalığı, şeyhlik, beylik, müritliği Türkiye topraklarından kazımak için köylüye nefes aldırması, üretime teşvik etmesi ve milletin en başta da kadının özgürleşmesi gerekliliğinin farkında olarak Medeni Kanunu kabul etmiştir. Nitekim yukarıda örneklerini verdiğimiz meclis konuşmalarında hem kadın erkek eşitliğine, hem laikliğin gerekliliğine, hem de Cumhuriyet’i güçlendirmek için toplumsal düzeni yeniden inşa etmeye olan ihtiyaç vurgulanmıştır.

Milletin Efendisi Köylü ve Göğün Yarısı Kadın

Türk devrimi köylülerin mücadelesinin bir sonucudur. Emperyalizme karşı savaşan Anadolu halkı yüksek oranlarda köylüdür. Kemalist devrim köylüyü milletin efendisi yapmak hedefindedir. Köylü milletin efendisi olursa Türkiye zenginleşir. Köylü milletin efendisi olursa, Cumhuriyet’i hiçe sayıp köylüye efendilik yapmaya çalışan beyler, ağalar, şeyhler yani feodalizmin kalıntıları tasfiye edilebilir. Köylü milletin efendisi olursa millet topyekun devrimler etrafında birleşir. Topraksız köylüye toprak verilir ise ağanın marabası olmaktan, aşirete vergi vermekten kurtulur. Kardeşi kardeşe kırdırmaya çalışan emperyalistlerin tüm çabaları o zaman boşa çıkar. Bu yüzden köylünün sırtındaki yük olan Atatürk’ün değişiyle “Aşar kabusu”nun kaldırılması hem iktisadi hem de toplumsal olarak büyük bir atılımdır. Feodalizmin belini kırmaktadır.

Kadın özgür olursa ancak bir toplumun ilericiliğinden bahsedilebilir. Kadının toplumsal yaşama katılması bir milleti daha güçlü ve dirençli yapar. Türk kadını Kurtuluş Savaşında savaşarak kazanmıştır haklarını ve Türk Medeni Kanunu ile taçlandırmıştır. Kadının toplumsal yaşamda erkekle eşit olması, feodalizmin din tüccarlarının, kadın bedeni üzerinden safsatalarla tüccarlık yapamamasını sağlar.

Elbette yalnızca Medeni Kanun ve aşar vergisinin kaldırılması değil hilafetin kaldırılması, lakap ve unvanların kaldırılması, tekke ve zaviyelerin kapatılması gibi pek çok önemli devrim kanunu feodalizmin yıkılıp Cumhuriyet devriminin güçlenmesi milli birlik ve beraberliğin kuvvetlenmesinde oldukça etkili olmuştur. Ancak en başta da belirttiğim gibi o siması çok tanıdık, başı dik, elinde bir demet buğday başağı olan kadının tablosunu görünce; kadını ve toprağı özgürleştiren bu iki büyük devrimi hatırlamamak ve hatırlatmamak olmazdı. Toprak gibi üretkendir kadın. Kadın kadar şefkatlidir toprak, yuvadır. Belki de bu yüzden toprak, anadır.

Dilek Çınar

TLB Genel Başkan Yardımcısı

tgb.gen.tr

Devrimler tarihi, bir anlamda, ilerici ile gericinin savaşımı tarihidir. Devrim ilericidir, yenilikleri inşaa eder. Eskinin örümceklenmiş, köhnemiş düzenini yıkar. Her devrime karşı, kendi menfaatlerini korumak veya menfaat sağlamak için eskinin alışkanlıklarını değiştirmek istemeyen gericiler vardır. Bunlar karşı devrimcilerin safındalardır. Emperyalizmin kullanmaya en müsait gördüğü araç halindedirler. İnceleme konusu edindiğimiz Şeyh Sait isyanı meselesi ilerici Cumhuriyet ile gerici feodalizmin savaşımının bir yansımasıdır. Tarihimizdeki gericileri ve karşı devrimcileri bir halk kahramanı gibi parlatıp, heykellerini dikerek toplum hafızasını bozmaya çalışanlara karşı gerçeğe anlatmak tarihsel görevimizdir.

Emperyalistlerin Kürdistan Hayali

Birinci Dünya Savaşı bir paylaşım savaşıdır. Birinci Dünya Savaşının birinci gündemi Osmanlı topraklarının paylaşılmasıdır. İngiltere, Fransa ve Rusya’nın amacı ellerindeki sömürgeleri korumak ve Osmanlı topraklarından en büyük payı almaktı.[1] (Rusya’da Birinci Dünya Savaşı sırasında Ekim Devriminin gerçekleşmesiyle Çarlık yıkılmış, devrimci hükümet savaştan çekilmiştir.) Arapların yaşadığı petrol bölgelerini ele geçirmek, Arap ve Kürt nüfusun yaşadığı topraklarda bir Ermenistan ve Kürdistan kurarak kendi sömürgeleri haline getirme arzusundalardı. Birinci Dünya Savaşında galip gelen başını İngiltere, Fransa, ABD, İtalya’nın çektiği sömürge devletler birinci dünya savaşından galip çıkınca Osmanlı topraklarını pay edebilmek için Paris’te toplanmıştır. Paris Barış Konferansı diye adlandırılan bu ezen devletlerin kendi aralarındaki paylaşım kavgasını çözüme ulaştırma toplantısında 30 Ocak 1919 günü Suriye, Filistin, Arabistan, Mezopotamya ve Ermenistan’ın Osmanlı devletinden ayrılmasına karar verdiler. İngiliz Başbakanı, bu bölgelere “Mezopotamya ve Ermenistan arasında kalan Kürdistan’ı” da ekledi.[2] Emperyalistler parçalanmadan pay vererek kendi sömürgeleri haline getirecekleri toplulukların sözde temsilcilerini de konferansta dinlediler. “Konferansa, Kürdistan Teali Cemiyeti tarafından görevlendirilen ve “Kürt Milli Delegasyonu Başkanlığı” temsil sıfatı verilen Şerif Paşa katılmıştır. Şerif Paşa, 26 Aralık 2018 günü Cenevre’deki Fransız yetkillere, “Fransız mandası altında bir özerk bir Kürdistan” istediklerini bildirmiş ve de harita vermiştir. İstanbul’daki Kürdistan Teali Cemiyeti Başkanı Seyyit Abdülkadir, Fransız Yüksek Komiserliği’ne başvurarak Şerif Paşa’nın verdiği haritadaki kuzey sınırlarının yüzde 70’i Kürt olan bir nüfusu dışarıda bıraktığını belirtmiş, bir harita da o vererek “Kuzey sınırlarının bütünlüğü” yanında ekonomik gelişme için Akdeniz’e bir geçiş talep etmiştir.”[3] İstanbul’da Meclisi Mebusan başta olmak üzere tüm Doğu vilayetlerinden önde aşiretler Şerif Paşa’nın Kürtleri temsil etmediğini göstermek amacıyla konuşmalar yapmış, protesto telgrafları çekmiş ve bildiriler yayınlamıştır. “Telgraflarda Türk ve Kürtlerin birliği, öz kardeşliği, din kardeşliği, vatan ve ekonomilerinin bir olduğu, hep el ele yaşadıkları ve sonsuza kadar da birlikte yaşayacakları yazarken buna rağmen yabancı devletler ayırmak isterse “seller gibi kan akıtacağız” sonuna kadar savaşacağız deniyor.” Aynı zamanda Şerif Paşa’nın vatan haini ve din düşmanı, boş ve aşağılık biri olduğu söyleniyor.[4]

Emperyalist devletler Osmanlı Devletini parçalama ve sömürgeleştirme planlarını Sevr Antlaşmasıyla Padişah Vahdettin’in önüne koyarak kabul ettirmek istedi. Padişah Vahdettin Sevr’i imzaladı ve yenilgiye teslim oldu. Sevr’in Kürdistan ile ilgili bölümlerine göre Kuzeyde Ermenistan, batıda Fırat, güneyde Irak ve Suriye, doğuda İran sınırları içinde, Osmanlı devletine bağlı özerk bir Kürt yönetimi kurulacak ve bu özerk halk bir yıl sonra Milletler Cemiyeti’ne başvurarak Osmanlıdan ayrılabilecekti.[5] 

Tekmil Milleti Birleştirmek

Mustafa Kemal emperyalist devletlerin Kürt halkını kışkırtarak sömürgeleştirmek istediğini görmüş ve Kurtuluş Savaşını örgütlerken “Kürtleri bağrımıza katıp tekmil milleti birleştirmek” fikrinden yola çıkarak adımlar atmıştır. Çeşitli yazışmalarında Türk ve Kürtlerin ayrılamayacağını dile getirmiştir.

“Türk ve Kürt kardeşler, milletin tarih ve mukadderatında, birbirinden ayrılmasına, tarih ve varlığımız engel olduğundan gayemizi gerçekleştirmek için, en büyük bir yetkiyle çalışmak, bilhassa bizlere düşen vazifelerdir. Takdir buyurulur ki, İngilizler son zamanlarda bilhassa vilayeti aliyyeleri bölgesine çok sokulmuştur. Diyarbekir vilayetinin ruhunda yatan asil bir kan, daha sonra muhakkak bir esaretle sonuçlanacak olan İngiliz siyasetine, bir adım bile attırmayacağından eminiz.”[6]

“Halbuki ezici çoğunluğu Türk ve Kürt olan bu vilayetlerden bir karış toprağın bile Ermeniler hesabına kaydının bugün için fiilen mümkün olamayacağı…”[7]

“Diyarbekir çevresinde, İngiliz cereyanına ve İngiliz parrasına darbe vurmak elzemdir. Çünkü İngilizler, orasını herhalde devletten ayırıp, bir sömürge haline ve Kürtleri esarete koymak istiyorlar.”[8]

Türkiye, Erzurum Kongresinde aldığı kararla (Millî sınırlar içinde bulunan vatan parçaları bir bütündür. Birbirinden ayrılamaz.) Misakı Milli sınırları içerisinde Ermenistan ve Kürdistan planlarını, Kurtuluş Savaşı vererek, Türk ve Kürt halklarının ortak mücadelesi ile yırtıp atmıştır. Nitekim Mustafa Kemal Atatürk milletimizi şöyle tanımlamıştır: “Türkiye Cumhuriyetini kuran Türkiye halkına Türk milleti denir..” Bu ifade etnik veya dini bir ayrım yapılmaksızın kim Türkiye Cumhuriyet’inin kurulmasında savaşmışsa işte o milleti oluşturuyor anlamını taşımaktadır.

Cumhuriyet Devriminin Aydınlanması Feodalizmi Yıkıyor

Şeyh Sait İsyanı’nı daha iyi kavramak ve dersler çıkarmak için emperyalizmin şark vilayetlerine dair planlarını anlamaya çalıştık. Ancak meseleyi kavramak için cumhuriyet aydınlanmasıyla beraber yıkılmak istenen feodalizmi ve onun ilişkilerini de anlamak gerekir.  

            Cumhuriyet Devriminin önderlerinden İçişleri Bakanı Şükrü Kaya  “Memleketin esenliğini üstlenmiş Cumhuriyet’i sağlamlaştırmak ve güçlendirmek istiyorsanız, Cumhuriyet’e layık yasalar yapınız ve gericiliği besleyen yasaları ortadan kaldırınız. Gericiliği besleyen yasalar bir taraftan yürürlükteyken, diğer taraftan devrim kendisini kendi mantığıyla, kendi duygularıyla ve kendi gücüyle savunmak zorunda kalır.”[9] diyerek cumhuriyet devrimi kanunlarının önemine işaret etmiştir. Kurtuluş savaşı boyunca beraber hareket eden çeşitli siyasi çevreler düşman denize dökülünce kendi dünya görüşlerine uygun bir düzen kurmak istemeleri sonucu fikir ayrılıkları yaşanmış ve cumhuriyet devriminin ilerici ve aydınlanmacı önderlerinin fikirleri hararetli tartışmalara sebep olmuştur. Cumhuriyet’in ilanı ve saltanatın kaldırılması sonrası en hararetli tartışmalar, günümüzde “3 Mart Devrim Kanunları” olarak anılan, Hilafetin kaldırılması, Şeriye ve Evkaf Vekaletinin kapatılması ve Tevhidi Tedrisat (Öğretimin Birliği) Kanunları görüşmelerinde olmuştur. Cumhuriyet, “Topluma ait işlemlerle ilgili yasama ve yürütme yetkisi TBMM ile hükümetindir. Dine ait işlemlerden sorumlu kurum ise Diyanet İşleri Reisliği’dir.”[10]  “Şeriye ve Evkaf Vekaleti veyahut özel vakıflar tarafından yönetilen bütün medrese ve okullar, Eğitimin Bakanlığı’na devredilmiş ve bağlanmıştır.”[11] “Cumhuriyeti saltanat iddia edecek hiçbir kuvvete meydan bırakmaz, ikiliğe meydan vermez.”[12] diyerek milleti din tüccarlarından, efendilerden, kulluktan kurtarıyor ve Ortaçağ kurumları ile milletin bağını bıçak kadar keskin kanunlarla kesiyordu. Elbette din tüccarları, köylünün sırtından geçinen toprak ağaları, saltanat özlemi duyanlar bu devrimlere karşı çıkacaktı veya karşı çıkması için emperyalistler tarafından altına boğulacaktı.

