Sürer, eker, biçeriz güvenip ötesine. 

Milletin her kazancı, milletin kesesine.
Toplandık baş çiftçinin Atatürk’ün sesine
Toprakla savaş için ziraat cephesine.

Biz ulusal varlığın temeliyiz, köküyüz.
Biz yurdun öz sahibi, efendisi, köylüyüz.

Tarih: 17 Nisan 1940

İsmail Hakkı Tonguç ve dönemin Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel, Türkiye’nin cehaletle savaşı için bir ilke imza attılar. Eğitimi köylerden başlatarak hızla halkı yurttaş yapmak, köylüyü ağanın köleliğinden kurtarıp milletin efendisi haline getirmek…
Onlar Cumhuriyetin altın nesliydi, onlar Hasan Ali Yücel’in çiçekleriydi. Köy Enstitülülerden bahsediyoruz.
1943’de 40.000 köyün 35.000’i okulsuzdu; halkın % 80’ni okur-yazar değildi; 70.000 ilkokul öğretmenine gereksinme vardı. Öğretmen yetiştirme meselesi ilköğretimin ana problemini teşkil ediyordu. İlköğretim genel müdürü Tonguç, köy enstitülerinin kurulmasını bir çare olarak görüyordu.
Fakir Bayburt, Talip Apaydın gibi yazarların yetiştiği; Aşık Veysel ve Ruhi Su gibi ozanların ders verdiği, her öğrencinin bir enstrüman çalmasının zorunlu olduğu bir okul düşünün.
Yakup Kadri’nin Yaban romanında anlattığı “Ankara’da bitini ayıklayan köylüyü” Cumhuriyetin işte bu projesi yazar, bilim insanı, mühendis yaptı.
Yarım asır önce kapatılmasına rağmen bugün bile Köy Enstitüleri’nin ekmeğini yiyoruz. Nobel ödüllü Türk bilim insanı Aziz Sancar, ödül konuşmalarında şu ifadeleri kullandı: “Benim öğretmenlerim Köy Enstitülüydü. Ben, Cumhuriyet eğitim devriminin bir eseriyim.”

Eğitimcileri kim eğitecek?
“Ne olacak bu ülkenin hali” temalı tartışmaları yapmayanımız yoktur. Genellikle bu tartışmalarda şu tarz fikirler ortaya çıkıyor: “Halkımız çok cahil”, “önce eğitimin düzelmesi lazım”, “eğitim şart”…
Elbette ki eğitim toplumun ayağa kalkmasında çok önemli bir faktördür. İdeal bir eğitim sisteminde eğitime kavuşamayanların eğitime katılması amaçlanmalıdır. Ancak Türkiye’de ideal bir eğitim sistemi yok ve bu eğitim modelini ideale yaklaştıracak bir iktidar da henüz mevcut değil. Dolayısıyla ortada şöyle bir sorun var: Eğitimcileri kim eğitecek?
Çocuklarımızı eğiten öğretmenlerimiz de bu beğenmediğimiz eğitim sisteminin öğrencisi değil miydi?
Peki o halde eğitimcileri ve eğitim politikasını değiştirecek olan nedir?
Türkiye’de eğiticimlerin de öğrencilerin de daha iyi bir eğitim sistemine kavuşması için öncelikle toplumsal değişim şarttır.
Temelde ekonomi ve iktidar sorunudur. Bu yüzdendir tam bağımsızlığını sağlayan ve çağdaş bir ideolojiye sahip olan Cumhuriyet, Köy Enstitüleri’ni hayata geçirebilmiştir.
Halkımızı cahil gören anlayışlar da nesnel bir temele dayanmamaktadır. ‘Bakarsanız bağ olur, bakmazsanız dağ olur’ diye güzel bir halk deyişimiz var. Eğer Türk halkının ihtiyaçları karşılanır, doğru eğitim modelinde yetiştirilirse geçmişte olduğu gibi Yaşar Kemaller, Aziz Sancarlar, Muazzez İlmiye Çığlar ortaya çıkar.
Diğer yandan bu eğitim sisteminden çıkan insanları bilinçsiz, cahil diye eleştirmek bunu söyleyen kişilerin kendi üzerindeki sorumluluğu atmasıdır. Türkiye’nin bilinçlenmesi ve kalkınmasında her bireye rol düşmektedir. Bu yüzdendir ki büyük şair Nazım Hikmet, Kuvayi Milliye Destanı’nda bu milletin bağrındaki kahramanları ortaya çıkarmıştır: Kartallı Kazım, Telgrafçı Hamdi ve daha niceleri…
Keza Mustafa Kemal’in “Türk milleti çalışkandır, Türk milleti zekidir” sözü salt bir yüreklendirme sözü değildir, tarihsel ve somut bir tespittir.

Köy Enstitüleri’ni kim kapattı?
Tonguç’un “iş içinde eğitim” ilkesi uyarınca ilk enstitülerin kurulduğu 1940’tan başlayarak adım adım yurt yüzeyine yayılan enstitülerin öyküsü hazin bir sonla bitiyor.
Köy Enstitüleri gayet başarılı bir şekilde her öğrenciye enstrüman çalması öğretilirken, her öğrenciye ayda belli bir sayıda kitap okutulurken ve her öğrenciye bulunduğu yörenin meslekleri öğretilirken ne oldu da kapandı?
Köy Enstitüleri’nin kapatılmasına dair köy ağası Kinyas Kartal’ın şöyle bir itirafı vardır:

“Ben kapattırdım köy enstitülerini. Ben toprak ağasıyım. 200’e yakın köyüm var. Bu köylerdeki halk bana tapar. Ne işi varsa bana sorar. Evlenecek, boşanacak, askere gidecek, mahkemesi nesi varsa gelir bana danışırdı. Ama köy enstitüleri açıldıktan sonra 5 köyüme Köy Enstitüsü mezunu geldi ve bu köylerden artık kimse bana danışmamaya başladı. Ben düşündüm 200 köyümün hepsine köy enstitüsü mezunu gelirse benim ağalığın ne olur, sıfıra düşer!

Böyleyse benim harekete geçmem gerekir dedim ve doğudaki bütün ağalara telefon ettim onları topladım. Bir de batıdan buldum. Eskişehir’den Emin Sazak. Sonra Menderes’le pazarlığa gittik. (Yıl 1950 seçimlerin olacağı zaman) Dedik ki;
“Köy Enstitülerini kapatırsan şu gördüğün doğudaki tüm toprak ağaları ve batıdan Emin Sazak’ın oyları sana. Kapatmazsan oy yok” ve Menderes de 1950’de iktidara gelir gelmez köy enstitülerinin temelini sarsmaya başladı.”

Köy Enstitüsü tartışmalarında bazen sürecin 1950’den yani Demokrat Parti’den itibaren ele alındığını görüyoruz. Oysa ki Hasanoğlan Enstitüsü 1946 yılında kapatıldı, Hasan Ali Yücel Milli Eğitim Bakanlığı’ndan 1946 yılında el çektirildi.
Köy Enstitülerinin kapatılma süreci ile Türkiye’nin Küçük Amerika süreci olması arasında doğrudan bir bağlantı vardır ve süreci 1945’ten başlatmak en doğrusu olacaktır. CHP ve DP’yi birbirinin zıttı gösteren fikirler gerçeği yansıtmıyor çünkü Köy Enstitüleri’ni kaldırmak isteyen vekillerin ortak paydası toprak ağalığını savunmaları ve iki partide de bu vekillerin olmaları. Zaten Demokrat Parti’yi kuran kadrolar da CHP’nin içinden çıkmıştır.
Bu yüzden Köy Enstitüleri CHP ve DP’nin işbirliği ile 1945’ten itibaren adım adım kaldırılmıştır demek daha doğru olacaktır.

Sonuç
Türkiye emperyalizme karşı kazandığı tam bağımsızlığını önce ekonomi ardından da eğitim devrimi ile taçlandırdı. Devletin imkanlarıyla özgün projeler yarattı ve Türk çocuğunun içindeki cevheri parlattı. Daha sonraları Amerika ile yapılan eğitim anlaşmaları ve yurt içindeki yerli işbirlikçiler sayesinde Türk eğitim sistemi iğdiş edildi. Artık Türkiye’nin yeniden bir eğitim devrimine bunun için de ekonomi ve iktidar seçeneğine ihtiyacı var. Köy Enstitüleri, bugünkü köy-kent ilişkisinin geçmiştekine benzer olmaması sebebiyle belki bugün uygulanamaz, ama öğrencinin yeteneğini keşfeden, sanata yönlendiren ve öğrenciyi yaptığı işin öznesi yapan eğitim modelini bugüne uyarlayabiliriz. Ne mutlu ki 79. Yıldönümünde örnek alabileceğimiz bir eğitim modeli var.
Bozkırı yeşertenlere selam olsun!

tgb.gen.tr

Sürer, eker, biçeriz güvenip ötesine. 

Milletin her kazancı, milletin kesesine.
Toplandık baş çiftçinin Atatürk’ün sesine
Toprakla savaş için ziraat cephesine.

Biz ulusal varlığın temeliyiz, köküyüz.
Biz yurdun öz sahibi, efendisi, köylüyüz.

Tarih: 17 Nisan 1940

İsmail Hakkı Tonguç ve dönemin Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel, Türkiye’nin cehaletle savaşı için bir ilke imza attılar. Eğitimi köylerden başlatarak hızla halkı yurttaş yapmak, köylüyü ağanın köleliğinden kurtarıp milletin efendisi haline getirmek…
Onlar Cumhuriyetin altın nesliydi, onlar Hasan Ali Yücel’in çiçekleriydi. Köy Enstitülülerden bahsediyoruz.
1943’de 40.000 köyün 35.000’i okulsuzdu; halkın % 80’ni okur-yazar değildi; 70.000 ilkokul öğretmenine gereksinme vardı. Öğretmen yetiştirme meselesi ilköğretimin ana problemini teşkil ediyordu. İlköğretim genel müdürü Tonguç, köy enstitülerinin kurulmasını bir çare olarak görüyordu.
Fakir Bayburt, Talip Apaydın gibi yazarların yetiştiği; Aşık Veysel ve Ruhi Su gibi ozanların ders verdiği, her öğrencinin bir enstrüman çalmasının zorunlu olduğu bir okul düşünün.
Yakup Kadri’nin Yaban romanında anlattığı “Ankara’da bitini ayıklayan köylüyü” Cumhuriyetin işte bu projesi yazar, bilim insanı, mühendis yaptı.
Yarım asır önce kapatılmasına rağmen bugün bile Köy Enstitüleri’nin ekmeğini yiyoruz. Nobel ödüllü Türk bilim insanı Aziz Sancar, ödül konuşmalarında şu ifadeleri kullandı: “Benim öğretmenlerim Köy Enstitülüydü. Ben, Cumhuriyet eğitim devriminin bir eseriyim.”