Şeyh Sait İsyanı

Şeyh Sait Elazığ’ın Palu kazasından ve Nakşibendi tarikatının önde gelenlerinden biriydi. Zenginliği, tarikat ileri gelenlerinden oluşu, feodal düzen içindeki ağalık sıfatı ve dini istismar etmesiyle çevrede tanınmıştı ve bir kısım Kürt nüfusu üzerinde etkiliydi. Şeyh Sait’in Piran’da kardeşi Abdurrahim’in evinde konuk olarak bulunduğu 13 Şubat 1925 tarihinde, yanında bulunan kişilerin ikisinin firari mahkum olduğunun anlaşılması üzerine teslim edilmesi istenmiş ancak jandarma reddedilmiş ve silahla karşılık verilmiştir. Jandarmalara ateş açılması ve jandarmaların esir alınmasıyla ok yaydan çıkmış, isyan başlamıştır. Yaklaşık iki yıldır hazırlanmakta olan Şeyh Sait İsyanı planlandığı tarihten önce başlamıştır.[13] Şeyh Said isyan sırasında bildirilerle ve propagandayla isyanın dini kurtarmak amacıyla din düşmanlarına karşı yapıldığı fikrini yayarak halkın desteğini kazanmak istemiştir. İsyan kısa zamanda Genç, Bingöl, Diyarbakır, Tunceli, Elazığ, Ergani, Palu, Siirt, Silvan, Çirmik ve Urfa gibi bir alana yayılmıştır.[14] 7 Mart 1925 gecesi Diyarbakır’ı ele geçirerek burada Kürdistan’ın bağımsızlığını ilan etmek için saldırıya geçen Şeyh Sait’e bağlı silahlı çeteleri yoğun topçu ateşi karşısında geri çekilmek durumunda kaldılar ve bu geri çekiliş isyana katılanların tutuklandığı 1 Nisan 1925 tarihine kadar devam etti. İsyanın önderlerinden Kürdistan Teali Cemiyeti Başkanı Seyyit Abdülkadir (başta belirttiğimiz Fransız mandası altında Kürdistan hayali kuran kişi), Şeyh Said ve beraberindekiler İstiklal Mahkemelerinde yargılanmış ve idam edilmiştir.

Emperyalist Merkezlerin Hizmetinde

Şeyh Sait İstiklal Mahkemesinde “ayaklanmaya Piran’daki tutuklama olayı üzerine aniden karar verdim.” ifadeleri gerçeği yansıtmamaktadır. Şeyh Said o tarihe kadar 3-4 ay boyunca yoğun propaganda faaliyetinde bulunmuş, olay olduğunda yanında iki firari mahkum dolaşmaktaydı. Piran’da jandarmalara saldırırken aynı zamanda jandarma telgraf ve telefon hatları kesilmiştir. Seyyit Abdülkadir’in İngiltere ile anlaşma gayretleri yine İstiklal Mahkemesinde mahkeme evraklarında mevcuttur.[15] “Genelkurmay’ın Kürt isyanları konusundaki iç yazışma ve raporlarında dış kışkırtma önemle belirtilmiştir. Genelkurmay yayınlarında, Musul meselesi nedeniyle “İngiltere Intellicens Service’in (İngiliz istihbarat servisi) Doğu’ya özel metodlar kullanarak Türkiye içinde karışıklıklar çıkarmaktan bir an bile geri kalmadığı” vurgulanmaktadır. Kürt Bağımsızlık Komitesi’nin silah ve cephanesini İngiliz hakimiyetinde bulunan Musul’da depo ettiği ve ayaklanmanın birinci aşamasından sonra da fiili İngiliz yardımının başlayacağı saptanmıştır.”[16]

“Kürt Bağımsızlık Komitesi mensupları kendisine İngiliz Ajanı süsü veren bir Türk gizli polisiyle görüşerek, çıkacak bir isyanda İngiltere’den, Kürdistan’ı desteklemesi için şu taleplerde bulunmuşlardır:

1.İngiltere, Kürt Emareti’nin kurulmasını destekleyecek ve koruyacak.

2. 1926 yılında başlayacak ayaklanmanın ilk hedefi Diyarbakır’ı ele geçirip Musul sınırında İngilizlerle ilişki sağlamaktır.

3.Kurulacak Kürt Emareti’ne Akdeniz’e çıkış sağlanacak.

4.Emaret’in başına Seyyit Abdülkadir geçecek.

5.Diyarbakır ele geçirildikten sonra, İngiltere her türlü silah ve para yardımını yapacaktır.”[17] 

Belgelerden anlaşılacağı üzere isyan birden çıkmamış, İngiliz desteği ile önceden hazırlanmıştır. Türkiye Cumhuriyeti Devleti İngiltere’nin Lozan’da Kürtleri azınlık statüsüne sokmasına şiddetle karşı çıkmış ve Türk ve Kürt halklarının millet olduğunu ortaya koymuş, nihayetinde sadece gayrimüslimlerin azınlık statüsünde olacağını kabul ettirmiştir. Lozan görüşmelerinde çözülemeyen meselelerden biri olan Musul sorununda, İngiltere taviz vermeyeceğini, Türkiye de ısrarcı olacağını açıkça göstermiştir. İngiltere masada çözemediği Musul sorununu genç Cumhuriyet’e karşı isyanları kışkırtarak ve destekleyerek çözmeye çalışmıştır.

            “Şeyh Sait ayaklanmasının İngilizler tarafından kışkırtıldığı konusunda en açık saptamalara, Sovyetler Birliği ve Komünist Enternasyonal kaynaklarında rastlanır. Sovyetler Birliği ve Komünist Enternasyonal organları, Terakkiperver Fırka’nın da Şeyh Sait ayaklanması ile ilişkisini önemle belirtmiş ve her iki cephede Atatürk’ün devrimi sürdürme kararlılığını desteklemişlerdir. Sovyetler Birliğinin Ankara Büyükelçisi Aralov, isyanı İngilizlerin örgütlediğini kaydeder. Komünist Enternasyonal Yürütme Komitesi 1926 yılındaki raporunda Kemalist yönetimin “Şeyh Sait ayaklanmasını bastırmakla, ülke içinde ve dışında saygınlığını önemli ölçüde arttırdığını” ve “Şeyh Sait’i destekleyen İngiliz emperyalizminin hesaplarını boşa çıkardığını” vurgulamaktadır. “[18]

Uğur Mumcu, Kürt İslam Ayaklanması adlı çok değerli araştırmasında “İngiltere Dışişleri Bakanlığı gizli belgeleri Kurtuluş Savaşı yıllarında İngilizlerin bir Kürt devleti kurdurmaya çalıştıklarını gözler önüne seriyor. Yüksek Komiser Amiral Sir F de Robeck, Londra’ya LordCurzon’a gönderdiği 28 Temmuz 1920 tarihli rapor İngilizlerin Kürt planını açıklıyor: “Kürt meselesi hakkında sizin fikrinizi biliyorum. Daha kesin bir karara varmanız için bunu yazıyorum. Damat Ferit bana geldi, sulh anlaşmasına göre Kürtler ayrı bir devlet olacaklar. Kürt liderleri, Mustafa Kemal’i sevmezler. Çünkü o bolşevikliği getirmek istiyor. Siz Mustafa Kemal’den nefret ediyorsunuz, çünkü, o sizin yaptığınız anlaşmayı kabul etmiyor. O halde Kürtleri Mustafa Kemal’e karşı kullanalım.” bilgisiyle emperyalizmin Kürdistan planlarını uygulamak için Kürt halkını Cumhuriyet’e karşı kışkırtacaklarının beyanını ortaya koymuştur.

13 Şubat 1925’ten itibaren 62 gün süren isyanın askeri safhası baştan sona  Mustafa Kemal Atatürk’ün idaresinde yürütülmüştür. Mustafa Kemal çeşitli konuşmalarında isyanla ilgili şu bilgileri vermektedir: [19]

“ Genç’te başlayıp Elaziz ve Diyarbakır merkezleri hudutlarına kadar tevessü eden (yayılan) hadise, kanunen mecrim (suçlu) olan bazı müteneffizanın (nüfuzlu kimselerin) din maskesi altında setri (örtülü) mahiyete çalışan teşebbüslerinin mahsulüdür…” (7 Mart 1925, Genç İsyanı Dolayısıyla Millete, Orduya ve Memura Beyanname)

“Bu ayaklanma olayının, irtica ağırlıklı olduğu, genellikle önceden hazırlanmış bir fikir akımıyla birbirine bağlı hazırlıkların uygulanması sonucu oluştuğu, bir yıldan beri gelişen durum ve olaylarla bir kez daha kesinleşmiştir.”(1 Kasım 1925 TBMM II.Dönem 3.Yasama Yılı Açılış Konuşması) 

“Efendiler vakalar ve hadiseler gösterdi ve ispat etti ki, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası programı en hain zihinlerin mahsulüdür. Bu fırka, memlekette suikastçıların, mürtecilerin kalesi, ümidi, dayanağı oldu. Harici düşmanların, yeni Türk Cumhuriyeti’ni mahvetmeye yönelik planlarını kolayca tatbikine çalışmıştır. Tarih, “tertiplenmiş, genel, irticai” olan Şark isyanını’nın sebeplerini inceleyip araştırdığı zaman onun mühim ve bariz sebepleri arasında Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın dini vaatlerini ve Doğu’ya gönderdikleri katibi mesullerinin teşkilat ve tahriklerini bulacaktır.” (15-20 Ekim 1927 CHP Açılış Kongresi) 

            Mustafa Kemal Atatürk’ün yukarıdaki beyanları da isyanın dış destekli olduğu ve emperyalistlerin emellerine alet olunduğu gerçeğini gözler önüne sermektedir.

Ortaçağ Kalıntıları Hızla Temizleniyor

Şeyh Sait isyanı ortaçağ kalıntısı feodal ilişkilerin temizlenmesini hızlandırdı. Tekke ve zaviyelerle safsata ve dogmalar tarikatlar etrafında örgütlenen insanlar bilimden, hayattan ve gerçeklikten koparılıyor ve Cumhuriyet düşmanlığı pompalanıyordu. Mustafa Kemal Atatürk 30 Ağustos 1925 tarihinde yaptığı konuşma ile tekke ve zaviyelerle ilgili şöyle dedi: “Bugün bilimin, fennin, bütün her şeyiyle uygarlığın aleviyle yüz yüze gelişin falan şeyhin yol göstericiliğinde maddi mutluluğu ve maneviye arayacak kadar ilkel insanların Türkiye uygar toplumunda varlığını asla kabul etmiyorum. Efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar ülkesi olamaz. En doğru, en gerçek tarikat, uygarlık tarikatıdır.”

●      “30 Kasım 1925 tarih ve 677 sayılı kanunla tekke ve zaviyeler tüm yurtta kapatıldı.

●      Hükümet 1927 yılında çıkartılan 1097 sayılı kanuna dayanarak 1500 kadar büyük toprak sahibi ağa ve şeyhi aileleriyle birlikte batıya sürgün etti. Batıya sürgün edilen 1500 aile içinde isyana katılmış 80 kadar aile vardı. Görüldüğü gibi sadece ayaklanmaya katılanlar değil, feodal derebeylik sistemi hedef alınmıştı.

●      Çalışmalar sonucu topraksız köylülere 11000 hektar (110 bin dönüm) tarım arazisi dağıtılmıştı.”[20] 

Emperyalizmin Bugünkü Hizmetkarları

            Devrimciler nasıl ki toplumların tarihlerinde ilericilere yaslanırlarsa, karşı devrimciler de gericilerin mirasına yaslanır ve sahip çıkarlar. Emperyalizm olgusu henüz topraklarımızdan ve yeryüzünden silinmediğine göre elbette amaçlarından vazgeçmelerini bekleyemeyiz. Dünün emperyalistlerinin ağabeyi İngiltere iken, bugün ABD ağabey olmuştur. Amaçları aynıdır. Milli devletleri ortadan kaldırmak ve sömürgeleştirmek. Yalnızca araçları ve kullandıkları piyonlar değiştirmiştir.

Dün İngiltere’nin desteği ile Türkiye’nin doğusunu, Suriye’nin kuzeyini kapsayacak ve Doğu Akdeniz’e açılacak bir Kürdistan kurma planları vardı. Bugün ABD desteğiyle aynı Kürdistan hayali kurulmaktadır. ABD’nin binlerce tırlık silah yardımına ve her türlü yardımına karşı başarılı olamamıştır. Mehmetçik Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı, Barış Pınarı Harekatlarıyla Kürdistan hayallerini bir kez daha kızgın çöllere gömmüştür. Mustafa Kemal’in askeri Mustafa Kemal gibi tavır almış bölücülüğün, gericiliğin üstüne yürümüştür.

            Emperyalizmin Türkiye’yi bölme planında kullandığı piyonu PKK ve FETÖ’dür. HDP ise yine emperyalizmin Türkiye’yi bölme planının siyasi koludur. Yani dün Kürt Teali Cemiyeti neyse HDP bugün odur. Bu yüzden Şeyh Sait heykelleri dikip önünde anmalar yapmaktalardır. Bu yüzden PKK terör örgütünün ele başı Abdullah Öcalan ile Şeyh Sait’i bir tutmaktalardır. Doğrudur. Şeyh Sait’te, Abdullah Öcalan’ın yakalandıktan sonra sorgusunda kendisi için söylediği gibi emperyalizmin maşalarıdır.

Şeyh Sait’i savunmak emperyalizmin maşası olmaktır, PKK’yı savunmaktır. Cumhuriyet düşmanlığıdır. Atatürk düşmanlığıdır. Çünkü Mustafa Kemal’in kurduğu Cumhuriyet Şeyh Sait’i ve gericileri devletin zor gücü ile ortadan kaldırmıştır. Bugün kim Şeyh Sait’i savunuyorsa o, Cumhuriyet’i ortadan kaldırmak istemektedir. Ancak kesinlikle başarılı olamayacaklardır. Cumhuriyete atılacak bir kurşunun karşısında göğsünü siper edecek milyonlarca Cumhuriyet fedaisi vardır. Göreceksiniz o dikilen heykellerle beraber o heykellerin önünde poz verenleri, Şeyh Sait anması yapanları da tarih tıpkı Şeyh Saitleri yazdığı gibi vatan haini yazacaktır.

Dilek ÇINAR

TLB Genel Başkan Yardımcısı

DİPNOT

[1] Kurtuluş Savaşında Kürt Politikası, Doğu Perinçek, Kaynak Yayınları,  4.Basım Aralık 2012, Sy.22

[2] Kurtuluş Savaşında Kürt Politikası, Doğu Perinçek, Kaynak Yayınları,  4.Basım Aralık 2012, Sy.39

[3] Kurtuluş Savaşında Kürt Politikası, Doğu Perinçek, Kaynak Yayınları,  4.Basım Aralık 2012, Sy.44

[4] Kurtuluş Savaşında Kürt Politikası, Doğu Perinçek, Kaynak Yayınları,  4.Basım Aralık 2012, Sy.51

[5] Kurtuluş Savaşında Kürt Politikası, Doğu Perinçek, Kaynak Yayınları,  4.Basım Aralık 2012, Sy.65

[6] Atatürk’ün Bütün Eserleri, Kaynak Yayınları, c.3, sy. 247

[7] Atatürk’ün Bütün Eserleri, Kaynak Yayınları, c.19, sy. 90-91

[8] Atatürk’ün Bütün Eserleri, Kaynak Yayınları, c.3, sy. 245

[9] Ferit İlsever, Cumhuriyet Devrim Kanunları, 4. Basım, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2000, s.19

[10]  Ferit İlsever, Cumhuriyet Devrim Kanunları, 4. Basım, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2000, s.23

[11]  Ferit İlsever, Cumhuriyet Devrim Kanunları, 4. Basım, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2000, s.29

[12]  Ferit İlsever, Cumhuriyet Devrim Kanunları, 4. Basım, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2000, s.39

[13] Arif Bingöl, Milli Devlet ve Kürtler, Kaynak Yayınları,Ocak 2014, sy.115-116

[14] Arif Bingöl, Milli Devlet ve Kürtler, Kaynak Yayınları,Ocak 2014, sy.124

[15] Arif Bingöl, Milli Devlet ve Kürtler, Kaynak Yayınları,Ocak 2014, sy.116. sy.128

[16] Doğu Perinçek, Toprak Ağalığı ve Kürt Sorunu, Kaynak Yayınları, 4.Basım Nisan 2010, sy. 42

[17] Arif Bingöl, Milli Devlet ve Kürtler, Kaynak Yayınları,Ocak 2014, sy.113

[18] Doğu Perinçek, Toprak Ağalığı ve Kürt Sorunu, Kaynak Yayınları, 4.Basım Nisan 2010, sy. 44-45

[19] Arif Bingöl, Milli Devlet ve Kürtler, Kaynak Yayınları,Ocak 2014, sy.99-100

[20] Bayram Yurtçiçek, Cumhuriyet Devrimi ve Şeyh Sait Ayaklanması, Teori Dergisi, Ocak 2010

tgb.gen.tr

Devrimler tarihi, bir anlamda, ilerici ile gericinin savaşımı tarihidir. Devrim ilericidir, yenilikleri inşaa eder. Eskinin örümceklenmiş, köhnemiş düzenini yıkar. Her devrime karşı, kendi menfaatlerini korumak veya menfaat sağlamak için eskinin alışkanlıklarını değiştirmek istemeyen gericiler vardır. Bunlar karşı devrimcilerin safındalardır. Emperyalizmin kullanmaya en müsait gördüğü araç halindedirler. İnceleme konusu edindiğimiz Şeyh Sait isyanı meselesi ilerici Cumhuriyet ile gerici feodalizmin savaşımının bir yansımasıdır. Tarihimizdeki gericileri ve karşı devrimcileri bir halk kahramanı gibi parlatıp, heykellerini dikerek toplum hafızasını bozmaya çalışanlara karşı gerçeğe anlatmak tarihsel görevimizdir.

Emperyalistlerin Kürdistan Hayali

Birinci Dünya Savaşı bir paylaşım savaşıdır. Birinci Dünya Savaşının birinci gündemi Osmanlı topraklarının paylaşılmasıdır. İngiltere, Fransa ve Rusya’nın amacı ellerindeki sömürgeleri korumak ve Osmanlı topraklarından en büyük payı almaktı.[1] (Rusya’da Birinci Dünya Savaşı sırasında Ekim Devriminin gerçekleşmesiyle Çarlık yıkılmış, devrimci hükümet savaştan çekilmiştir.) Arapların yaşadığı petrol bölgelerini ele geçirmek, Arap ve Kürt nüfusun yaşadığı topraklarda bir Ermenistan ve Kürdistan kurarak kendi sömürgeleri haline getirme arzusundalardı. Birinci Dünya Savaşında galip gelen başını İngiltere, Fransa, ABD, İtalya’nın çektiği sömürge devletler birinci dünya savaşından galip çıkınca Osmanlı topraklarını pay edebilmek için Paris’te toplanmıştır. Paris Barış Konferansı diye adlandırılan bu ezen devletlerin kendi aralarındaki paylaşım kavgasını çözüme ulaştırma toplantısında 30 Ocak 1919 günü Suriye, Filistin, Arabistan, Mezopotamya ve Ermenistan’ın Osmanlı devletinden ayrılmasına karar verdiler. İngiliz Başbakanı, bu bölgelere “Mezopotamya ve Ermenistan arasında kalan Kürdistan’ı” da ekledi.[2] Emperyalistler parçalanmadan pay vererek kendi sömürgeleri haline getirecekleri toplulukların sözde temsilcilerini de konferansta dinlediler. “Konferansa, Kürdistan Teali Cemiyeti tarafından görevlendirilen ve “Kürt Milli Delegasyonu Başkanlığı” temsil sıfatı verilen Şerif Paşa katılmıştır. Şerif Paşa, 26 Aralık 2018 günü Cenevre’deki Fransız yetkillere, “Fransız mandası altında bir özerk bir Kürdistan” istediklerini bildirmiş ve de harita vermiştir. İstanbul’daki Kürdistan Teali Cemiyeti Başkanı Seyyit Abdülkadir, Fransız Yüksek Komiserliği’ne başvurarak Şerif Paşa’nın verdiği haritadaki kuzey sınırlarının yüzde 70’i Kürt olan bir nüfusu dışarıda bıraktığını belirtmiş, bir harita da o vererek “Kuzey sınırlarının bütünlüğü” yanında ekonomik gelişme için Akdeniz’e bir geçiş talep etmiştir.”[3] İstanbul’da Meclisi Mebusan başta olmak üzere tüm Doğu vilayetlerinden önde aşiretler Şerif Paşa’nın Kürtleri temsil etmediğini göstermek amacıyla konuşmalar yapmış, protesto telgrafları çekmiş ve bildiriler yayınlamıştır. “Telgraflarda Türk ve Kürtlerin birliği, öz kardeşliği, din kardeşliği, vatan ve ekonomilerinin bir olduğu, hep el ele yaşadıkları ve sonsuza kadar da birlikte yaşayacakları yazarken buna rağmen yabancı devletler ayırmak isterse “seller gibi kan akıtacağız” sonuna kadar savaşacağız deniyor.” Aynı zamanda Şerif Paşa’nın vatan haini ve din düşmanı, boş ve aşağılık biri olduğu söyleniyor.[4]

Emperyalist devletler Osmanlı Devletini parçalama ve sömürgeleştirme planlarını Sevr Antlaşmasıyla Padişah Vahdettin’in önüne koyarak kabul ettirmek istedi. Padişah Vahdettin Sevr’i imzaladı ve yenilgiye teslim oldu. Sevr’in Kürdistan ile ilgili bölümlerine göre Kuzeyde Ermenistan, batıda Fırat, güneyde Irak ve Suriye, doğuda İran sınırları içinde, Osmanlı devletine bağlı özerk bir Kürt yönetimi kurulacak ve bu özerk halk bir yıl sonra Milletler Cemiyeti’ne başvurarak Osmanlıdan ayrılabilecekti.[5] 

Tekmil Milleti Birleştirmek

Mustafa Kemal emperyalist devletlerin Kürt halkını kışkırtarak sömürgeleştirmek istediğini görmüş ve Kurtuluş Savaşını örgütlerken “Kürtleri bağrımıza katıp tekmil milleti birleştirmek” fikrinden yola çıkarak adımlar atmıştır. Çeşitli yazışmalarında Türk ve Kürtlerin ayrılamayacağını dile getirmiştir.