Eğitimcileri kim eğitecek?
“Ne olacak bu ülkenin hali” temalı tartışmaları yapmayanımız yoktur. Genellikle bu tartışmalarda şu tarz fikirler ortaya çıkıyor: “Halkımız çok cahil”, “önce eğitimin düzelmesi lazım”, “eğitim şart”…
Elbette ki eğitim toplumun ayağa kalkmasında çok önemli bir faktördür. İdeal bir eğitim sisteminde eğitime kavuşamayanların eğitime katılması amaçlanmalıdır. Ancak Türkiye’de ideal bir eğitim sistemi yok ve bu eğitim modelini ideale yaklaştıracak bir iktidar da henüz mevcut değil. Dolayısıyla ortada şöyle bir sorun var: Eğitimcileri kim eğitecek?
Çocuklarımızı eğiten öğretmenlerimiz de bu beğenmediğimiz eğitim sisteminin öğrencisi değil miydi?
Peki o halde eğitimcileri ve eğitim politikasını değiştirecek olan nedir?
Türkiye’de eğiticimlerin de öğrencilerin de daha iyi bir eğitim sistemine kavuşması için öncelikle toplumsal değişim şarttır.
Temelde ekonomi ve iktidar sorunudur. Bu yüzdendir tam bağımsızlığını sağlayan ve çağdaş bir ideolojiye sahip olan Cumhuriyet, Köy Enstitüleri’ni hayata geçirebilmiştir.
Halkımızı cahil gören anlayışlar da nesnel bir temele dayanmamaktadır. ‘Bakarsanız bağ olur, bakmazsanız dağ olur’ diye güzel bir halk deyişimiz var. Eğer Türk halkının ihtiyaçları karşılanır, doğru eğitim modelinde yetiştirilirse geçmişte olduğu gibi Yaşar Kemaller, Aziz Sancarlar, Muazzez İlmiye Çığlar ortaya çıkar.
Diğer yandan bu eğitim sisteminden çıkan insanları bilinçsiz, cahil diye eleştirmek bunu söyleyen kişilerin kendi üzerindeki sorumluluğu atmasıdır. Türkiye’nin bilinçlenmesi ve kalkınmasında her bireye rol düşmektedir. Bu yüzdendir ki büyük şair Nazım Hikmet, Kuvayi Milliye Destanı’nda bu milletin bağrındaki kahramanları ortaya çıkarmıştır: Kartallı Kazım, Telgrafçı Hamdi ve daha niceleri…
Keza Mustafa Kemal’in “Türk milleti çalışkandır, Türk milleti zekidir” sözü salt bir yüreklendirme sözü değildir, tarihsel ve somut bir tespittir.

Köy Enstitüleri’ni kim kapattı?
Tonguç’un “iş içinde eğitim” ilkesi uyarınca ilk enstitülerin kurulduğu 1940’tan başlayarak adım adım yurt yüzeyine yayılan enstitülerin öyküsü hazin bir sonla bitiyor.
Köy Enstitüleri gayet başarılı bir şekilde her öğrenciye enstrüman çalması öğretilirken, her öğrenciye ayda belli bir sayıda kitap okutulurken ve her öğrenciye bulunduğu yörenin meslekleri öğretilirken ne oldu da kapandı?
Köy Enstitüleri’nin kapatılmasına dair köy ağası Kinyas Kartal’ın şöyle bir itirafı vardır:

“Ben kapattırdım köy enstitülerini. Ben toprak ağasıyım. 200’e yakın köyüm var. Bu köylerdeki halk bana tapar. Ne işi varsa bana sorar. Evlenecek, boşanacak, askere gidecek, mahkemesi nesi varsa gelir bana danışırdı. Ama köy enstitüleri açıldıktan sonra 5 köyüme Köy Enstitüsü mezunu geldi ve bu köylerden artık kimse bana danışmamaya başladı. Ben düşündüm 200 köyümün hepsine köy enstitüsü mezunu gelirse benim ağalığın ne olur, sıfıra düşer!

Böyleyse benim harekete geçmem gerekir dedim ve doğudaki bütün ağalara telefon ettim onları topladım. Bir de batıdan buldum. Eskişehir’den Emin Sazak. Sonra Menderes’le pazarlığa gittik. (Yıl 1950 seçimlerin olacağı zaman) Dedik ki;
“Köy Enstitülerini kapatırsan şu gördüğün doğudaki tüm toprak ağaları ve batıdan Emin Sazak’ın oyları sana. Kapatmazsan oy yok” ve Menderes de 1950’de iktidara gelir gelmez köy enstitülerinin temelini sarsmaya başladı.”

Köy Enstitüsü tartışmalarında bazen sürecin 1950’den yani Demokrat Parti’den itibaren ele alındığını görüyoruz. Oysa ki Hasanoğlan Enstitüsü 1946 yılında kapatıldı, Hasan Ali Yücel Milli Eğitim Bakanlığı’ndan 1946 yılında el çektirildi.
Köy Enstitülerinin kapatılma süreci ile Türkiye’nin Küçük Amerika süreci olması arasında doğrudan bir bağlantı vardır ve süreci 1945’ten başlatmak en doğrusu olacaktır. CHP ve DP’yi birbirinin zıttı gösteren fikirler gerçeği yansıtmıyor çünkü Köy Enstitüleri’ni kaldırmak isteyen vekillerin ortak paydası toprak ağalığını savunmaları ve iki partide de bu vekillerin olmaları. Zaten Demokrat Parti’yi kuran kadrolar da CHP’nin içinden çıkmıştır.
Bu yüzden Köy Enstitüleri CHP ve DP’nin işbirliği ile 1945’ten itibaren adım adım kaldırılmıştır demek daha doğru olacaktır.

Sonuç
Türkiye emperyalizme karşı kazandığı tam bağımsızlığını önce ekonomi ardından da eğitim devrimi ile taçlandırdı. Devletin imkanlarıyla özgün projeler yarattı ve Türk çocuğunun içindeki cevheri parlattı. Daha sonraları Amerika ile yapılan eğitim anlaşmaları ve yurt içindeki yerli işbirlikçiler sayesinde Türk eğitim sistemi iğdiş edildi. Artık Türkiye’nin yeniden bir eğitim devrimine bunun için de ekonomi ve iktidar seçeneğine ihtiyacı var. Köy Enstitüleri, bugünkü köy-kent ilişkisinin geçmiştekine benzer olmaması sebebiyle belki bugün uygulanamaz, ama öğrencinin yeteneğini keşfeden, sanata yönlendiren ve öğrenciyi yaptığı işin öznesi yapan eğitim modelini bugüne uyarlayabiliriz. Ne mutlu ki 79. Yıldönümünde örnek alabileceğimiz bir eğitim modeli var.
Bozkırı yeşertenlere selam olsun!

tgb.gen.tr

Müzik sanatçısı Kıraç geçtiğimiz gün bir söyleşide “”Türkiye’de İngilizce eğitime son verilmeli. Bazı anne-babalar İngilizce öğrenilmesini bir numaralı eğitim olarak görüyor. İngilizce eğitim, Türk yaşam şeklini darmaduman ediyor.” dediği için bazı kesimler tarafından alkışlandı, bazı kesimler tarafından ise linç girişimine uğradı. Bu olaydan yola çıkarak uzun zamandır yazmayı düşündüğümüz Yabancı Dil Eğitimi sorunsalını bu yazıda incelemiş olacağız.

İngilizce öğrenmek veya eğitimde dünyayı yakalamak için tüm derslerin %100 İngilizce mi olması gerekiyor?

Yüksek puanla öğrenci alan üniversiteler, öğrenciler bizi seçsin diyerek İngilizce ders oranını artırıyorlar. Vakıf üniversiteleri ise rekabet ortamında seçilebilmek için İngilizce eğitim vermeyi bir şart olarak görüyorlar.

Ülkemizde Türklerin Türklere İngilizce eğitim verdiği sistem gittikçe yaygınlaşıyor.

Yabancı Dil Öğretimi ve Yabancı Dille Eğitim Arasındaki Fark

Öncelikle kavramlarda ortaklaşmamız gerekiyor. Yabancı dille eğitim, bölüme dair okutulan tüm derslerin yabancı dille öğretilmesi olup yabancı dil öğretimi ise hedeflenen yabancı dilin öğrencilere öğretilmesidir.

Bir yandan en yüksek puan ile sosyal bilimlerde öğrenci alan üniversitelerimize yolladığımız en çalışkan genç beyinleri, Türkçe düşünme ve yazma sürecinin dışına çıkarıyoruz. Bu üniversitelerdeki öğretim üyelerinin küçümsenmeyecek bir bölümü, yerli oryantalist, diğer bir ifade ile kendi ülkelerine ve toplumlarına bir Avrupalı ve Amerikalı gibi bakan insanlar oldukları için çocukları da bu şekilde yetiştiriyorlar. Bu öğretim üyeleri için ana hedef Türkiye’de ve Türkçe yayın yapmak değil. İngilizce ve ABD/İngiltere’de yayın yapmak.

Neden Yabancı Dille Eğitime Karşı Olmalıyız?

Dünyanın birçok ülkesinde çağı yakalamak, teknoloji üretmek, bilimsel alanda ilerlemeler sağlamak amacıyla yabancı dille öğretim bir yol olarak seçilmiyorken, Türkiye’de bu dayatma (ülkemizdeki işbirlikçilerinin de katkısıyla) sanki özellikle uygulatılmak istenmektedir.

Yabancı dil öğretimi ve yabancı dille öğretimin özellikle birbirine karıştırılmaması gerekmektedir. Birincisi siyasal tercih, ikincisi eğitimin alanına girer. Şu anda sadece sömürge ülkelerin bazılarında görülen bir uygulamadır birinci tercih. İlhan, Albertini’den egemen güçlerin yabancı dille öğretimi ne amaçla dayattığını şu şekilde aktarmaktadır: “… ekonomik ve politik egemenliğin ötesinde, sömürgecilik, Üçüncü Dünya halkının kişiliğini derinliğine hedef alan, geniş bir beyin yıkama kalkışımı olmaktadır. Sömürgeleşmiş ülke, sömürgeciyi taklit etmesine inandırılmak istenmektedir. Sömürge halkının sanatı, felsefesi ve dini inkâr edilmekte, giderek bu halkın kişiliği yok edilmektedir…”[1]

Hem yabancı dili, hem matematik ve fizik gibi çoğu öğrenciye zor gelen konuyu aynı anda, aynı ders içinde öğretmek zor bir uygulamadır. Bilimsel bir öğrenme metodu değildir. Böyle bir eğitim düzeninde ne yabancı dil öğrenilmekte, ne de fen dersleri anlaşılmaktadır. Ezberciliğe kaçılmaktadır. Yabancı dille öğretim yapan birçok kurumda öğrenciler sınavlara çalışırken sınav metinlerini öğrenmek yerine ezberliyorlar.