“Türk ve Kürt kardeşler, milletin tarih ve mukadderatında, birbirinden ayrılmasına, tarih ve varlığımız engel olduğundan gayemizi gerçekleştirmek için, en büyük bir yetkiyle çalışmak, bilhassa bizlere düşen vazifelerdir. Takdir buyurulur ki, İngilizler son zamanlarda bilhassa vilayeti aliyyeleri bölgesine çok sokulmuştur. Diyarbekir vilayetinin ruhunda yatan asil bir kan, daha sonra muhakkak bir esaretle sonuçlanacak olan İngiliz siyasetine, bir adım bile attırmayacağından eminiz.”[6]

“Halbuki ezici çoğunluğu Türk ve Kürt olan bu vilayetlerden bir karış toprağın bile Ermeniler hesabına kaydının bugün için fiilen mümkün olamayacağı…”[7]

“Diyarbekir çevresinde, İngiliz cereyanına ve İngiliz parrasına darbe vurmak elzemdir. Çünkü İngilizler, orasını herhalde devletten ayırıp, bir sömürge haline ve Kürtleri esarete koymak istiyorlar.”[8]

Türkiye, Erzurum Kongresinde aldığı kararla (Millî sınırlar içinde bulunan vatan parçaları bir bütündür. Birbirinden ayrılamaz.) Misakı Milli sınırları içerisinde Ermenistan ve Kürdistan planlarını, Kurtuluş Savaşı vererek, Türk ve Kürt halklarının ortak mücadelesi ile yırtıp atmıştır. Nitekim Mustafa Kemal Atatürk milletimizi şöyle tanımlamıştır: “Türkiye Cumhuriyetini kuran Türkiye halkına Türk milleti denir..” Bu ifade etnik veya dini bir ayrım yapılmaksızın kim Türkiye Cumhuriyet’inin kurulmasında savaşmışsa işte o milleti oluşturuyor anlamını taşımaktadır.

Cumhuriyet Devriminin Aydınlanması Feodalizmi Yıkıyor

Şeyh Sait İsyanı’nı daha iyi kavramak ve dersler çıkarmak için emperyalizmin şark vilayetlerine dair planlarını anlamaya çalıştık. Ancak meseleyi kavramak için cumhuriyet aydınlanmasıyla beraber yıkılmak istenen feodalizmi ve onun ilişkilerini de anlamak gerekir.  

            Cumhuriyet Devriminin önderlerinden İçişleri Bakanı Şükrü Kaya  “Memleketin esenliğini üstlenmiş Cumhuriyet’i sağlamlaştırmak ve güçlendirmek istiyorsanız, Cumhuriyet’e layık yasalar yapınız ve gericiliği besleyen yasaları ortadan kaldırınız. Gericiliği besleyen yasalar bir taraftan yürürlükteyken, diğer taraftan devrim kendisini kendi mantığıyla, kendi duygularıyla ve kendi gücüyle savunmak zorunda kalır.”[9] diyerek cumhuriyet devrimi kanunlarının önemine işaret etmiştir. Kurtuluş savaşı boyunca beraber hareket eden çeşitli siyasi çevreler düşman denize dökülünce kendi dünya görüşlerine uygun bir düzen kurmak istemeleri sonucu fikir ayrılıkları yaşanmış ve cumhuriyet devriminin ilerici ve aydınlanmacı önderlerinin fikirleri hararetli tartışmalara sebep olmuştur. Cumhuriyet’in ilanı ve saltanatın kaldırılması sonrası en hararetli tartışmalar, günümüzde “3 Mart Devrim Kanunları” olarak anılan, Hilafetin kaldırılması, Şeriye ve Evkaf Vekaletinin kapatılması ve Tevhidi Tedrisat (Öğretimin Birliği) Kanunları görüşmelerinde olmuştur. Cumhuriyet, “Topluma ait işlemlerle ilgili yasama ve yürütme yetkisi TBMM ile hükümetindir. Dine ait işlemlerden sorumlu kurum ise Diyanet İşleri Reisliği’dir.”[10]  “Şeriye ve Evkaf Vekaleti veyahut özel vakıflar tarafından yönetilen bütün medrese ve okullar, Eğitimin Bakanlığı’na devredilmiş ve bağlanmıştır.”[11] “Cumhuriyeti saltanat iddia edecek hiçbir kuvvete meydan bırakmaz, ikiliğe meydan vermez.”[12] diyerek milleti din tüccarlarından, efendilerden, kulluktan kurtarıyor ve Ortaçağ kurumları ile milletin bağını bıçak kadar keskin kanunlarla kesiyordu. Elbette din tüccarları, köylünün sırtından geçinen toprak ağaları, saltanat özlemi duyanlar bu devrimlere karşı çıkacaktı veya karşı çıkması için emperyalistler tarafından altına boğulacaktı.

Şeyh Sait İsyanı

Şeyh Sait Elazığ’ın Palu kazasından ve Nakşibendi tarikatının önde gelenlerinden biriydi. Zenginliği, tarikat ileri gelenlerinden oluşu, feodal düzen içindeki ağalık sıfatı ve dini istismar etmesiyle çevrede tanınmıştı ve bir kısım Kürt nüfusu üzerinde etkiliydi. Şeyh Sait’in Piran’da kardeşi Abdurrahim’in evinde konuk olarak bulunduğu 13 Şubat 1925 tarihinde, yanında bulunan kişilerin ikisinin firari mahkum olduğunun anlaşılması üzerine teslim edilmesi istenmiş ancak jandarma reddedilmiş ve silahla karşılık verilmiştir. Jandarmalara ateş açılması ve jandarmaların esir alınmasıyla ok yaydan çıkmış, isyan başlamıştır. Yaklaşık iki yıldır hazırlanmakta olan Şeyh Sait İsyanı planlandığı tarihten önce başlamıştır.[13] Şeyh Said isyan sırasında bildirilerle ve propagandayla isyanın dini kurtarmak amacıyla din düşmanlarına karşı yapıldığı fikrini yayarak halkın desteğini kazanmak istemiştir. İsyan kısa zamanda Genç, Bingöl, Diyarbakır, Tunceli, Elazığ, Ergani, Palu, Siirt, Silvan, Çirmik ve Urfa gibi bir alana yayılmıştır.[14] 7 Mart 1925 gecesi Diyarbakır’ı ele geçirerek burada Kürdistan’ın bağımsızlığını ilan etmek için saldırıya geçen Şeyh Sait’e bağlı silahlı çeteleri yoğun topçu ateşi karşısında geri çekilmek durumunda kaldılar ve bu geri çekiliş isyana katılanların tutuklandığı 1 Nisan 1925 tarihine kadar devam etti. İsyanın önderlerinden Kürdistan Teali Cemiyeti Başkanı Seyyit Abdülkadir (başta belirttiğimiz Fransız mandası altında Kürdistan hayali kuran kişi), Şeyh Said ve beraberindekiler İstiklal Mahkemelerinde yargılanmış ve idam edilmiştir.

Emperyalist Merkezlerin Hizmetinde

Şeyh Sait İstiklal Mahkemesinde “ayaklanmaya Piran’daki tutuklama olayı üzerine aniden karar verdim.” ifadeleri gerçeği yansıtmamaktadır. Şeyh Said o tarihe kadar 3-4 ay boyunca yoğun propaganda faaliyetinde bulunmuş, olay olduğunda yanında iki firari mahkum dolaşmaktaydı. Piran’da jandarmalara saldırırken aynı zamanda jandarma telgraf ve telefon hatları kesilmiştir. Seyyit Abdülkadir’in İngiltere ile anlaşma gayretleri yine İstiklal Mahkemesinde mahkeme evraklarında mevcuttur.[15] “Genelkurmay’ın Kürt isyanları konusundaki iç yazışma ve raporlarında dış kışkırtma önemle belirtilmiştir. Genelkurmay yayınlarında, Musul meselesi nedeniyle “İngiltere Intellicens Service’in (İngiliz istihbarat servisi) Doğu’ya özel metodlar kullanarak Türkiye içinde karışıklıklar çıkarmaktan bir an bile geri kalmadığı” vurgulanmaktadır. Kürt Bağımsızlık Komitesi’nin silah ve cephanesini İngiliz hakimiyetinde bulunan Musul’da depo ettiği ve ayaklanmanın birinci aşamasından sonra da fiili İngiliz yardımının başlayacağı saptanmıştır.”[16]

“Kürt Bağımsızlık Komitesi mensupları kendisine İngiliz Ajanı süsü veren bir Türk gizli polisiyle görüşerek, çıkacak bir isyanda İngiltere’den, Kürdistan’ı desteklemesi için şu taleplerde bulunmuşlardır:

1.İngiltere, Kürt Emareti’nin kurulmasını destekleyecek ve koruyacak.

2. 1926 yılında başlayacak ayaklanmanın ilk hedefi Diyarbakır’ı ele geçirip Musul sınırında İngilizlerle ilişki sağlamaktır.

3.Kurulacak Kürt Emareti’ne Akdeniz’e çıkış sağlanacak.

4.Emaret’in başına Seyyit Abdülkadir geçecek.

5.Diyarbakır ele geçirildikten sonra, İngiltere her türlü silah ve para yardımını yapacaktır.”[17] 

Belgelerden anlaşılacağı üzere isyan birden çıkmamış, İngiliz desteği ile önceden hazırlanmıştır. Türkiye Cumhuriyeti Devleti İngiltere’nin Lozan’da Kürtleri azınlık statüsüne sokmasına şiddetle karşı çıkmış ve Türk ve Kürt halklarının millet olduğunu ortaya koymuş, nihayetinde sadece gayrimüslimlerin azınlık statüsünde olacağını kabul ettirmiştir. Lozan görüşmelerinde çözülemeyen meselelerden biri olan Musul sorununda, İngiltere taviz vermeyeceğini, Türkiye de ısrarcı olacağını açıkça göstermiştir. İngiltere masada çözemediği Musul sorununu genç Cumhuriyet’e karşı isyanları kışkırtarak ve destekleyerek çözmeye çalışmıştır.

            “Şeyh Sait ayaklanmasının İngilizler tarafından kışkırtıldığı konusunda en açık saptamalara, Sovyetler Birliği ve Komünist Enternasyonal kaynaklarında rastlanır. Sovyetler Birliği ve Komünist Enternasyonal organları, Terakkiperver Fırka’nın da Şeyh Sait ayaklanması ile ilişkisini önemle belirtmiş ve her iki cephede Atatürk’ün devrimi sürdürme kararlılığını desteklemişlerdir. Sovyetler Birliğinin Ankara Büyükelçisi Aralov, isyanı İngilizlerin örgütlediğini kaydeder. Komünist Enternasyonal Yürütme Komitesi 1926 yılındaki raporunda Kemalist yönetimin “Şeyh Sait ayaklanmasını bastırmakla, ülke içinde ve dışında saygınlığını önemli ölçüde arttırdığını” ve “Şeyh Sait’i destekleyen İngiliz emperyalizminin hesaplarını boşa çıkardığını” vurgulamaktadır. “[18]

Uğur Mumcu, Kürt İslam Ayaklanması adlı çok değerli araştırmasında “İngiltere Dışişleri Bakanlığı gizli belgeleri Kurtuluş Savaşı yıllarında İngilizlerin bir Kürt devleti kurdurmaya çalıştıklarını gözler önüne seriyor. Yüksek Komiser Amiral Sir F de Robeck, Londra’ya LordCurzon’a gönderdiği 28 Temmuz 1920 tarihli rapor İngilizlerin Kürt planını açıklıyor: “Kürt meselesi hakkında sizin fikrinizi biliyorum. Daha kesin bir karara varmanız için bunu yazıyorum. Damat Ferit bana geldi, sulh anlaşmasına göre Kürtler ayrı bir devlet olacaklar. Kürt liderleri, Mustafa Kemal’i sevmezler. Çünkü o bolşevikliği getirmek istiyor. Siz Mustafa Kemal’den nefret ediyorsunuz, çünkü, o sizin yaptığınız anlaşmayı kabul etmiyor. O halde Kürtleri Mustafa Kemal’e karşı kullanalım.” bilgisiyle emperyalizmin Kürdistan planlarını uygulamak için Kürt halkını Cumhuriyet’e karşı kışkırtacaklarının beyanını ortaya koymuştur.

13 Şubat 1925’ten itibaren 62 gün süren isyanın askeri safhası baştan sona  Mustafa Kemal Atatürk’ün idaresinde yürütülmüştür. Mustafa Kemal çeşitli konuşmalarında isyanla ilgili şu bilgileri vermektedir: [19]

“ Genç’te başlayıp Elaziz ve Diyarbakır merkezleri hudutlarına kadar tevessü eden (yayılan) hadise, kanunen mecrim (suçlu) olan bazı müteneffizanın (nüfuzlu kimselerin) din maskesi altında setri (örtülü) mahiyete çalışan teşebbüslerinin mahsulüdür…” (7 Mart 1925, Genç İsyanı Dolayısıyla Millete, Orduya ve Memura Beyanname)

“Bu ayaklanma olayının, irtica ağırlıklı olduğu, genellikle önceden hazırlanmış bir fikir akımıyla birbirine bağlı hazırlıkların uygulanması sonucu oluştuğu, bir yıldan beri gelişen durum ve olaylarla bir kez daha kesinleşmiştir.”(1 Kasım 1925 TBMM II.Dönem 3.Yasama Yılı Açılış Konuşması) 

“Efendiler vakalar ve hadiseler gösterdi ve ispat etti ki, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası programı en hain zihinlerin mahsulüdür. Bu fırka, memlekette suikastçıların, mürtecilerin kalesi, ümidi, dayanağı oldu. Harici düşmanların, yeni Türk Cumhuriyeti’ni mahvetmeye yönelik planlarını kolayca tatbikine çalışmıştır. Tarih, “tertiplenmiş, genel, irticai” olan Şark isyanını’nın sebeplerini inceleyip araştırdığı zaman onun mühim ve bariz sebepleri arasında Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın dini vaatlerini ve Doğu’ya gönderdikleri katibi mesullerinin teşkilat ve tahriklerini bulacaktır.” (15-20 Ekim 1927 CHP Açılış Kongresi) 

            Mustafa Kemal Atatürk’ün yukarıdaki beyanları da isyanın dış destekli olduğu ve emperyalistlerin emellerine alet olunduğu gerçeğini gözler önüne sermektedir.

Ortaçağ Kalıntıları Hızla Temizleniyor

Şeyh Sait isyanı ortaçağ kalıntısı feodal ilişkilerin temizlenmesini hızlandırdı. Tekke ve zaviyelerle safsata ve dogmalar tarikatlar etrafında örgütlenen insanlar bilimden, hayattan ve gerçeklikten koparılıyor ve Cumhuriyet düşmanlığı pompalanıyordu. Mustafa Kemal Atatürk 30 Ağustos 1925 tarihinde yaptığı konuşma ile tekke ve zaviyelerle ilgili şöyle dedi: “Bugün bilimin, fennin, bütün her şeyiyle uygarlığın aleviyle yüz yüze gelişin falan şeyhin yol göstericiliğinde maddi mutluluğu ve maneviye arayacak kadar ilkel insanların Türkiye uygar toplumunda varlığını asla kabul etmiyorum. Efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar ülkesi olamaz. En doğru, en gerçek tarikat, uygarlık tarikatıdır.”

●      “30 Kasım 1925 tarih ve 677 sayılı kanunla tekke ve zaviyeler tüm yurtta kapatıldı.

●      Hükümet 1927 yılında çıkartılan 1097 sayılı kanuna dayanarak 1500 kadar büyük toprak sahibi ağa ve şeyhi aileleriyle birlikte batıya sürgün etti. Batıya sürgün edilen 1500 aile içinde isyana katılmış 80 kadar aile vardı. Görüldüğü gibi sadece ayaklanmaya katılanlar değil, feodal derebeylik sistemi hedef alınmıştı.

●      Çalışmalar sonucu topraksız köylülere 11000 hektar (110 bin dönüm) tarım arazisi dağıtılmıştı.”[20] 

Emperyalizmin Bugünkü Hizmetkarları

            Devrimciler nasıl ki toplumların tarihlerinde ilericilere yaslanırlarsa, karşı devrimciler de gericilerin mirasına yaslanır ve sahip çıkarlar. Emperyalizm olgusu henüz topraklarımızdan ve yeryüzünden silinmediğine göre elbette amaçlarından vazgeçmelerini bekleyemeyiz. Dünün emperyalistlerinin ağabeyi İngiltere iken, bugün ABD ağabey olmuştur. Amaçları aynıdır. Milli devletleri ortadan kaldırmak ve sömürgeleştirmek. Yalnızca araçları ve kullandıkları piyonlar değiştirmiştir.

Dün İngiltere’nin desteği ile Türkiye’nin doğusunu, Suriye’nin kuzeyini kapsayacak ve Doğu Akdeniz’e açılacak bir Kürdistan kurma planları vardı. Bugün ABD desteğiyle aynı Kürdistan hayali kurulmaktadır. ABD’nin binlerce tırlık silah yardımına ve her türlü yardımına karşı başarılı olamamıştır. Mehmetçik Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı, Barış Pınarı Harekatlarıyla Kürdistan hayallerini bir kez daha kızgın çöllere gömmüştür. Mustafa Kemal’in askeri Mustafa Kemal gibi tavır almış bölücülüğün, gericiliğin üstüne yürümüştür.

            Emperyalizmin Türkiye’yi bölme planında kullandığı piyonu PKK ve FETÖ’dür. HDP ise yine emperyalizmin Türkiye’yi bölme planının siyasi koludur. Yani dün Kürt Teali Cemiyeti neyse HDP bugün odur. Bu yüzden Şeyh Sait heykelleri dikip önünde anmalar yapmaktalardır. Bu yüzden PKK terör örgütünün ele başı Abdullah Öcalan ile Şeyh Sait’i bir tutmaktalardır. Doğrudur. Şeyh Sait’te, Abdullah Öcalan’ın yakalandıktan sonra sorgusunda kendisi için söylediği gibi emperyalizmin maşalarıdır.

Şeyh Sait’i savunmak emperyalizmin maşası olmaktır, PKK’yı savunmaktır. Cumhuriyet düşmanlığıdır. Atatürk düşmanlığıdır. Çünkü Mustafa Kemal’in kurduğu Cumhuriyet Şeyh Sait’i ve gericileri devletin zor gücü ile ortadan kaldırmıştır. Bugün kim Şeyh Sait’i savunuyorsa o, Cumhuriyet’i ortadan kaldırmak istemektedir. Ancak kesinlikle başarılı olamayacaklardır. Cumhuriyete atılacak bir kurşunun karşısında göğsünü siper edecek milyonlarca Cumhuriyet fedaisi vardır. Göreceksiniz o dikilen heykellerle beraber o heykellerin önünde poz verenleri, Şeyh Sait anması yapanları da tarih tıpkı Şeyh Saitleri yazdığı gibi vatan haini yazacaktır.

Dilek ÇINAR

TLB Genel Başkan Yardımcısı

DİPNOT

[1] Kurtuluş Savaşında Kürt Politikası, Doğu Perinçek, Kaynak Yayınları,  4.Basım Aralık 2012, Sy.22

[2] Kurtuluş Savaşında Kürt Politikası, Doğu Perinçek, Kaynak Yayınları,  4.Basım Aralık 2012, Sy.39

[3] Kurtuluş Savaşında Kürt Politikası, Doğu Perinçek, Kaynak Yayınları,  4.Basım Aralık 2012, Sy.44

[4] Kurtuluş Savaşında Kürt Politikası, Doğu Perinçek, Kaynak Yayınları,  4.Basım Aralık 2012, Sy.51

[5] Kurtuluş Savaşında Kürt Politikası, Doğu Perinçek, Kaynak Yayınları,  4.Basım Aralık 2012, Sy.65

[6] Atatürk’ün Bütün Eserleri, Kaynak Yayınları, c.3, sy. 247

[7] Atatürk’ün Bütün Eserleri, Kaynak Yayınları, c.19, sy. 90-91

[8] Atatürk’ün Bütün Eserleri, Kaynak Yayınları, c.3, sy. 245

[9] Ferit İlsever, Cumhuriyet Devrim Kanunları, 4. Basım, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2000, s.19

[10]  Ferit İlsever, Cumhuriyet Devrim Kanunları, 4. Basım, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2000, s.23

[11]  Ferit İlsever, Cumhuriyet Devrim Kanunları, 4. Basım, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2000, s.29

[12]  Ferit İlsever, Cumhuriyet Devrim Kanunları, 4. Basım, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2000, s.39

[13] Arif Bingöl, Milli Devlet ve Kürtler, Kaynak Yayınları,Ocak 2014, sy.115-116

[14] Arif Bingöl, Milli Devlet ve Kürtler, Kaynak Yayınları,Ocak 2014, sy.124

[15] Arif Bingöl, Milli Devlet ve Kürtler, Kaynak Yayınları,Ocak 2014, sy.116. sy.128

[16] Doğu Perinçek, Toprak Ağalığı ve Kürt Sorunu, Kaynak Yayınları, 4.Basım Nisan 2010, sy. 42

[17] Arif Bingöl, Milli Devlet ve Kürtler, Kaynak Yayınları,Ocak 2014, sy.113

[18] Doğu Perinçek, Toprak Ağalığı ve Kürt Sorunu, Kaynak Yayınları, 4.Basım Nisan 2010, sy. 44-45

[19] Arif Bingöl, Milli Devlet ve Kürtler, Kaynak Yayınları,Ocak 2014, sy.99-100

[20] Bayram Yurtçiçek, Cumhuriyet Devrimi ve Şeyh Sait Ayaklanması, Teori Dergisi, Ocak 2010

tgb.gen.tr

“Çalışma, insanların bedensel kuvvetlerini geliştirir ve yaşam için gerekli olan şeyleri sağlar. Çalışmaksızın, fikri gelişme ve ahlâkî olgunlaşma da mümkün değildir.” ¹

Mustafa Kemal Atatürk

İşsizlik, üretim faktörlerinden emeğin üretime katılmaması durumunu ifade etmek için kullanılabilir. Türkiye İstatistik Kurumu’nun yapmış olduğu işsizlik tanımında; “Referans dönemi içinde istihdam halinde olmayan (kâr karşılığı, yevmiyeli, ücretli ya da ücretsiz olarak hiçbir işte çalışmamış ve böyle bir iş ile bağlantısı da olmayan) kişilerden iş aramak için son üç ay içinde iş arama kanallarından en az birini kullanmış ve 2 hafta içinde işbaşı yapabilecek durumda olan tüm kişiler işsiz nüfusa dahildirler.” denilmektedir. İşsizlik oranı ise iş bulamayan nüfusun toplam iş gücüne bölünmesiyle elde edilmektedir.²

• Türkiye’de 16 Eylül 2019 tarihinde açıklanan iş gücü istatistiklerine göre işsizlik oranı yüzde 13,9 söz konusu dönemde istihdam edilenlerin sayısı 28 milyon 512 bin kişi, istihdam oranı ise yüzde 46,4 oldu.

• Yine 16 Eylül 2019 ‘da açıklanan verilere göre genç nüfusta (15-24 yaş) işsizlik oranı %23,2 olmakla beraber ne eğitimde ne de istihdamda olan gençlerin oranı %23,4. Genç kadınlarda bu oran %31,2.

Artan işsizlik ülkelerin en önemli makroekonomik sorunları arasında yer almaktadır. Ekonomi politikasının hedeflerinin bir kısmının birlikte uygulanması mümkünken, bir kısmı ise uygulamaları birbiri ile çelişen politikalar olmasına rağmen dünyada işsizliğin giderek artması, ekonomi politikaları uygulanırken tam istihdamın sağlanması hedefini öncelikli kılmaktadır. İşsizliğin gerek ekonomik gerekse sosyal ve psikolojik yönleri dikkate alındığında konunun önemi bir kat daha artmaktadır. Artan genç işsizlik, toplumun en dinamik ve üretken gücünü âtıl bırakırken bir yandan da hem bireyler ve aileleri hem de toplumlar açısından farklı sorunlara kaynaklık eden bir olgudur.

İnsanların çalışma hayatı içersinde yer almalarının öncelikli nedeni, yaşamlarını idame ettirecekleri bir gelire sahip olmaktır. Diğer taraftan, çalışma veya bir işe sahip olma, bir gelir getirmesinin (ekonomik boyut) yanında, psikolojik ve sosyal boyutu olan bir kavramdır. Bir iş sahibi olmanın bireye sağlayacağı psikolojik ve sosyal katkıları şu şekilde belirtmemiz mümkündür:³

İşyeri başka insanlarla tanışılan, yeni arkadaşlıklar ve sosyal iletişimin kurulduğu mekânlardır. Bu özelliğiyle, iş birliği kurma, dayanışma ve paylaşma gibi sosyal yeteneklerin gelişmesine aracılık etmektedir.

İş, çalışan insan ve ailesine bir sosyal statü sağlar.

İş, insanın kendisine saygısının, toplum için yararlı bir şeyler gerçekleştirme duygusunun önemli bir kaynağıdır.

İnsanın bir aidiyet ve kimlik duygusu oluşturmasında, işin rolü çok büyüktür.

Çalışma yaşamı, insanın belirli bir düzen içerisinde yaşama ihtiyacına cevap verir ve zamanın periyodik algılanmasını sağlar.