Yabancı Dille Eğitimin Gençliğe Yansıması

Türkiye örneğinde olduğu gibi yabancı dilde eğitimin uygulandığı tüm ülkelerde eğitim sisteminin yozlaştığını, bilimsel gelişimin baltalandığını ve gençliğin eğitim aldığı dilin arkasındaki kültüre hayran, kendi değerlerini küçümseyen, kozmopolit bir ruhla yetiştiğine tanık oluyoruz.

Yabancı dilde eğitimin özentili, taklitçi, batı hayranı bireyler yetiştirdiği ve beyin göçünü tetiklediği ve dilimizin, kültürümüzün gelişmesini engellediği bir gerçektir. Boğaziçi, ODTÜ ve Bilkent gibi üniversitelerin %100 yabancı dille eğitim görmesi beyin göçünü teşvik edici ve Türk gencini kültüründen, dilinden, tarihinden koparır.

Türkçenin Bilim Dili Olması Engelleniyor

Tanzimat’la birlikte Türkçenin önü kesilmeye çalışılmış, bunun ilk adımı olarak da misyoner okulları kurulmuştur. Daha sonra ise ülkemizde değişik zamanlarda yasal düzenlemeleri de yaparak, yabancı dille eğitim yapan okullar kurulmuştur. Bu okulların içinde ilköğretimden başlayarak yükseköğretime kadar bir halka mevcuttur. Türkiye’de kurulan ilk tıp Fakültesi olan Mekteb-i Tıbbiye (1839- 1870), 1956’dan sonra kurulan ODTÜ, 1957’de Robert Koleji ve daha sonraki adıyla Boğaziçi Üniversitesi, Hacettepe ve Cerrahpaşa gibi bazı tıp fakülteleri, Galatasaray Üniversitesi ve hemen hemen tüm Vakıf Üniversitelerini bu grupta saymak mümkündür.

Bilim ve tekniğin yöntemleri evrenseldir, uluslar arası denilebilir; ancak, bilim ve tekniğin amaçları, ne yönde geliştirileceği, onunla ne için ve ne yapılacağı, ülkelerin kültür ve temel yaşayış felsefelerine göre değişir, ulusaldır. Türkiye’nin kendi bilim ve tekniğini geliştirmesi, kendi amaçlarını saptaması gerekmektedir. Eğitim dilini başka bir dilden yaptıran, gençlerin düşünme kabiliyetini körelten, her gün onlara acente kafalılık ve aşağılık duygusu aşılayan bir ülke bunu yapamaz. [2]

Yabancı dil eğitimlerinde sadece İngilizce, Almanca ve Fransızca gibi Avrupa dillerinin öğretilmesi de ayrı bir sorundur. Örneğin; Rusların matematiği dünya çapında konuşulur. Matematik bölümlerinde Rusça öğretilmesi daha iyi olmaz mı?

Rusların, Çinlerin veya başka milletlerin daha iyi olduğu bilim alanlarında onlardan faydalanmak için bu diller de öğrenilmeli ama kesinlikle tüm eğitim o dillerde yapılmamalıdır.

Şu soruya bir cevap arıyoruz: “Biri Galatasaray Üniversitesinde Fransızca eğitim almış, biri Boğaziçi Üniversitesinde İngilizce eğitimi almış iki Türk mühendis beraber çalıştıkları zaman hangi dilde anlaşacaklar?”

Türk dilinin bilim dili olmasını da yabancı dille eğitim engelliyor.

Bakınız bir örnek verelim: Oktay Sinanoğlu. Batı dünyasının 300 yıldır en genç profesörü olma rekorunu kırmış Türk Aynştaynı, kendi hayat hikayesini kısaca şöyle anlatıyor:

“Türkçe öğrenim görür ayrıca yabancı dil öğrenirdik. Türk dilinde öğrenim gördüğüm halde, Berkeley Üniversitesi’nde iki yıl atlayarak sınıf geçtim. Bunu söylemekten amacım, yabancı ülkelerde başarı kazanabilmek için, yabancı dille öğrenim görmek gerekmediğini anlatabilmek. O sıralar yaptığım bir “Atom Fiziği Teorisi”nin bilim evrelerinde geniş ilgi toplaması nedeniyle 1962 yılında 26 yaşında profesör oldum.” [3]

Sonuç ve Öneriler

Türkiye Cumhuriyeti’nin bütün okullarında eğitim dili tümü ile Türkçe olmalıdır. Yabancı dil ek olarak ve iyi öğretilmeli, fakat kesinlikle Türkçe’nin yerini almamalıdır.
Türk dilinin güzellik, zenginlik ve açıklığından kendi dilinde düşünebilme zevk, onur ve bağımsızlığından hiçbir Türk genci mahrum kalmamalıdır.

TGB’nin Temel İlkeler Bildirgesi’nde vurgulandığı gibi yabancı dille eğitim yapılan tüm üniversitelerde, etkin bir çalışma yapılmalıdır. Artık Batı egemenliğinin taşeronluğunu yapan, Batıya teknokrat yetiştiren üniversiteler devri kapanmalıdır. [4]

Türkiye’deki tüm okullarda yabancı dil eğitimi olmalı hatta kalitesi artırılmalı ancak yabancı dille öğretim olmamalıdır.

Atatürk’ün sözüyle bitirelim: “Türk demek dil demektir. Milletin en bariz vasıflarından biri dildir. Türk dili dillerin en zenginlerindendir, yeter ki bu dil bir şuurla işlensin. Ülkelerini, yüksek istiklalini korumasını bilen Türk milleti dilini de yabancı dillerin boyunduruğundan kurtarmalıdır.”

Eren Öztürk

TGB İstanbul İl Yöneticisi

Dipnot:

1. Kilimci, Ayşe. Anadilinde Çocuk Olmak. “Biz Sömürge miyiz be? – İlhan, Atilla”, Papirüs Yay. İstanbul 1998. s. 90
2. Oktay Sinanoğlu, Bye Bye Türkçe, Alfa Yayınları, İstanbul, 2007, s. 123
3. A.g.e s. 222.
4. https://tgb.gen.tr/genel/temel-ilkeler-bildirgesi-17175

tgb.gen.tr

Müzik sanatçısı Kıraç geçtiğimiz gün bir söyleşide “”Türkiye’de İngilizce eğitime son verilmeli. Bazı anne-babalar İngilizce öğrenilmesini bir numaralı eğitim olarak görüyor. İngilizce eğitim, Türk yaşam şeklini darmaduman ediyor.” dediği için bazı kesimler tarafından alkışlandı, bazı kesimler tarafından ise linç girişimine uğradı. Bu olaydan yola çıkarak uzun zamandır yazmayı düşündüğümüz Yabancı Dil Eğitimi sorunsalını bu yazıda incelemiş olacağız.

İngilizce öğrenmek veya eğitimde dünyayı yakalamak için tüm derslerin %100 İngilizce mi olması gerekiyor?

Yüksek puanla öğrenci alan üniversiteler, öğrenciler bizi seçsin diyerek İngilizce ders oranını artırıyorlar. Vakıf üniversiteleri ise rekabet ortamında seçilebilmek için İngilizce eğitim vermeyi bir şart olarak görüyorlar.

Ülkemizde Türklerin Türklere İngilizce eğitim verdiği sistem gittikçe yaygınlaşıyor.

Yabancı Dil Öğretimi ve Yabancı Dille Eğitim Arasındaki Fark

Öncelikle kavramlarda ortaklaşmamız gerekiyor. Yabancı dille eğitim, bölüme dair okutulan tüm derslerin yabancı dille öğretilmesi olup yabancı dil öğretimi ise hedeflenen yabancı dilin öğrencilere öğretilmesidir.

Bir yandan en yüksek puan ile sosyal bilimlerde öğrenci alan üniversitelerimize yolladığımız en çalışkan genç beyinleri, Türkçe düşünme ve yazma sürecinin dışına çıkarıyoruz. Bu üniversitelerdeki öğretim üyelerinin küçümsenmeyecek bir bölümü, yerli oryantalist, diğer bir ifade ile kendi ülkelerine ve toplumlarına bir Avrupalı ve Amerikalı gibi bakan insanlar oldukları için çocukları da bu şekilde yetiştiriyorlar. Bu öğretim üyeleri için ana hedef Türkiye’de ve Türkçe yayın yapmak değil. İngilizce ve ABD/İngiltere’de yayın yapmak.

Neden Yabancı Dille Eğitime Karşı Olmalıyız?

Dünyanın birçok ülkesinde çağı yakalamak, teknoloji üretmek, bilimsel alanda ilerlemeler sağlamak amacıyla yabancı dille öğretim bir yol olarak seçilmiyorken, Türkiye’de bu dayatma (ülkemizdeki işbirlikçilerinin de katkısıyla) sanki özellikle uygulatılmak istenmektedir.

Yabancı dil öğretimi ve yabancı dille öğretimin özellikle birbirine karıştırılmaması gerekmektedir. Birincisi siyasal tercih, ikincisi eğitimin alanına girer. Şu anda sadece sömürge ülkelerin bazılarında görülen bir uygulamadır birinci tercih. İlhan, Albertini’den egemen güçlerin yabancı dille öğretimi ne amaçla dayattığını şu şekilde aktarmaktadır: “… ekonomik ve politik egemenliğin ötesinde, sömürgecilik, Üçüncü Dünya halkının kişiliğini derinliğine hedef alan, geniş bir beyin yıkama kalkışımı olmaktadır. Sömürgeleşmiş ülke, sömürgeciyi taklit etmesine inandırılmak istenmektedir. Sömürge halkının sanatı, felsefesi ve dini inkâr edilmekte, giderek bu halkın kişiliği yok edilmektedir…”[1]

Hem yabancı dili, hem matematik ve fizik gibi çoğu öğrenciye zor gelen konuyu aynı anda, aynı ders içinde öğretmek zor bir uygulamadır. Bilimsel bir öğrenme metodu değildir. Böyle bir eğitim düzeninde ne yabancı dil öğrenilmekte, ne de fen dersleri anlaşılmaktadır. Ezberciliğe kaçılmaktadır. Yabancı dille öğretim yapan birçok kurumda öğrenciler sınavlara çalışırken sınav metinlerini öğrenmek yerine ezberliyorlar.