İş, sağladığı gelir ile iş dışı yaşamın da maddi temelini oluşturmakta, özel yaşamın şekli ve boş zamanı şekillendirme biçiminin de önemli bir belirleyicisi olmaktadır. Ayrıca, çalışma psikolojik bir haz kaynağıdır. Bireyin çalışma esnasında birtakım başarılar elde etmesine ve kişisel saygınlığını geliştirmesine yardımcı olmaktadır.⁴

İş, topluma yararlı olma duygusunun hissedilmesini sağlar. İşyeri, bir şeyler yapma veya işe yarama duygusunun tatmin yeridir.

İşsiz kalma veya iş bulamama sonucunda yukarıda belirtilen tüm özellikleri yitiren/sahip olamayan kişiler toplumdan kopmakta ve izole olmakta ve çeşitli psikolojik ve fiziksel rahatsızlıkla karşı karşıya kalmaktadır. Uygun ve verimli bir işin yokluğu, yoksulluğa ve sosyal eşitsizliklere yol açmakta depresyon, kaygı, psikosomatik belirtiler, intihar riski, alkol madde kullanımı gibi birçok psikolojik sorunu da beraberinde getirmektedir.

İşsizlik toplumda aile içi şiddet vakalarının ortaya çıkmasına ve boşanma oranlarında artışa neden olabilmektedir. Türkiye İstatistik Kurumu’nun yapmış olduğu bir çalışmada, eş ile yaşanan sorunlar sıralamasında “ev ve çocuklar ile ilgili sorumluluklar” %34,6 ile birinci sırada yer alırken, “aile gelirinin yetersizliği” %31,6 ile ikinci sırada gelmektedir. Buna göre, iş kaybı nedeniyle yaşanan gelir kaybının aile içi geçimsizlik ve boşanma ile sonuçlanabilecek bir sürece neden olacağı söylenebilir.⁵

İşsizliğin neden olduğu diğer bir toplumsal maliyet ise, suç oranlarındaki artıştır. Suç oranları birçok faktörden etkilenmekle beraber, işsizlik, özellikle mala karşı işlenen suçlarda artışa neden olabilecek sosyal bir faktör olarak kabul edilmektedir. Örneğin, 2011 yılında yapılan bir çalışmada, işsizlik oranının, kişi başına düşen suç sayısı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif işaretli bir etkiye sahip olduğu saptanmıştır.⁶ Bir başka çalışmada da, hırsızlık, cebri hırsızlık (gasp), dolandırıcılık, rüşvet, zimmet ve para ve mal kaçakçılığı gibi ekonomik getirisi olan suçlar ile işsizlik arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir.⁷ Bu iki çalışmadan elde edilen sonuçlara göre, işsizlik oranlarındaki artış, suç faaliyetinin de artmasına yol açmaktadır. İşsizliğin sosyal maliyetleri boşanma ve suç oranlarındaki artışla sınırlı olmayıp, intihar oranlarının artışı, toplumsal çatışmaların artması ve toplumsal huzurun bozulması, toplumda ahlaki çözülmeler gibi birçok alanda da önemli sorunlara neden olabilmektedir.⁸

Ülkemizde gençliğin büyük bir kısmı iş bulma şansını artırmak için yükseköğretime yönelmektedir. Her yıl 2 milyondan fazla öğrenci üniversite sınavına girmektedir. Fakat yükseköğretimi tamamlamış gençler olarak işgücü piyasasına girişte birçok zorlukla karşılaşmakta, yaşanan yoğun işsizlik nedeniyle iş bulmakta zorlanmaktayız. Bu durum üniversite eğitimine devam eden gençlerin işsizlik kaygısı yaşamalarına yol açmaktadır. İşsizlik gençlerde öfke, hayal kırıklığı, gelecekten umutsuzluk gibi duygulara yol açabilmektedir.⁹ Aynı zamanda işsizlik kaygı düzeyini artırmaktadır, yüksek işsizlik oranları iş piyasasına girmeye hazırlanan gençliğin gelecek kaygısı yaşamasına yol açmaktadır.

Dünyanın ve Türkiye’nin en önemli sorunlardan biri olan işsizlik, kapitalizmin girdiği açmazlar ve tekrarlayan ekonomik krizler nedeniyle artmaya devam etmektedir. Gençlik, işsizlik riskine daha açık olduğu için bu sorundan en fazla etkilenen grubu oluşturmaktadır. Yıllarca emek vererek mezun olduktan sonra diplomalı işsizler ordusunun bir üyesi olmak gençliğe sadece ekonomik güçlük yaşamamakta aynı zamanda sosyal ve psikolojik sorunlar yaşamaktadır. Bütün şehirlere üniversiteler kurulmuş, herkes üniversite mezunu olacak ve sanki herkes beyaz yakalı olarak işe başlayacakmış gibi bir algı yaratılmıştır. Ancak rakamlar eğitimli genç işsizliğindeki artışı gözler önüne sermektedir. Eğitimli gençler arasında işsizliğin yaygınlaşması hissedilen gerilimin şiddetlenmesine yol açmakta; mezun olduktan sonra iş bulamamak, para kazanamamak gençliğin başarısızlık ve hayal kırıklığı duyguları yaşamasına neden olmaktadır. İşsizlik düşük özsaygı, kaygı, depresyon, suçluluk, öfke ve çaresizlik duygularına ve sosyal ilişkilerde başarısızlığa yol açmaktadır.

Üretim sürecinde kullanılan emek ve sermayenin üstünde aşırı değerin olduğu yerde, tüm girdi değerinden daha az ödendiği için emek girdisi sömürülmektedir. Bir başka ifade ile sermaye birikimi sağlandıkça, üretimde sermaye birikimi artacak ve beşerî sermayesi yüksek emek ile üretim gerçekleştirilecektir. Sonuç olarak emeğin üretim verimliliğini arttıracak ve üretim daha az emek ile yapılacak dolayısı ile emek talebi azalacaktır. Sermayedar üretimde az sayıda fakat verimi yüksek emekle bir başka deyişle daha az maliyetle daha çok kar elde etmiş olacaktır. Bu durumda ekonomide işsizlik oranını yükseltecektir. İşsizlik oranının yükselmesi çalışan emeğin karının yükselmesine yol açarken sermaye birikiminin zamanla daha az kişinin elinde toplanacağı uzun dönemde bu durumun toplam talep yetersizliği nedeni ile ekonomik ve sosyal krizlere neden olacaktır. Türkiye ekonomisi büyüme eğiliminde olmasına rağmen sürdürülebilir bir büyüme sağlanamamış ve iktisadi büyüme sermaye yoğun olmuştur. İş gücünün atıllığı ekonomik büyümeye ve kalkınmaya temel olacak beşerî sermayeyi kaybetmektir. İktisadi büyümeyi sürdürülebilir hale getirerek kalkınma hedeflerine ulaşmak için iş gücünün en verimli şekilde nasıl kullanılabileceğini Çin ekonomisinin gelişimi izleyerek anlayabilmek mümkün. Çin 1,386 milyarlık nüfusu ile iş gücünü verimli değerlendirerek yoksul bir tarım ülkesinden dünyanın en büyük ekonomisi haline gelmiş ve bugün işsizlik oranı %3,61 oranında seyretmektedir. Çin’in iş gücü piyasasını nasıl değerlendirdiği önemli dersler içeren bir araştırma ve inceleme konusu olarak önümüzde durmaktadır.

İşsizlik gibi çok boyutlu ve toplumsal açıdan yıpratıcı sorunun üstesinden ancak topyekûn bir mücadele sonucu gelinebilir. Planlı ve kamucu bir iktisadi yaklaşımla tam istihdam hedefinin benimsendiği bir üretim atağı ile işsizlik konusunda eşik atlamak mümkün. Bununla beraber istihdam olanaklarının artırılması konusunda hükümetin, üniversite yönetimiyle birlikte politikalar geliştirmesi gerekmektedir. Üniversitelerin bünyesinde öğrencilerin meslek yaşamlarında hangi alana ve nasıl yönlenmesi gerektiğini tespit edebilecek ve yönlendirecek danışmanlık merkezlerinin oluşturulması veya var olan merkezlerin bu yönde işlev kazanması gerekmektedir. İş gücünün bir zerresi dahi âtıl kalmamalı ve en verimli şekilde değerlendirilmelidir. Kapitalizm, işsizlik ile tehdit ederek işçiyi adil olmayan çalışma koşullarına ve düşük ücrete mecbur bırakmaktadır. Kapitalist sömürü düzenine ve emperyalizmin çürümüşlüğüne karşı mücadele etmek istiyorsak çalışmak, çalışmak, daha fazla çalışmak mecburiyetindeyiz.

İlgililere Not: İşsizliğin bireyin psikolojisine etkileri de psikologlar tarafından uzun yıllardır araştırılmaktadır. İşsizliği açıklamada etkili olabilecek dört ana teori vardır: Psikososyal Gelişme Teorisi, Öğrenilmiş Çaresizlik Teorisi, Güdülenme ve Duygu Yüklem Teorisi ile Beklenti-Değer Teorisidir.¹⁰

Dilek Çınar

TLB Genel Başkan Yardımcısı

Dipnot:

1- Afetinan, M.B. ve M.K Atatürk’ün El Yazıları, s. 75; 534

2- www.tuik.gov.tr

3- Tınar, Mustafa Yaşar (1996), “Çalışma Psikolojisi”, Birinci Baskı, İzmir

4- Dr. Salih DURSUN, Karadeniz Teknik Üniversitesi, İşsizliğin Sosyopsikolojik Yönü: İşsizlik Psikolojisi

5- Dr. Salih DURSUN, Karadeniz Teknik Üniversitesi, İşsizliğin Sosyopsikolojik Yönü: İşsizlik Psikolojisi

6- Ata, A. Y. (2011), “Ücretler, İşsizlik ve Suç Arasındaki İlişki: Yatay-Kesit Analizi”, Çalışma ve Toplum, 4, ss.113-134.

7- Dursun, S., Aytaç, S., Berkay, F. ve Topbaş, F. (2011), “The Effects of Unemployment and Income on Crime: A Panel Data Analysis on Turkey”, 16th Word Congress International Society for Criminology, Kobe, Japan.

8- Dr. Salih DURSUN, Karadeniz Teknik Üniversitesi, İşsizliğin Sosyopsikolojik Yönü: İşsizlik Psikolojisi 

9- Başak KICIR, Eğitimli Genç İşsizliği Üzerinden İşsizlik Kaygısına Bir Bakış, 2017

10- Başak KICIR, Eğitimli Genç İşsizliği Üzerinden İşsizlik Kaygısına Bir Bakış, 2017

tgb.gen.tr

“Çalışma, insanların bedensel kuvvetlerini geliştirir ve yaşam için gerekli olan şeyleri sağlar. Çalışmaksızın, fikri gelişme ve ahlâkî olgunlaşma da mümkün değildir.” ¹

Mustafa Kemal Atatürk

İşsizlik, üretim faktörlerinden emeğin üretime katılmaması durumunu ifade etmek için kullanılabilir. Türkiye İstatistik Kurumu’nun yapmış olduğu işsizlik tanımında; “Referans dönemi içinde istihdam halinde olmayan (kâr karşılığı, yevmiyeli, ücretli ya da ücretsiz olarak hiçbir işte çalışmamış ve böyle bir iş ile bağlantısı da olmayan) kişilerden iş aramak için son üç ay içinde iş arama kanallarından en az birini kullanmış ve 2 hafta içinde işbaşı yapabilecek durumda olan tüm kişiler işsiz nüfusa dahildirler.” denilmektedir. İşsizlik oranı ise iş bulamayan nüfusun toplam iş gücüne bölünmesiyle elde edilmektedir.²

• Türkiye’de 16 Eylül 2019 tarihinde açıklanan iş gücü istatistiklerine göre işsizlik oranı yüzde 13,9 söz konusu dönemde istihdam edilenlerin sayısı 28 milyon 512 bin kişi, istihdam oranı ise yüzde 46,4 oldu.

• Yine 16 Eylül 2019 ‘da açıklanan verilere göre genç nüfusta (15-24 yaş) işsizlik oranı %23,2 olmakla beraber ne eğitimde ne de istihdamda olan gençlerin oranı %23,4. Genç kadınlarda bu oran %31,2.