Yabancı Dille Eğitimin Gençliğe Yansıması

Türkiye örneğinde olduğu gibi yabancı dilde eğitimin uygulandığı tüm ülkelerde eğitim sisteminin yozlaştığını, bilimsel gelişimin baltalandığını ve gençliğin eğitim aldığı dilin arkasındaki kültüre hayran, kendi değerlerini küçümseyen, kozmopolit bir ruhla yetiştiğine tanık oluyoruz.

Yabancı dilde eğitimin özentili, taklitçi, batı hayranı bireyler yetiştirdiği ve beyin göçünü tetiklediği ve dilimizin, kültürümüzün gelişmesini engellediği bir gerçektir. Boğaziçi, ODTÜ ve Bilkent gibi üniversitelerin %100 yabancı dille eğitim görmesi beyin göçünü teşvik edici ve Türk gencini kültüründen, dilinden, tarihinden koparır.

Türkçenin Bilim Dili Olması Engelleniyor

Tanzimat’la birlikte Türkçenin önü kesilmeye çalışılmış, bunun ilk adımı olarak da misyoner okulları kurulmuştur. Daha sonra ise ülkemizde değişik zamanlarda yasal düzenlemeleri de yaparak, yabancı dille eğitim yapan okullar kurulmuştur. Bu okulların içinde ilköğretimden başlayarak yükseköğretime kadar bir halka mevcuttur. Türkiye’de kurulan ilk tıp Fakültesi olan Mekteb-i Tıbbiye (1839- 1870), 1956’dan sonra kurulan ODTÜ, 1957’de Robert Koleji ve daha sonraki adıyla Boğaziçi Üniversitesi, Hacettepe ve Cerrahpaşa gibi bazı tıp fakülteleri, Galatasaray Üniversitesi ve hemen hemen tüm Vakıf Üniversitelerini bu grupta saymak mümkündür.

Bilim ve tekniğin yöntemleri evrenseldir, uluslar arası denilebilir; ancak, bilim ve tekniğin amaçları, ne yönde geliştirileceği, onunla ne için ve ne yapılacağı, ülkelerin kültür ve temel yaşayış felsefelerine göre değişir, ulusaldır. Türkiye’nin kendi bilim ve tekniğini geliştirmesi, kendi amaçlarını saptaması gerekmektedir. Eğitim dilini başka bir dilden yaptıran, gençlerin düşünme kabiliyetini körelten, her gün onlara acente kafalılık ve aşağılık duygusu aşılayan bir ülke bunu yapamaz. [2]

Yabancı dil eğitimlerinde sadece İngilizce, Almanca ve Fransızca gibi Avrupa dillerinin öğretilmesi de ayrı bir sorundur. Örneğin; Rusların matematiği dünya çapında konuşulur. Matematik bölümlerinde Rusça öğretilmesi daha iyi olmaz mı?

Rusların, Çinlerin veya başka milletlerin daha iyi olduğu bilim alanlarında onlardan faydalanmak için bu diller de öğrenilmeli ama kesinlikle tüm eğitim o dillerde yapılmamalıdır.

Şu soruya bir cevap arıyoruz: “Biri Galatasaray Üniversitesinde Fransızca eğitim almış, biri Boğaziçi Üniversitesinde İngilizce eğitimi almış iki Türk mühendis beraber çalıştıkları zaman hangi dilde anlaşacaklar?”

Türk dilinin bilim dili olmasını da yabancı dille eğitim engelliyor.

Bakınız bir örnek verelim: Oktay Sinanoğlu. Batı dünyasının 300 yıldır en genç profesörü olma rekorunu kırmış Türk Aynştaynı, kendi hayat hikayesini kısaca şöyle anlatıyor:

“Türkçe öğrenim görür ayrıca yabancı dil öğrenirdik. Türk dilinde öğrenim gördüğüm halde, Berkeley Üniversitesi’nde iki yıl atlayarak sınıf geçtim. Bunu söylemekten amacım, yabancı ülkelerde başarı kazanabilmek için, yabancı dille öğrenim görmek gerekmediğini anlatabilmek. O sıralar yaptığım bir “Atom Fiziği Teorisi”nin bilim evrelerinde geniş ilgi toplaması nedeniyle 1962 yılında 26 yaşında profesör oldum.” [3]

Sonuç ve Öneriler

Türkiye Cumhuriyeti’nin bütün okullarında eğitim dili tümü ile Türkçe olmalıdır. Yabancı dil ek olarak ve iyi öğretilmeli, fakat kesinlikle Türkçe’nin yerini almamalıdır.
Türk dilinin güzellik, zenginlik ve açıklığından kendi dilinde düşünebilme zevk, onur ve bağımsızlığından hiçbir Türk genci mahrum kalmamalıdır.

TGB’nin Temel İlkeler Bildirgesi’nde vurgulandığı gibi yabancı dille eğitim yapılan tüm üniversitelerde, etkin bir çalışma yapılmalıdır. Artık Batı egemenliğinin taşeronluğunu yapan, Batıya teknokrat yetiştiren üniversiteler devri kapanmalıdır. [4]

Türkiye’deki tüm okullarda yabancı dil eğitimi olmalı hatta kalitesi artırılmalı ancak yabancı dille öğretim olmamalıdır.

Atatürk’ün sözüyle bitirelim: “Türk demek dil demektir. Milletin en bariz vasıflarından biri dildir. Türk dili dillerin en zenginlerindendir, yeter ki bu dil bir şuurla işlensin. Ülkelerini, yüksek istiklalini korumasını bilen Türk milleti dilini de yabancı dillerin boyunduruğundan kurtarmalıdır.”

Eren Öztürk

TGB İstanbul İl Yöneticisi

Dipnot:

1. Kilimci, Ayşe. Anadilinde Çocuk Olmak. “Biz Sömürge miyiz be? – İlhan, Atilla”, Papirüs Yay. İstanbul 1998. s. 90
2. Oktay Sinanoğlu, Bye Bye Türkçe, Alfa Yayınları, İstanbul, 2007, s. 123
3. A.g.e s. 222.
4. https://tgb.gen.tr/genel/temel-ilkeler-bildirgesi-17175

tgb.gen.tr

Tıbbiyelilerin vatanseverlik damarı o kadar gür akıyor ki işgal protestosunun yıldönümü bayram ilan ediyor. 14 Mart her ne kadar bağlamından koparılmaya çalışılsa da “Tıp Bayramı” olarak kutlanması sanıldığının aksine 1827 yılının 14 Mart’ında ilk tıp okulu olan Tıbhane-i Amire’nin Şehzadebaşı’ndaki Tulumbacıbaşı Konağında açılması değildir. Asıl sebep, 14 Mart 1919’da Mekteb-i Tıbbiye’nin Türkiye’de milli devletin oluşumuna katkıda bulunan Türk Ocağı ile birlikte, İtilaf Devletlerince işgali üzerine, Tıbbiyelilerin Haydarpaşa’daki binalarına bayraklar asıp işgali protesto etmeleridir. Bayramı ertesi yıl da kutlayan Tıbbiyelilerin, işgalin yıl dönümünde eylem sonrası protesto toplantılarını yaptıkları Kadıköy Apollon (Şimdiki Reks) sinemasında, aynı amaçla yeniden toplanması bize “Tıp Bayramı”nın 192. değil de 100. yıl dönümünde olduğumuzu açıkça ortaya koymaktadır.

“SİZİ DE VATAN BATIRICISI İLAN EDERİZ!”

1919’un Mart’ında Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane İngilizler tarafından işgal altındadır. İşgalcilere karşı ayaklanmak ve okulu kurtarmak için çareler arayan öğrenciler, okulun kuruluş yıldönümü olan 14 Mart’ı topluca kutlamayı okul yönetimine ve işgalci güçlere kabul ettirirler. Kutlamalar esnasında Tıbbiye 3. Sınıf öğrencisi Hikmet Boran önderliğinde okulun iki kulesine de Türk bayrağı asarlar. İşgal kuvvetleri bu duruma müdahale etseler de gençliği durduramazlar. Olayın yıldönümü olan 14 Mart, tıp camiasının emperyalist güçlerin karşısına resmen çıkışının yıldönümü ve bugünkü Tıp Bayramı’nın sebebini oluşturur. 
Sürdürülen paylaşım savaşı yıllarında elleri kolları bağlı bir şekilde ömrünü cepheye adayan Tıbbiyeliler, Mondros Mütarekesi sonrası Anadolu’da çakan kıvılcımı erken fark ederler ve sine-i millet yolundan gelecek haberleri beklerler. Tam da bugünlerde Amasya Genelgesi’nde belirtilen “Anadolu’nun her bakımdan en güvenilir yeri olan Sivas’ta hemen milli bir kongre toplanması kararlaştırılmıştır.” maddesini takiben Sivas’ta milli bir kongre toplanması gündeme gelmiştir. 
Sivas’ta 4 Eylül 1919’da başlayan kongrede 120 kişi olması gerekirken ancak 31 delege vardır. Kongrenin ilk günü Mustafa Kemal 31 oyla reis seçilir. Kongrede Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri’nin birleştirilmesinden İstanbul ile olan haberleşmenin kesilmesine kadar birçok önemli karar alınır. Fakat manda ve himaye konusunda büyük tartışmalar yaşanır. Lehte ve aleyhte birçok konuşma yapılır. 8 Eylül günü İsmail Fazıl Paşa (Ali Fuat Paşa’nın babası), Bekir Sami Bey ve İsmail Hani Danişment’in sundukları ve altında 25 delegenin imzası olan önergede Amerikan mandası istenir. Mandacılık demek bir devletin himayesi altına girmek ve bağımsızlık fikrinden vazgeçmek demektir. Mustafa Kemal, yaptığı konuşmada Amerikalı gazeteci Brown ile görüştüğünü ve Amerika’nın manda istemediğini anlatır. Henüz 18 yaşında bir Askeri Tıbbiye talebesi ve Sivas Kongresi’ne İstanbul delegesi olarak katılan üç kişiden biri olan Tıbbiyeli Hikmet, birdenbire hararetli ve heyecanlı bir şekilde ayağa kalkar.
O, Milli Mücadele için oluşturulan bütün derneklerin “Rumeli ve Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adıyla, bir çatı altında toplanmasını öneren kişidir. Bu kadarla da kalmamış; ABD veya İngiltere’nin güdümüne girmeyi savunan “mandacıların” cesaretle karşısına dikilmiştir. Bu bağlamda, Mustafa Kemal Paşa’ya şunları söyler:
”Paşam, temsilcisi olduğum Tıbbiyeliler beni buraya İstiklal davamızı başarmak için gönderdiler. “Mandayı” kabul edemem… Bunu kabul edecek olanları şiddetle reddederiz. Örneğin “manda” düşüncesini siz bile kabul etseniz, sizi de reddederiz. Mustafa Kemal’i vatan kurtarıcısı değil, vatan batırıcısı olarak ilan eder; şiddetle karşı koyarız!”
Bu sözlere Atatürk:
“ Arkadaşlar, gençliğe bakın; Türk millî bünyesindeki asil kanın ifadesine dikkat edin! Gençler, vatanın bütün ümit ve istikbali size, genç nesillerin anlayış ve enerjisine bağlanmıştır,’” diyerek Hikmet’e dönmüş ve “Evlat; müsterih ol. Gençlikle iftihar ediyorum ve gençliğe güveniyorum. Biz, azınlıkta kalsak dahi mandayı kabul etmeyeceğiz. Parolamız tektir ve değişmez: Ya istiklal, ya ölüm!” diye yanıt verir.

İSTİKLAL KARARLILIĞININ 100. YIL DÖNÜMÜ

İstiklal kararlılığının 100. yıldönümü
Bu yıl, Mustafa Kemal Paşa’nın Sivas Kongresi’nde 19 yaşındaki Tıbbiyeli Hikmet’e;
“Parolamız tektir ve değişmez; Ya istiklal, ya ölüm!” demesinin yüzüncü yılı. Türk milleti için tam bağımsızlığın reddi ölümle eşdeğerdi. 100 yıl önce İngiliz işgalini protesto eden gençlik, bugün de Amerikan emperyalizminin bölgedeki insanlık dışı uygulamalarına karşı Mehmetçik olacak.

Sömürgecilere karşı bağımsızlık bayrağı açan Tıbbiyelilerin 14 Mart 2019 Tıp Bayramı kutlu olsun.

EREN ÖZTÜRK

TGB İSTANBUL İL YÖNETİCİSİ

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ-ÇAPA TIP FAKÜLTESİ

tgb.gen.tr

Tıbbiyelilerin vatanseverlik damarı o kadar gür akıyor ki işgal protestosunun yıldönümü bayram ilan ediyor. 14 Mart her ne kadar bağlamından koparılmaya çalışılsa da “Tıp Bayramı” olarak kutlanması sanıldığının aksine 1827 yılının 14 Mart’ında ilk tıp okulu olan Tıbhane-i Amire’nin Şehzadebaşı’ndaki Tulumbacıbaşı Konağında açılması değildir. Asıl sebep, 14 Mart 1919’da Mekteb-i Tıbbiye’nin Türkiye’de milli devletin oluşumuna katkıda bulunan Türk Ocağı ile birlikte, İtilaf Devletlerince işgali üzerine, Tıbbiyelilerin Haydarpaşa’daki binalarına bayraklar asıp işgali protesto etmeleridir. Bayramı ertesi yıl da kutlayan Tıbbiyelilerin, işgalin yıl dönümünde eylem sonrası protesto toplantılarını yaptıkları Kadıköy Apollon (Şimdiki Reks) sinemasında, aynı amaçla yeniden toplanması bize “Tıp Bayramı”nın 192. değil de 100. yıl dönümünde olduğumuzu açıkça ortaya koymaktadır.

“SİZİ DE VATAN BATIRICISI İLAN EDERİZ!”

1919’un Mart’ında Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane İngilizler tarafından işgal altındadır. İşgalcilere karşı ayaklanmak ve okulu kurtarmak için çareler arayan öğrenciler, okulun kuruluş yıldönümü olan 14 Mart’ı topluca kutlamayı okul yönetimine ve işgalci güçlere kabul ettirirler. Kutlamalar esnasında Tıbbiye 3. Sınıf öğrencisi Hikmet Boran önderliğinde okulun iki kulesine de Türk bayrağı asarlar. İşgal kuvvetleri bu duruma müdahale etseler de gençliği durduramazlar. Olayın yıldönümü olan 14 Mart, tıp camiasının emperyalist güçlerin karşısına resmen çıkışının yıldönümü ve bugünkü Tıp Bayramı’nın sebebini oluşturur. 
Sürdürülen paylaşım savaşı yıllarında elleri kolları bağlı bir şekilde ömrünü cepheye adayan Tıbbiyeliler, Mondros Mütarekesi sonrası Anadolu’da çakan kıvılcımı erken fark ederler ve sine-i millet yolundan gelecek haberleri beklerler. Tam da bugünlerde Amasya Genelgesi’nde belirtilen “Anadolu’nun her bakımdan en güvenilir yeri olan Sivas’ta hemen milli bir kongre toplanması kararlaştırılmıştır.” maddesini takiben Sivas’ta milli bir kongre toplanması gündeme gelmiştir. 
Sivas’ta 4 Eylül 1919’da başlayan kongrede 120 kişi olması gerekirken ancak 31 delege vardır. Kongrenin ilk günü Mustafa Kemal 31 oyla reis seçilir. Kongrede Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri’nin birleştirilmesinden İstanbul ile olan haberleşmenin kesilmesine kadar birçok önemli karar alınır. Fakat manda ve himaye konusunda büyük tartışmalar yaşanır. Lehte ve aleyhte birçok konuşma yapılır. 8 Eylül günü İsmail Fazıl Paşa (Ali Fuat Paşa’nın babası), Bekir Sami Bey ve İsmail Hani Danişment’in sundukları ve altında 25 delegenin imzası olan önergede Amerikan mandası istenir. Mandacılık demek bir devletin himayesi altına girmek ve bağımsızlık fikrinden vazgeçmek demektir. Mustafa Kemal, yaptığı konuşmada Amerikalı gazeteci Brown ile görüştüğünü ve Amerika’nın manda istemediğini anlatır. Henüz 18 yaşında bir Askeri Tıbbiye talebesi ve Sivas Kongresi’ne İstanbul delegesi olarak katılan üç kişiden biri olan Tıbbiyeli Hikmet, birdenbire hararetli ve heyecanlı bir şekilde ayağa kalkar.
O, Milli Mücadele için oluşturulan bütün derneklerin “Rumeli ve Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adıyla, bir çatı altında toplanmasını öneren kişidir. Bu kadarla da kalmamış; ABD veya İngiltere’nin güdümüne girmeyi savunan “mandacıların” cesaretle karşısına dikilmiştir. Bu bağlamda, Mustafa Kemal Paşa’ya şunları söyler:
”Paşam, temsilcisi olduğum Tıbbiyeliler beni buraya İstiklal davamızı başarmak için gönderdiler. “Mandayı” kabul edemem… Bunu kabul edecek olanları şiddetle reddederiz. Örneğin “manda” düşüncesini siz bile kabul etseniz, sizi de reddederiz. Mustafa Kemal’i vatan kurtarıcısı değil, vatan batırıcısı olarak ilan eder; şiddetle karşı koyarız!”
Bu sözlere Atatürk:
“ Arkadaşlar, gençliğe bakın; Türk millî bünyesindeki asil kanın ifadesine dikkat edin! Gençler, vatanın bütün ümit ve istikbali size, genç nesillerin anlayış ve enerjisine bağlanmıştır,’” diyerek Hikmet’e dönmüş ve “Evlat; müsterih ol. Gençlikle iftihar ediyorum ve gençliğe güveniyorum. Biz, azınlıkta kalsak dahi mandayı kabul etmeyeceğiz. Parolamız tektir ve değişmez: Ya istiklal, ya ölüm!” diye yanıt verir.

İSTİKLAL KARARLILIĞININ 100. YIL DÖNÜMÜ

İstiklal kararlılığının 100. yıldönümü
Bu yıl, Mustafa Kemal Paşa’nın Sivas Kongresi’nde 19 yaşındaki Tıbbiyeli Hikmet’e;
“Parolamız tektir ve değişmez; Ya istiklal, ya ölüm!” demesinin yüzüncü yılı. Türk milleti için tam bağımsızlığın reddi ölümle eşdeğerdi. 100 yıl önce İngiliz işgalini protesto eden gençlik, bugün de Amerikan emperyalizminin bölgedeki insanlık dışı uygulamalarına karşı Mehmetçik olacak.

Sömürgecilere karşı bağımsızlık bayrağı açan Tıbbiyelilerin 14 Mart 2019 Tıp Bayramı kutlu olsun.

EREN ÖZTÜRK

TGB İSTANBUL İL YÖNETİCİSİ

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ-ÇAPA TIP FAKÜLTESİ

tgb.gen.tr

1. Dünya Savaşı sonrası oluşan ekonomik darboğazın ardından yabancı ülkelere para akışının önünün kesilmesi ve toplumsal tutum bilincinin oluşması amaçlanmıştır. Bu amaçla Atatürk başkanlığında, 1923 yılında İzmir İktisat Kongresi toplandı. Bu kongrede yurdun bağımsızlığının korunması, yerli mallar üretilmesi ve kullanılması kararlaştırıldı.

1929’un son günlerinde Dünya ekonomik buhranının Türk ekonomisi üzerinde yaptığı tahribatlar üzerine dönemin hükümeti adına Başbakan İsmet İnönü TBMM kürsüsünden şunları söyledi: “Birçok seneler kapalı, mahrumiyet içinde kalmış memleket, sulh ile nefes aldıktan sonra bazı ihtiyaçlarını dışarıdan tedarik etmek zorunda kaldı. Hazır yiyen, geçmiş asırların kötü mirası olarak açık bütçe ile memleketi idare etmeğe çalışmak alışılmış bir hastalıktı. Bizim için çok ağır ve zahmetli sayılacak didinmelerden sonra devlet idaresinde açık bütçe belası bertaraf edildi. Artık bu memlekette bütün vatandaşların her vasıta ile kazanıp harice mal ve say olarak gönderdiği kıymetten daha fazla hariçten kıymet almayacaktır. Bunun için millet kendi istihsalinden fazla sarf etmeyecek, kanaatkar bir hayata girmek zorunda kalacaktır. Yerli malının revacını artırmak için aklı eren bütün vatandaşların şuurunu uyandırmak üzere devletin bütün kuvvetlerini harekete geçireceğiz.” [1]

Atatürk, bu konuşmasından ötürü Başbakan İsmet İnönü’ye çektiği telgrafta “Milli paramızın kıymetini muhafaza yolunda hükümetin aldığı tedbirlerin iyi neticeler vermekte olmasından memnunum.” diyerek tebriklerini iletti. İnönü’nün ifade ettiği hususların halka anlatılarak benimsetilmesi maksadıyla Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kuruldu.