Artan işsizlik ülkelerin en önemli makroekonomik sorunları arasında yer almaktadır. Ekonomi politikasının hedeflerinin bir kısmının birlikte uygulanması mümkünken, bir kısmı ise uygulamaları birbiri ile çelişen politikalar olmasına rağmen dünyada işsizliğin giderek artması, ekonomi politikaları uygulanırken tam istihdamın sağlanması hedefini öncelikli kılmaktadır. İşsizliğin gerek ekonomik gerekse sosyal ve psikolojik yönleri dikkate alındığında konunun önemi bir kat daha artmaktadır. Artan genç işsizlik, toplumun en dinamik ve üretken gücünü âtıl bırakırken bir yandan da hem bireyler ve aileleri hem de toplumlar açısından farklı sorunlara kaynaklık eden bir olgudur.

İnsanların çalışma hayatı içersinde yer almalarının öncelikli nedeni, yaşamlarını idame ettirecekleri bir gelire sahip olmaktır. Diğer taraftan, çalışma veya bir işe sahip olma, bir gelir getirmesinin (ekonomik boyut) yanında, psikolojik ve sosyal boyutu olan bir kavramdır. Bir iş sahibi olmanın bireye sağlayacağı psikolojik ve sosyal katkıları şu şekilde belirtmemiz mümkündür:³

İşyeri başka insanlarla tanışılan, yeni arkadaşlıklar ve sosyal iletişimin kurulduğu mekânlardır. Bu özelliğiyle, iş birliği kurma, dayanışma ve paylaşma gibi sosyal yeteneklerin gelişmesine aracılık etmektedir.

İş, çalışan insan ve ailesine bir sosyal statü sağlar.

İş, insanın kendisine saygısının, toplum için yararlı bir şeyler gerçekleştirme duygusunun önemli bir kaynağıdır.

İnsanın bir aidiyet ve kimlik duygusu oluşturmasında, işin rolü çok büyüktür.

Çalışma yaşamı, insanın belirli bir düzen içerisinde yaşama ihtiyacına cevap verir ve zamanın periyodik algılanmasını sağlar.

İş, sağladığı gelir ile iş dışı yaşamın da maddi temelini oluşturmakta, özel yaşamın şekli ve boş zamanı şekillendirme biçiminin de önemli bir belirleyicisi olmaktadır. Ayrıca, çalışma psikolojik bir haz kaynağıdır. Bireyin çalışma esnasında birtakım başarılar elde etmesine ve kişisel saygınlığını geliştirmesine yardımcı olmaktadır.⁴

İş, topluma yararlı olma duygusunun hissedilmesini sağlar. İşyeri, bir şeyler yapma veya işe yarama duygusunun tatmin yeridir.

İşsiz kalma veya iş bulamama sonucunda yukarıda belirtilen tüm özellikleri yitiren/sahip olamayan kişiler toplumdan kopmakta ve izole olmakta ve çeşitli psikolojik ve fiziksel rahatsızlıkla karşı karşıya kalmaktadır. Uygun ve verimli bir işin yokluğu, yoksulluğa ve sosyal eşitsizliklere yol açmakta depresyon, kaygı, psikosomatik belirtiler, intihar riski, alkol madde kullanımı gibi birçok psikolojik sorunu da beraberinde getirmektedir.

İşsizlik toplumda aile içi şiddet vakalarının ortaya çıkmasına ve boşanma oranlarında artışa neden olabilmektedir. Türkiye İstatistik Kurumu’nun yapmış olduğu bir çalışmada, eş ile yaşanan sorunlar sıralamasında “ev ve çocuklar ile ilgili sorumluluklar” %34,6 ile birinci sırada yer alırken, “aile gelirinin yetersizliği” %31,6 ile ikinci sırada gelmektedir. Buna göre, iş kaybı nedeniyle yaşanan gelir kaybının aile içi geçimsizlik ve boşanma ile sonuçlanabilecek bir sürece neden olacağı söylenebilir.⁵

İşsizliğin neden olduğu diğer bir toplumsal maliyet ise, suç oranlarındaki artıştır. Suç oranları birçok faktörden etkilenmekle beraber, işsizlik, özellikle mala karşı işlenen suçlarda artışa neden olabilecek sosyal bir faktör olarak kabul edilmektedir. Örneğin, 2011 yılında yapılan bir çalışmada, işsizlik oranının, kişi başına düşen suç sayısı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif işaretli bir etkiye sahip olduğu saptanmıştır.⁶ Bir başka çalışmada da, hırsızlık, cebri hırsızlık (gasp), dolandırıcılık, rüşvet, zimmet ve para ve mal kaçakçılığı gibi ekonomik getirisi olan suçlar ile işsizlik arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir.⁷ Bu iki çalışmadan elde edilen sonuçlara göre, işsizlik oranlarındaki artış, suç faaliyetinin de artmasına yol açmaktadır. İşsizliğin sosyal maliyetleri boşanma ve suç oranlarındaki artışla sınırlı olmayıp, intihar oranlarının artışı, toplumsal çatışmaların artması ve toplumsal huzurun bozulması, toplumda ahlaki çözülmeler gibi birçok alanda da önemli sorunlara neden olabilmektedir.⁸

Ülkemizde gençliğin büyük bir kısmı iş bulma şansını artırmak için yükseköğretime yönelmektedir. Her yıl 2 milyondan fazla öğrenci üniversite sınavına girmektedir. Fakat yükseköğretimi tamamlamış gençler olarak işgücü piyasasına girişte birçok zorlukla karşılaşmakta, yaşanan yoğun işsizlik nedeniyle iş bulmakta zorlanmaktayız. Bu durum üniversite eğitimine devam eden gençlerin işsizlik kaygısı yaşamalarına yol açmaktadır. İşsizlik gençlerde öfke, hayal kırıklığı, gelecekten umutsuzluk gibi duygulara yol açabilmektedir.⁹ Aynı zamanda işsizlik kaygı düzeyini artırmaktadır, yüksek işsizlik oranları iş piyasasına girmeye hazırlanan gençliğin gelecek kaygısı yaşamasına yol açmaktadır.

Dünyanın ve Türkiye’nin en önemli sorunlardan biri olan işsizlik, kapitalizmin girdiği açmazlar ve tekrarlayan ekonomik krizler nedeniyle artmaya devam etmektedir. Gençlik, işsizlik riskine daha açık olduğu için bu sorundan en fazla etkilenen grubu oluşturmaktadır. Yıllarca emek vererek mezun olduktan sonra diplomalı işsizler ordusunun bir üyesi olmak gençliğe sadece ekonomik güçlük yaşamamakta aynı zamanda sosyal ve psikolojik sorunlar yaşamaktadır. Bütün şehirlere üniversiteler kurulmuş, herkes üniversite mezunu olacak ve sanki herkes beyaz yakalı olarak işe başlayacakmış gibi bir algı yaratılmıştır. Ancak rakamlar eğitimli genç işsizliğindeki artışı gözler önüne sermektedir. Eğitimli gençler arasında işsizliğin yaygınlaşması hissedilen gerilimin şiddetlenmesine yol açmakta; mezun olduktan sonra iş bulamamak, para kazanamamak gençliğin başarısızlık ve hayal kırıklığı duyguları yaşamasına neden olmaktadır. İşsizlik düşük özsaygı, kaygı, depresyon, suçluluk, öfke ve çaresizlik duygularına ve sosyal ilişkilerde başarısızlığa yol açmaktadır.

Üretim sürecinde kullanılan emek ve sermayenin üstünde aşırı değerin olduğu yerde, tüm girdi değerinden daha az ödendiği için emek girdisi sömürülmektedir. Bir başka ifade ile sermaye birikimi sağlandıkça, üretimde sermaye birikimi artacak ve beşerî sermayesi yüksek emek ile üretim gerçekleştirilecektir. Sonuç olarak emeğin üretim verimliliğini arttıracak ve üretim daha az emek ile yapılacak dolayısı ile emek talebi azalacaktır. Sermayedar üretimde az sayıda fakat verimi yüksek emekle bir başka deyişle daha az maliyetle daha çok kar elde etmiş olacaktır. Bu durumda ekonomide işsizlik oranını yükseltecektir. İşsizlik oranının yükselmesi çalışan emeğin karının yükselmesine yol açarken sermaye birikiminin zamanla daha az kişinin elinde toplanacağı uzun dönemde bu durumun toplam talep yetersizliği nedeni ile ekonomik ve sosyal krizlere neden olacaktır. Türkiye ekonomisi büyüme eğiliminde olmasına rağmen sürdürülebilir bir büyüme sağlanamamış ve iktisadi büyüme sermaye yoğun olmuştur. İş gücünün atıllığı ekonomik büyümeye ve kalkınmaya temel olacak beşerî sermayeyi kaybetmektir. İktisadi büyümeyi sürdürülebilir hale getirerek kalkınma hedeflerine ulaşmak için iş gücünün en verimli şekilde nasıl kullanılabileceğini Çin ekonomisinin gelişimi izleyerek anlayabilmek mümkün. Çin 1,386 milyarlık nüfusu ile iş gücünü verimli değerlendirerek yoksul bir tarım ülkesinden dünyanın en büyük ekonomisi haline gelmiş ve bugün işsizlik oranı %3,61 oranında seyretmektedir. Çin’in iş gücü piyasasını nasıl değerlendirdiği önemli dersler içeren bir araştırma ve inceleme konusu olarak önümüzde durmaktadır.

İşsizlik gibi çok boyutlu ve toplumsal açıdan yıpratıcı sorunun üstesinden ancak topyekûn bir mücadele sonucu gelinebilir. Planlı ve kamucu bir iktisadi yaklaşımla tam istihdam hedefinin benimsendiği bir üretim atağı ile işsizlik konusunda eşik atlamak mümkün. Bununla beraber istihdam olanaklarının artırılması konusunda hükümetin, üniversite yönetimiyle birlikte politikalar geliştirmesi gerekmektedir. Üniversitelerin bünyesinde öğrencilerin meslek yaşamlarında hangi alana ve nasıl yönlenmesi gerektiğini tespit edebilecek ve yönlendirecek danışmanlık merkezlerinin oluşturulması veya var olan merkezlerin bu yönde işlev kazanması gerekmektedir. İş gücünün bir zerresi dahi âtıl kalmamalı ve en verimli şekilde değerlendirilmelidir. Kapitalizm, işsizlik ile tehdit ederek işçiyi adil olmayan çalışma koşullarına ve düşük ücrete mecbur bırakmaktadır. Kapitalist sömürü düzenine ve emperyalizmin çürümüşlüğüne karşı mücadele etmek istiyorsak çalışmak, çalışmak, daha fazla çalışmak mecburiyetindeyiz.

İlgililere Not: İşsizliğin bireyin psikolojisine etkileri de psikologlar tarafından uzun yıllardır araştırılmaktadır. İşsizliği açıklamada etkili olabilecek dört ana teori vardır: Psikososyal Gelişme Teorisi, Öğrenilmiş Çaresizlik Teorisi, Güdülenme ve Duygu Yüklem Teorisi ile Beklenti-Değer Teorisidir.¹⁰

Dilek Çınar

TLB Genel Başkan Yardımcısı

Dipnot:

1- Afetinan, M.B. ve M.K Atatürk’ün El Yazıları, s. 75; 534

2- www.tuik.gov.tr

3- Tınar, Mustafa Yaşar (1996), “Çalışma Psikolojisi”, Birinci Baskı, İzmir

4- Dr. Salih DURSUN, Karadeniz Teknik Üniversitesi, İşsizliğin Sosyopsikolojik Yönü: İşsizlik Psikolojisi

5- Dr. Salih DURSUN, Karadeniz Teknik Üniversitesi, İşsizliğin Sosyopsikolojik Yönü: İşsizlik Psikolojisi

6- Ata, A. Y. (2011), “Ücretler, İşsizlik ve Suç Arasındaki İlişki: Yatay-Kesit Analizi”, Çalışma ve Toplum, 4, ss.113-134.

7- Dursun, S., Aytaç, S., Berkay, F. ve Topbaş, F. (2011), “The Effects of Unemployment and Income on Crime: A Panel Data Analysis on Turkey”, 16th Word Congress International Society for Criminology, Kobe, Japan.