Cemiyet’in oluşumunu krizin etkilerine karşı alınan bir önlem olarak değerlendirmek mümkün olduğu gibi hükümet yetkililerinin buhranının sadece spekülatif değil, daha derin nedenleri olduğunu kavramış olduklarının göstergesi olarak da kabul edilebilir.

Cemiyetin kuruluşunu izleyen çalışmalar değerlendirildiğinde temel görüşlerinden ilkinin ithal mallardan yerli malların tüketimine geçilmesi, ikincisinin ise uzun vadede ülke ekonomisinin geliştirilmesi bağlamında tasarruf düşüncesinin yayılması olduğu açıktır.

ATATÜRK’ÜN MİLLİ TASARRUFA İLGİSİ

Cemiyet ilk toplantısını 16 Aralık 1929’da TBMM Başkanı Kazım Özalp başkanlığında yaptı. Atatürk başta olmak üzere devletin önde gelen tüm siyasetçileri ve aydınları bu cemiyete üye olup tasarruf etme ve yerli malı kullanımı konusunda halka örnek olmuştur. Atatürk, 3 Ocak 1930’da ilk üye olarak cemiyete kaydını yaptırmıştır.

Atatürk’ün himayesi altındaki bu cemiyet, her yıl “Vatandaş yerli malı kullan!”, “Vatandaş para biriktir!” sloganları ile bütün okullarda “Tasarruf Haftaları” düzenlemiş ve Ankara’da şimdiki opera binasında “Yerli Malı Sergisi” açmıştır. Atatürk her yıl bu sergiyi gezerek oradaki öğrencilere yerli malı ve tasarruf konusunda sorular sormuş, onlara ulusal ekonominin öneminden söz etmiştir. 

O günlerde İstanbul Kunduracılar Cemiyeti’nin açtığı bir sergiyi gezen Atatürk, cemiyetin hatıra defterine, yerli malı kullanımı konusunda şunları yazmıştır:  

“Kunduracılar sergisinde her türlü ayakkabılar, sanatkarlarımızın çok ilerlemiş bulunduklarını ispat eden eserlerdir. Vatandaşlara yerli ayakkabılara rağbet göstermelerini tavsiye ederim. Yerli ayakkabılarını hariçten gelmiş göstererek fazla satış yapmak hevesine düşenler bulunduğunu söyleyenler oldu. Eğer bu doğru ise teessüfeşayandır.”

Günümüzde de “Enflasyonla Topyekûn Mücadele Programı”nı fırsata çevirmeye çalışanlarca ürünlere önce fahiş zamlar yapıp sonra da gerçek fiyatları indirim gibi göstererek tüketicinin aldatılması veya yerli malı teşvik etmek için yapılan logonun ithal ürünlere basılması gibi sahtekarlıkların yapılması dikkat çekicidir.

CEMİYETİN PROPAGANDA FAALİYETLERİNE BİRKAÇ ÖRNEK

Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti, amaçlarını halka daha kolay duyurabilmek ve daha etkin olabilmek amacıyla “Neşriyat ve Propaganda Komitesi”de kurmuştur. Bu komite, yerli ürünler hakkında hazırlanmış filmleri sinemalarda halka göstererek, tasarrufa ait atasözlerini belirleyip günlük gazetelerde yayınlanmıştır. Hasan Nezihi‟nin yayınladığı ve İzmir Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti tarafından marş olarak bestelenen şiirin sözleri şöyledir:

MİLLİ TASARRUF MARŞI

Yer yer davul çalındı, oldu herkes seferber,

Dehşetli harp açtık, bekler yeni zaferler.

 Yurttan çıkan her onluk ya tüfektir ya fişek,

 Yarın gelip buraya beynimiz delecek.

 Yerli malı alırım, hatta kaba da olsa,

 Yabancıya yüz vermem, hatta caba da olsa

 Yerli malı kullanmak hem borcumdur hem hakkım,

Hem hakkımdır hem borcum, hem borcumdur hem zevkim.

 Ben bu türlü yolumda yorulmadan yürürüm,

 Selametin hâlası çünkü bunda görürüm. [2]

Tasarruf ve yerli malı haftasında kullanılan sloganlar resim ve afişlerle duvarları süsledi. O veciz sözlerden bazıları şöyleydi:

“En ucuz ve en kuvvetli gıdanın sırrı, yerli yemişlerdir.”

“Milli mücadelede ilk hedef Akdenizdi, şimdi iktisat”

“Vatandaş bir şeyi alırken satıcıdan daima yerlisini iste”

“Vatandaş, eskiden yerli malı kullanmak ayıp sayılırdı. Eskiden Türk demek de ayıptı” [3]

Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti’nin en fazla üzerinde durdurduğu yerli malları kullanımının artırılması ve halkın konuyu daha kolay benimsemesi için milli duyguları içeren şiirler de yazıldı:

Ey Türk kızı, Ey Türk oğlu

Senin yurdun nimet dolu

Malından ye, malından giy

Budur işte zafer yolu [4]

Diyanet İşleri’ne gönderilen tebliğlerde camilerde tasarrufla ilgili hutbeler okunması sağlanmış, malların yanına yerli veya yabancı mal olduğunu içeren etiketler yerleştirilmesi istenmiş, uçaklar gökyüzünde tasarrufa ilişkin sözler yazmış ve çay ve kahve ithal ürün olduğundan kahvehanelerde bunların yerine ıhlamur içilerek tüketimlerin azaltılmasına çalışılmıştır.[5]

MİLLİ TASARRUF CEMİYETİNİN FAALİYETLERİ

A- Halkı tasarrufa alıştıracak propagandalar yapıldı. Yurt içi ve dışında yerli mallarımızı tanıttı. Bu maksatla

1. 1929’dan itibaren her yıl Aralık ayının 12’sinde başlayan ve tüm memleketi kapsayan “Tasarruf ve Yerli Malı” haftasını düzenledi.
2. Yurdun belli başlı büyük şehirlerinde yerli mallar sergisi açtı.
3. Yurt dışında açılacak sergilere katılarak sanayi ve zirai ihraç ürünlerimizi dünya kamuoyuna tanıttı.   
4. Ankara’da bir “Sergi Evi” kurulmasını sağladı.

B- Yerli mallarımızın miktarını, çeşitlerini ve kalitelerini artırmak amacıyla,

1. Sanayi Kongresi
2. Ziraat Kongresi düzenledi.

Cemiyet, 1932 sonuna kadar il ve ilçelerde 250 şube açmıştır. 1932 sonuna kadar cemiyet, üç yerli malı ve tasarruf haftası, sekiz yerli malı sergisi, bir sanayi (1930), bir ziraat kongresi (1931) ve bir de ziraat teknik sergisi (1931) düzenlemiştir. Cemiyet ayrıca Türkiye’yi temsilen Budapeşte ve Laypzik uluslararası sergilerine katılmıştır.

Cemiyet, amaçları doğrultusunda çok sayıda broşür katalog, dergi ve kitap yayımlamıştır. 1929-1932 yılları arasında toplam 938.000 nüsha yayın yapmıştır.

Cemiyetin adı 1939 yılında “Ulusal Ekonomi ve Artırma Kurumu” olarak değiştirilmiş, İstanbul’da 1931’de kurulan ve 1939’da faaliyet merkezini Ankara’ya taşıyan “Türk İktisat Cemiyeti” ile kurum 1955 yılında “Türkiye Ekonomi Kurumu” adı altında birleştirilmiş, kurum 1973 yılında mal varlığını Türkiye Ekonomi Kurumu Vakfı’na devretmiştir.

SONUÇ

Türkiye’nin bugün yaşadığı zorluklara çözüm bulmak için tarih bize büyük dersler veriyor. Atatürk, Milli İktisat Cemiyeti’ne ilk üye olarak örnek teşkil etmiştir. Elbette bir ülke tüketerek değil üreterek var olur. Ancak üretmenin yanı sıra tasarruf da çok önemlidir. Bu ekonomik gerçek göz ardı edilirse israf ekonomisi bugün yaşanılan zorluklara göğüs germeyi zorlaştırır.

Türkiye’nin ekonomi cephesinde mevzi kazanması ve uzun vadeli üretim ekonomisine geçmesi için israf ekonomisiyle mücadele edilmesi ve kaynaklarımızın daha iyi değerlendirilmesi için tasarruf ekonomisine geçilmesi şarttır. Bunu sadece devlet eliyle değil, halkın tüm kesimlerini seferber ederek yapmak bize kalan tarihsel bir miras ve gerekliliktir.

Yazının daha ayrıntılı halini Teori dergisinin Aralık ayı sayısında bulabilirsiniz.

Eren Öztürk

TGB İstanbul İl Yöneticisi

DİPNOT:

[1] Yaşar Semiz, “1929-1938 Döneminde Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti” Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi, 1991

[2] Hâkimiyet-i Millîye, “Millî Tasarruf Marşı”, 14 Şubat 1930, s.5

[3] Yaşar Semiz, “1929-1938 Döneminde Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti”Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi, 1991

[4] Fazıl Berki’nin sözlerini yazdığı bu şiir İzmit Orta Mektep Muallimi Viyonselist Ali Bey tarafından bestelendi.

[5] Güldal ÜLGER, Propaganda; Algı, İdeoloji ve Toplum İnşasına Dair İncelemeler, İstanbul, Beta yayınları,2015, s.279

tgb.gen.tr

1. Dünya Savaşı sonrası oluşan ekonomik darboğazın ardından yabancı ülkelere para akışının önünün kesilmesi ve toplumsal tutum bilincinin oluşması amaçlanmıştır. Bu amaçla Atatürk başkanlığında, 1923 yılında İzmir İktisat Kongresi toplandı. Bu kongrede yurdun bağımsızlığının korunması, yerli mallar üretilmesi ve kullanılması kararlaştırıldı.

1929’un son günlerinde Dünya ekonomik buhranının Türk ekonomisi üzerinde yaptığı tahribatlar üzerine dönemin hükümeti adına Başbakan İsmet İnönü TBMM kürsüsünden şunları söyledi: “Birçok seneler kapalı, mahrumiyet içinde kalmış memleket, sulh ile nefes aldıktan sonra bazı ihtiyaçlarını dışarıdan tedarik etmek zorunda kaldı. Hazır yiyen, geçmiş asırların kötü mirası olarak açık bütçe ile memleketi idare etmeğe çalışmak alışılmış bir hastalıktı. Bizim için çok ağır ve zahmetli sayılacak didinmelerden sonra devlet idaresinde açık bütçe belası bertaraf edildi. Artık bu memlekette bütün vatandaşların her vasıta ile kazanıp harice mal ve say olarak gönderdiği kıymetten daha fazla hariçten kıymet almayacaktır. Bunun için millet kendi istihsalinden fazla sarf etmeyecek, kanaatkar bir hayata girmek zorunda kalacaktır. Yerli malının revacını artırmak için aklı eren bütün vatandaşların şuurunu uyandırmak üzere devletin bütün kuvvetlerini harekete geçireceğiz.” [1]

Atatürk, bu konuşmasından ötürü Başbakan İsmet İnönü’ye çektiği telgrafta “Milli paramızın kıymetini muhafaza yolunda hükümetin aldığı tedbirlerin iyi neticeler vermekte olmasından memnunum.” diyerek tebriklerini iletti. İnönü’nün ifade ettiği hususların halka anlatılarak benimsetilmesi maksadıyla Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kuruldu.

Cemiyet’in oluşumunu krizin etkilerine karşı alınan bir önlem olarak değerlendirmek mümkün olduğu gibi hükümet yetkililerinin buhranının sadece spekülatif değil, daha derin nedenleri olduğunu kavramış olduklarının göstergesi olarak da kabul edilebilir.

Cemiyetin kuruluşunu izleyen çalışmalar değerlendirildiğinde temel görüşlerinden ilkinin ithal mallardan yerli malların tüketimine geçilmesi, ikincisinin ise uzun vadede ülke ekonomisinin geliştirilmesi bağlamında tasarruf düşüncesinin yayılması olduğu açıktır.

ATATÜRK’ÜN MİLLİ TASARRUFA İLGİSİ

Cemiyet ilk toplantısını 16 Aralık 1929’da TBMM Başkanı Kazım Özalp başkanlığında yaptı. Atatürk başta olmak üzere devletin önde gelen tüm siyasetçileri ve aydınları bu cemiyete üye olup tasarruf etme ve yerli malı kullanımı konusunda halka örnek olmuştur. Atatürk, 3 Ocak 1930’da ilk üye olarak cemiyete kaydını yaptırmıştır.

Atatürk’ün himayesi altındaki bu cemiyet, her yıl “Vatandaş yerli malı kullan!”, “Vatandaş para biriktir!” sloganları ile bütün okullarda “Tasarruf Haftaları” düzenlemiş ve Ankara’da şimdiki opera binasında “Yerli Malı Sergisi” açmıştır. Atatürk her yıl bu sergiyi gezerek oradaki öğrencilere yerli malı ve tasarruf konusunda sorular sormuş, onlara ulusal ekonominin öneminden söz etmiştir. 

O günlerde İstanbul Kunduracılar Cemiyeti’nin açtığı bir sergiyi gezen Atatürk, cemiyetin hatıra defterine, yerli malı kullanımı konusunda şunları yazmıştır:  

“Kunduracılar sergisinde her türlü ayakkabılar, sanatkarlarımızın çok ilerlemiş bulunduklarını ispat eden eserlerdir. Vatandaşlara yerli ayakkabılara rağbet göstermelerini tavsiye ederim. Yerli ayakkabılarını hariçten gelmiş göstererek fazla satış yapmak hevesine düşenler bulunduğunu söyleyenler oldu. Eğer bu doğru ise teessüfeşayandır.”

Günümüzde de “Enflasyonla Topyekûn Mücadele Programı”nı fırsata çevirmeye çalışanlarca ürünlere önce fahiş zamlar yapıp sonra da gerçek fiyatları indirim gibi göstererek tüketicinin aldatılması veya yerli malı teşvik etmek için yapılan logonun ithal ürünlere basılması gibi sahtekarlıkların yapılması dikkat çekicidir.

CEMİYETİN PROPAGANDA FAALİYETLERİNE BİRKAÇ ÖRNEK

Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti, amaçlarını halka daha kolay duyurabilmek ve daha etkin olabilmek amacıyla “Neşriyat ve Propaganda Komitesi”de kurmuştur. Bu komite, yerli ürünler hakkında hazırlanmış filmleri sinemalarda halka göstererek, tasarrufa ait atasözlerini belirleyip günlük gazetelerde yayınlanmıştır. Hasan Nezihi‟nin yayınladığı ve İzmir Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti tarafından marş olarak bestelenen şiirin sözleri şöyledir:

MİLLİ TASARRUF MARŞI

Yer yer davul çalındı, oldu herkes seferber,

Dehşetli harp açtık, bekler yeni zaferler.

 Yurttan çıkan her onluk ya tüfektir ya fişek,

 Yarın gelip buraya beynimiz delecek.

 Yerli malı alırım, hatta kaba da olsa,

 Yabancıya yüz vermem, hatta caba da olsa

 Yerli malı kullanmak hem borcumdur hem hakkım,

Hem hakkımdır hem borcum, hem borcumdur hem zevkim.

 Ben bu türlü yolumda yorulmadan yürürüm,

 Selametin hâlası çünkü bunda görürüm. [2]

Tasarruf ve yerli malı haftasında kullanılan sloganlar resim ve afişlerle duvarları süsledi. O veciz sözlerden bazıları şöyleydi:

“En ucuz ve en kuvvetli gıdanın sırrı, yerli yemişlerdir.”

“Milli mücadelede ilk hedef Akdenizdi, şimdi iktisat”

“Vatandaş bir şeyi alırken satıcıdan daima yerlisini iste”

“Vatandaş, eskiden yerli malı kullanmak ayıp sayılırdı. Eskiden Türk demek de ayıptı” [3]

Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti’nin en fazla üzerinde durdurduğu yerli malları kullanımının artırılması ve halkın konuyu daha kolay benimsemesi için milli duyguları içeren şiirler de yazıldı:

Ey Türk kızı, Ey Türk oğlu

Senin yurdun nimet dolu

Malından ye, malından giy

Budur işte zafer yolu [4]

Diyanet İşleri’ne gönderilen tebliğlerde camilerde tasarrufla ilgili hutbeler okunması sağlanmış, malların yanına yerli veya yabancı mal olduğunu içeren etiketler yerleştirilmesi istenmiş, uçaklar gökyüzünde tasarrufa ilişkin sözler yazmış ve çay ve kahve ithal ürün olduğundan kahvehanelerde bunların yerine ıhlamur içilerek tüketimlerin azaltılmasına çalışılmıştır.[5]

MİLLİ TASARRUF CEMİYETİNİN FAALİYETLERİ

A- Halkı tasarrufa alıştıracak propagandalar yapıldı. Yurt içi ve dışında yerli mallarımızı tanıttı. Bu maksatla

1. 1929’dan itibaren her yıl Aralık ayının 12’sinde başlayan ve tüm memleketi kapsayan “Tasarruf ve Yerli Malı” haftasını düzenledi.
2. Yurdun belli başlı büyük şehirlerinde yerli mallar sergisi açtı.
3. Yurt dışında açılacak sergilere katılarak sanayi ve zirai ihraç ürünlerimizi dünya kamuoyuna tanıttı.   
4. Ankara’da bir “Sergi Evi” kurulmasını sağladı.

B- Yerli mallarımızın miktarını, çeşitlerini ve kalitelerini artırmak amacıyla,

1. Sanayi Kongresi
2. Ziraat Kongresi düzenledi.

Cemiyet, 1932 sonuna kadar il ve ilçelerde 250 şube açmıştır. 1932 sonuna kadar cemiyet, üç yerli malı ve tasarruf haftası, sekiz yerli malı sergisi, bir sanayi (1930), bir ziraat kongresi (1931) ve bir de ziraat teknik sergisi (1931) düzenlemiştir. Cemiyet ayrıca Türkiye’yi temsilen Budapeşte ve Laypzik uluslararası sergilerine katılmıştır.

Cemiyet, amaçları doğrultusunda çok sayıda broşür katalog, dergi ve kitap yayımlamıştır. 1929-1932 yılları arasında toplam 938.000 nüsha yayın yapmıştır.

Cemiyetin adı 1939 yılında “Ulusal Ekonomi ve Artırma Kurumu” olarak değiştirilmiş, İstanbul’da 1931’de kurulan ve 1939’da faaliyet merkezini Ankara’ya taşıyan “Türk İktisat Cemiyeti” ile kurum 1955 yılında “Türkiye Ekonomi Kurumu” adı altında birleştirilmiş, kurum 1973 yılında mal varlığını Türkiye Ekonomi Kurumu Vakfı’na devretmiştir.

SONUÇ

Türkiye’nin bugün yaşadığı zorluklara çözüm bulmak için tarih bize büyük dersler veriyor. Atatürk, Milli İktisat Cemiyeti’ne ilk üye olarak örnek teşkil etmiştir. Elbette bir ülke tüketerek değil üreterek var olur. Ancak üretmenin yanı sıra tasarruf da çok önemlidir. Bu ekonomik gerçek göz ardı edilirse israf ekonomisi bugün yaşanılan zorluklara göğüs germeyi zorlaştırır.

Türkiye’nin ekonomi cephesinde mevzi kazanması ve uzun vadeli üretim ekonomisine geçmesi için israf ekonomisiyle mücadele edilmesi ve kaynaklarımızın daha iyi değerlendirilmesi için tasarruf ekonomisine geçilmesi şarttır. Bunu sadece devlet eliyle değil, halkın tüm kesimlerini seferber ederek yapmak bize kalan tarihsel bir miras ve gerekliliktir.

Yazının daha ayrıntılı halini Teori dergisinin Aralık ayı sayısında bulabilirsiniz.

Eren Öztürk

TGB İstanbul İl Yöneticisi

DİPNOT:

[1] Yaşar Semiz, “1929-1938 Döneminde Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti” Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi, 1991

[2] Hâkimiyet-i Millîye, “Millî Tasarruf Marşı”, 14 Şubat 1930, s.5

[3] Yaşar Semiz, “1929-1938 Döneminde Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti”Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi, 1991

[4] Fazıl Berki’nin sözlerini yazdığı bu şiir İzmit Orta Mektep Muallimi Viyonselist Ali Bey tarafından bestelendi.