8- Dr. Salih DURSUN, Karadeniz Teknik Üniversitesi, İşsizliğin Sosyopsikolojik Yönü: İşsizlik Psikolojisi 

9- Başak KICIR, Eğitimli Genç İşsizliği Üzerinden İşsizlik Kaygısına Bir Bakış, 2017

10- Başak KICIR, Eğitimli Genç İşsizliği Üzerinden İşsizlik Kaygısına Bir Bakış, 2017

tgb.gen.tr

68 Gençlik Hareketi ile ilgili birçok yazı kaleme alınmış, filmler, belgeseller yapılmıştır. Her 6 Mayıs’ta Deniz Gezmiş’in, Yusuf Aslan’ın, Hüseyin İnan’ın nasıl idam edildiği anlatılmış; yürekler yanmış, boğazlar düğümlenmiştir.

Peki, nasıl anlatılmalıdır 68? Yas günü mü ilan edilmelidir 6 Mayıslar? Ardından nutuklar çekilip, anılar anlatılsın, gözler dolsun, boğazlar düğümlensin diye mi gitmiştir idama Deniz, Yusuf, Hüseyin…

PROGRAMI ATATÜRK, HEDEFİ BAĞIMSIZLIK

Gençlik, bütün devrimlerinin ateşleyicisidir. Bugüne müdahale eden, yarınları inşa edendir. Cesarettir, kararlılıktır, umuttur, gelecektir. 68 Hareketi de umutla, cesaretle ve kararlılıkla ortaya çıkmıştır.

“1919’da başlayan Mustafa Kemal devrimi kendisinden sonra gelen yöneticiler tarafından amacından saptırılmış cumhuriyetin bütün kurumları yozlaştırılmıştır. Bugün Türkiyemiz dünyada ilk antiemperyalist ve antikapitalist devrimi gerçekleştiren Mustafa Kemal’e rağmen yabancıların desteklediği karşı devrimcilerin etki alanına girmiştir. Biz Mustafa Kemal gençliği olarak saptırılan devrimi rayına oturtmaya azimliyiz, kararlıyız. Bugün başlayan yürüyüşün amacı budur.” 10 Kasım 1968’te yapılan Samsun’dan Ankara’ya Mustafa Kemal yürüyüşünün bildirisinde yer alan bu ifadeler 68 Hareketinin özünü ortaya koymaktadır. 68 Hareketinin özü Atatürk’tür. Talebi: Atatürk Devrimleri rotasında Tam Bağımsız ve Gerçekten Demokratik Türkiye yaratmaktır. Yani tüm dünyayı kasıp kavuran rüzgârın Türkiye’deki programı Atatürk, hedefi bağımsızlıktır.

Geniş kitleleri birleştirerek ortak talepleri dile getiren bu hareket nasıl oldu da ivme kaybetti ve hızla çok parçaya bölündü?

6 Mayıslar aynı zamanda 68 Gençlik Hareketinin konuşulduğu, tartışıldığı günlerdir. Türkiye Gençlik Hareketi tarihinin doruklarından ilki olan bu hareketi özünden kopuk anlamlar yükleyerek tartışan birçok siyasi akım görmek mümkündür. Bağımsızlık talebine takla attıran, Atatürk programını reddeden bir anı bir anma günü olarak anlatıp geçmişe hapsedenler vardır. 68, yılda bir kere geçmişin tozlu raflarından çıkarılıp sonra yeniden kaldırılamayacak kadar özgür ve ilericidir. Bugüne taşınmasının sebebi, 68’in doğru eylem çizgisidir.

Burada iki 68’den söz etmek gerekir. Biri 68 biri 71’dir. Biri en geniş cepheyi yaratmak iddiasındadır. Diğeri bir avuç silahlı grubun öncülüğünde tüm kitlelerin peşlerinden sürükleneceği yanlışıdır. Biri şiddet karşıtıdır. Demokratik taleplerini dile getirir, meşrudur. Diğeri hem sol içinde hem de ülke genelinde şiddeti savunur savaş söylemleri dilindedir. Birinin başarısı kitleselliktir bu yüzden “sağ sol yok boykot var” sloganını şiar edinmiştir. Diğeri başarıyı ses getiren şiddet eylemlerinde arar. Toplumla bağlarını koparmıştır. Biri Milli Demokratik Devrimcidir, biri doğrudan sosyalizmin inşa edilebileceği gibi bir hülyaya tutulmuştur. Pek çok dersi içinde barındıran 68 Hareketini doğrusuyla yanlışıyla ortaya koyarsak ancak bugüne ışık tutabilir. Memleket sevdası uğruna canlarını ortaya koyanların mirası ellerimizde yükselir geleceğe taşınır. Kitlelerle bağlarını koparan her hareket dağılmaya mahkûmdur.

SAĞ SOL YOK VATAN SAVUNMASI VAR

68 Hareketinin bugünü, dünde değil bugünde ve yarınlardadır. Emperyalizm Türkiye’yi dört bir yandan tehdit ederken 68’in özünü kavrayarak bugünün ihtiyacını tespit edebiliyoruz. “Sağ sol yok boykot var” şiarı bugünün en yakıcı ihtiyacıdır. Bugün de “Sağ sol yok vatan savunması var.”

Ülkemiz bir yandan emperyalizm destekli terör örgütleriyle FETÖ’sü, PKK’sıyla mücadele ederken bir yandan da ekonomik darboğazda çırpınmaktadır. Doğu Akdeniz’de ve Suriye sınırında Amerikan namluları ile burun buruna gelmişken en geniş cephede buluşmak bugünün yakıcı ihtiyacıdır.

Atatürk’te ve antiemperyalist çizgide en geniş cepheyi kurmak Türk Gençliğinin bugünkü görevidir. Bu görevim bilinci ve sorumluluğuyla Türk Milletini teröre karşı, geleceksizliğe karşı, bütün zorlukları yenmeye ve kenetlenmeye çağırıyoruz. Tüm kesimleri birleştirecek ve emperyalizmi bu topraklardan defedeceğiz. 68’i tozlu raflara saklayanlar bu büyük cephenin oluşmasından rahatsız olanlardır. Rahatlarını bozacak, uykularını kaçıracağız. Sağ sol demeden Türk Gençliğini birleştirecek olan bu büyük dalgayı engellemeye cümle Amerikancıların gücü yetmeyecektir. Atatürk’te Kenetlen!

Türkiye için Kenetlen!

Dilek Çınar

Türkiye Liseliler Birliği Genel Başkan Yardımcısı

tgb.gen.tr

68 Gençlik Hareketi ile ilgili birçok yazı kaleme alınmış, filmler, belgeseller yapılmıştır. Her 6 Mayıs’ta Deniz Gezmiş’in, Yusuf Aslan’ın, Hüseyin İnan’ın nasıl idam edildiği anlatılmış; yürekler yanmış, boğazlar düğümlenmiştir.

Peki, nasıl anlatılmalıdır 68? Yas günü mü ilan edilmelidir 6 Mayıslar? Ardından nutuklar çekilip, anılar anlatılsın, gözler dolsun, boğazlar düğümlensin diye mi gitmiştir idama Deniz, Yusuf, Hüseyin…

PROGRAMI ATATÜRK, HEDEFİ BAĞIMSIZLIK

Gençlik, bütün devrimlerinin ateşleyicisidir. Bugüne müdahale eden, yarınları inşa edendir. Cesarettir, kararlılıktır, umuttur, gelecektir. 68 Hareketi de umutla, cesaretle ve kararlılıkla ortaya çıkmıştır.

“1919’da başlayan Mustafa Kemal devrimi kendisinden sonra gelen yöneticiler tarafından amacından saptırılmış cumhuriyetin bütün kurumları yozlaştırılmıştır. Bugün Türkiyemiz dünyada ilk antiemperyalist ve antikapitalist devrimi gerçekleştiren Mustafa Kemal’e rağmen yabancıların desteklediği karşı devrimcilerin etki alanına girmiştir. Biz Mustafa Kemal gençliği olarak saptırılan devrimi rayına oturtmaya azimliyiz, kararlıyız. Bugün başlayan yürüyüşün amacı budur.” 10 Kasım 1968’te yapılan Samsun’dan Ankara’ya Mustafa Kemal yürüyüşünün bildirisinde yer alan bu ifadeler 68 Hareketinin özünü ortaya koymaktadır. 68 Hareketinin özü Atatürk’tür. Talebi: Atatürk Devrimleri rotasında Tam Bağımsız ve Gerçekten Demokratik Türkiye yaratmaktır. Yani tüm dünyayı kasıp kavuran rüzgârın Türkiye’deki programı Atatürk, hedefi bağımsızlıktır.

Geniş kitleleri birleştirerek ortak talepleri dile getiren bu hareket nasıl oldu da ivme kaybetti ve hızla çok parçaya bölündü?

6 Mayıslar aynı zamanda 68 Gençlik Hareketinin konuşulduğu, tartışıldığı günlerdir. Türkiye Gençlik Hareketi tarihinin doruklarından ilki olan bu hareketi özünden kopuk anlamlar yükleyerek tartışan birçok siyasi akım görmek mümkündür. Bağımsızlık talebine takla attıran, Atatürk programını reddeden bir anı bir anma günü olarak anlatıp geçmişe hapsedenler vardır. 68, yılda bir kere geçmişin tozlu raflarından çıkarılıp sonra yeniden kaldırılamayacak kadar özgür ve ilericidir. Bugüne taşınmasının sebebi, 68’in doğru eylem çizgisidir.

Burada iki 68’den söz etmek gerekir. Biri 68 biri 71’dir. Biri en geniş cepheyi yaratmak iddiasındadır. Diğeri bir avuç silahlı grubun öncülüğünde tüm kitlelerin peşlerinden sürükleneceği yanlışıdır. Biri şiddet karşıtıdır. Demokratik taleplerini dile getirir, meşrudur. Diğeri hem sol içinde hem de ülke genelinde şiddeti savunur savaş söylemleri dilindedir. Birinin başarısı kitleselliktir bu yüzden “sağ sol yok boykot var” sloganını şiar edinmiştir. Diğeri başarıyı ses getiren şiddet eylemlerinde arar. Toplumla bağlarını koparmıştır. Biri Milli Demokratik Devrimcidir, biri doğrudan sosyalizmin inşa edilebileceği gibi bir hülyaya tutulmuştur. Pek çok dersi içinde barındıran 68 Hareketini doğrusuyla yanlışıyla ortaya koyarsak ancak bugüne ışık tutabilir. Memleket sevdası uğruna canlarını ortaya koyanların mirası ellerimizde yükselir geleceğe taşınır. Kitlelerle bağlarını koparan her hareket dağılmaya mahkûmdur.

SAĞ SOL YOK VATAN SAVUNMASI VAR

68 Hareketinin bugünü, dünde değil bugünde ve yarınlardadır. Emperyalizm Türkiye’yi dört bir yandan tehdit ederken 68’in özünü kavrayarak bugünün ihtiyacını tespit edebiliyoruz. “Sağ sol yok boykot var” şiarı bugünün en yakıcı ihtiyacıdır. Bugün de “Sağ sol yok vatan savunması var.”

Ülkemiz bir yandan emperyalizm destekli terör örgütleriyle FETÖ’sü, PKK’sıyla mücadele ederken bir yandan da ekonomik darboğazda çırpınmaktadır. Doğu Akdeniz’de ve Suriye sınırında Amerikan namluları ile burun buruna gelmişken en geniş cephede buluşmak bugünün yakıcı ihtiyacıdır.

Atatürk’te ve antiemperyalist çizgide en geniş cepheyi kurmak Türk Gençliğinin bugünkü görevidir. Bu görevim bilinci ve sorumluluğuyla Türk Milletini teröre karşı, geleceksizliğe karşı, bütün zorlukları yenmeye ve kenetlenmeye çağırıyoruz. Tüm kesimleri birleştirecek ve emperyalizmi bu topraklardan defedeceğiz. 68’i tozlu raflara saklayanlar bu büyük cephenin oluşmasından rahatsız olanlardır. Rahatlarını bozacak, uykularını kaçıracağız. Sağ sol demeden Türk Gençliğini birleştirecek olan bu büyük dalgayı engellemeye cümle Amerikancıların gücü yetmeyecektir. Atatürk’te Kenetlen!

Türkiye için Kenetlen!

Dilek Çınar

Türkiye Liseliler Birliği Genel Başkan Yardımcısı

tgb.gen.tr