[5] Güldal ÜLGER, Propaganda; Algı, İdeoloji ve Toplum İnşasına Dair İncelemeler, İstanbul, Beta yayınları,2015, s.279

tgb.gen.tr

Tam 79 sene önce, 26 Aralık’ı 27’sine bağlayan gece büyük bir şiddetle sallandı Erzincan. 7,9 büyüklüğündeki Erzincan merkez üslü depremde toplam 32.962 kişi hayatını kaybetmiş, yaklaşık 100 bin kişi de yaralanmıştı. Cumhuriyet tarihinin en büyük depremlerinden olan Büyük Erzincan Depremi pek çok ilin ( Sivas, Tokat, Erzurum, Gümüşhane, Amasya, Yozgat, Samsun, Giresun, Trabzon, Elazığ, Malatya ve Dersim bölgesi ) de depremden etkilenmesiyle Türkiye’nin gündemine oturdu. Depremden kendini kurtaranlar gece yarısı eksi 30 derecede, karlar içinde yarı çıplak perişan bir vaziyette göçükler altında kalan yakınlarını elleriyle çekip çıkarmaya çalışıyorlardı. Devrilen sobalardan, mangallardan çıkan yangınlar şehri sarmış, yanan binalara yaklaşmak mümkün olmuyordu. Şehirde zarar görmeyen bina kalmamıştı. Depremin artçıları da bir yandan korku ve zarar vermeye devam ediyordu. Kopan hatlar nedeniyle şehrin dış dünyayla bağlantısı kesilmiş, şehir acı kaderiyle baş başa kalmıştı. Türkiyenin doğal afetler konusundaki teknik imkan yetersizliği, soğuk havalar ve iletişim hatlarının kesilmesi sebebiyle depremin verdiği zarar kat be kat büyüdü.

Dönemin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, deprem bölgesine gelmiş ve adeta Türk milleti Erzincan Depremi’nin yaralarını sarmak için seferber olmuştu.

“KARA HABER”

1939 Erzincan Depremi Türkiye’nin toplumsal hafızasında derin izler bıraktı. Depremin ardından şiirler yazıldı, ağıtlar söylendi, onbinlerin acısı Türk milletinin hafızasından silinmedi. Örneğin;  Büyük usta Nazım Hikmet, deprem üzerine “kara haber” adlı bir şiir kaleme almıştı. Nazım Hikmet, eski bir Erzincan türküsü olan; Erzincan’da bir kuş var Kanadında gümüş var dizesinden yola çıkarak yaşanan acılara bir çığlık oldu. O şiirin ilk bölümü şu şekilde:

Erzincan’da bir kuş var

Kanadında gümüş yok

Gitti yarim gelmedi

gayrı bunda bir iş yok.

Oy dağlar dağlar, dağlar, dağlar…

Aldı ellerine kanlı başını

Karın ortasında Erzincan ağlar…

O ağlamasında kimler ağlasın

…

ARİX

Erzincan Depremi’ne yakılmış bir ağıt da Sivas/Madımak’ta kaybettiğimiz Hasret Gültekin’in deprem bölgesine gidip derlemesini yaptığı olan Arix eseri. Aynı depremde Sivas İmranlı’nın Sarun (Arix) köyünde yitip giden iki kardeş için eylenmiş ağıt, yerle bir olan evlerin ortasında, kalanların ölenlerden daha az olduğu o kıyamet zamanlardan bize sesleniyor. Depremin gece sularında ansızın meydana geldiği söylenmektedir. Sadece insanların değil hayvanların da göçük altında kaldığı söylenmekte. Arix köyünün yapılarını taş ve çamurdan olması can kaybını arttırmıştı.

Kürtçe yakılan ağıtın sözleri şu şöyledir:

Arix dibên li gundê saran

Gava ku zelzele bu

Lê lê anê dused sêsed mezel vedan

De lê lê lê

De lo lo lo

Hîvî wêket

Hîva tijî ye

Lê lê anê dutane xudane law û qîza

Lê lê dayê yek nebû zava

Sere silgavê.

Türkçesi:

Arix dedikleri Sarun köyünde

Deprem olduğu sene

İki yüz üç yüz mezar açıldı anne

De lê lê lê

De lo lo lo

Ay doğdu

Dolunayla

Kör olasın iki oğlun iki kızın

Biri bile damat-gelin olamadı

Kapının başındayken.

MAHKUMLARIN FEDAKARLIĞI

Şehirde neredeyse ayakta kalan yapı yokken tahmin edebileceğiniz gibi cezaevi binası da ağır hasar görür. Açıkta kalan mahkumlara dönemin Erzincan Cumhuriyet Savcısı İzzet Akçal şu tarihi cümlelerle seslenir:

“Sizi şimdi kurtarma çalışmalarında görev almak üzere serbest bırakacağım. Aranızda civar köylerden olanlar varsa iki günlüğüne köylerine gidip, ailelerini görebilirler. Ancak bir koşulum var; hiçbiriniz kaçmayacaksınız. Canla başla çalışacaksınız. İşimiz bitince cezaevine döneceksiniz.”

Mahkumlar her sabah depremin yaralarını sarmak üzere çıkar ve akşam tekrar döner. Savcı tarafından cezaevinde her akşam sayım yapılır. Dördüncü Umumi Müfettişlik çektiği telgrafta, mahkumların bin kişiyi kurtardığını yazar. Mahkumların bu iyi niyeti ve fedakarlığı dolayısıyla TBMM’ye özel af içeren bir kanun teklifi verilir, mahkumlar ödüllendirilir. [1]

ACIYLA ANMAK YETMEZ

Erzincan Depremi’nin toplumsal hafızamızdaki örnekleri çoğaltılabilir. Türk milleti zor zamanlarda birbirine kenetlenmeyi, yardımlaşmayı, acısını paylaşmayı bilir. Bunun sözlü ve yazılı kültürümüzde sayısız örnekleri vardır. Ancak önemli olan bu acıları azaltmaktır. Geçtiğimiz günlerde şiddeti küçük de olsa sarsıntılar yaşadık. Kaçımızın evinde deprem çantası var? Türkiye büyük bir depreme ne kadar hazırlıklı? Deprem toplanma alanlarının yerlerinde neden otoparklar var…

Bu sorular çoğaltılabilir. Kandilli rasathanesi ve bilim insanlarımızın sürekli deprem uyarısı yapması boşa değildir. Devletin bilhassa İstanbul’da ve diğer illerde altyapıyı güçlendirmesi, çarpık kentleşmeye dur demesi gerekmektedir. Uzmanlar depremin kaçınılmaz olduğunu ve depremin değil dayanıksız ve denetimsiz yapı nedeniyle ölümlerin olduğunu belirtiyorlar. Bu sebeple binaların yapılmadan önce yer bilimcilerle yerleşime uygun zeminlerin tespiti yapılmalı, depreme dayanıklı mimari sistemler seçilmeli, Türkiye’de deprem mühendisliği alanı genişletilmelidir.

Mesele sadece dayanıklı binaların yapılmasıyla sınırlı değil, binaların içinde yaşayan bizlerin de deprem öncesi ve sonrası için bilinçlendirilmemiz gerekmektedir. Tüm bunların en nihayetinde uygulanması gereken bir deprem politikası ihtiyacını gösterir.

Eren Öztürk

TGB İstanbul İl Yönecisi

DİPNOT:

[1] Can Yavuz, “1939 Erzincan Depremi Kuratma çalışmalarında yer Alan Mahkumların Affı Bağlamında Türkiye’deki Af uygulaması” ,TBB Dergisi

tgb.gen.tr

Tam 79 sene önce, 26 Aralık’ı 27’sine bağlayan gece büyük bir şiddetle sallandı Erzincan. 7,9 büyüklüğündeki Erzincan merkez üslü depremde toplam 32.962 kişi hayatını kaybetmiş, yaklaşık 100 bin kişi de yaralanmıştı. Cumhuriyet tarihinin en büyük depremlerinden olan Büyük Erzincan Depremi pek çok ilin ( Sivas, Tokat, Erzurum, Gümüşhane, Amasya, Yozgat, Samsun, Giresun, Trabzon, Elazığ, Malatya ve Dersim bölgesi ) de depremden etkilenmesiyle Türkiye’nin gündemine oturdu. Depremden kendini kurtaranlar gece yarısı eksi 30 derecede, karlar içinde yarı çıplak perişan bir vaziyette göçükler altında kalan yakınlarını elleriyle çekip çıkarmaya çalışıyorlardı. Devrilen sobalardan, mangallardan çıkan yangınlar şehri sarmış, yanan binalara yaklaşmak mümkün olmuyordu. Şehirde zarar görmeyen bina kalmamıştı. Depremin artçıları da bir yandan korku ve zarar vermeye devam ediyordu. Kopan hatlar nedeniyle şehrin dış dünyayla bağlantısı kesilmiş, şehir acı kaderiyle baş başa kalmıştı. Türkiyenin doğal afetler konusundaki teknik imkan yetersizliği, soğuk havalar ve iletişim hatlarının kesilmesi sebebiyle depremin verdiği zarar kat be kat büyüdü.

Dönemin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, deprem bölgesine gelmiş ve adeta Türk milleti Erzincan Depremi’nin yaralarını sarmak için seferber olmuştu.

“KARA HABER”

1939 Erzincan Depremi Türkiye’nin toplumsal hafızasında derin izler bıraktı. Depremin ardından şiirler yazıldı, ağıtlar söylendi, onbinlerin acısı Türk milletinin hafızasından silinmedi. Örneğin;  Büyük usta Nazım Hikmet, deprem üzerine “kara haber” adlı bir şiir kaleme almıştı. Nazım Hikmet, eski bir Erzincan türküsü olan; Erzincan’da bir kuş var Kanadında gümüş var dizesinden yola çıkarak yaşanan acılara bir çığlık oldu. O şiirin ilk bölümü şu şekilde:

Erzincan’da bir kuş var

Kanadında gümüş yok

Gitti yarim gelmedi

gayrı bunda bir iş yok.

Oy dağlar dağlar, dağlar, dağlar…

Aldı ellerine kanlı başını

Karın ortasında Erzincan ağlar…

O ağlamasında kimler ağlasın

…

ARİX

Erzincan Depremi’ne yakılmış bir ağıt da Sivas/Madımak’ta kaybettiğimiz Hasret Gültekin’in deprem bölgesine gidip derlemesini yaptığı olan Arix eseri. Aynı depremde Sivas İmranlı’nın Sarun (Arix) köyünde yitip giden iki kardeş için eylenmiş ağıt, yerle bir olan evlerin ortasında, kalanların ölenlerden daha az olduğu o kıyamet zamanlardan bize sesleniyor. Depremin gece sularında ansızın meydana geldiği söylenmektedir. Sadece insanların değil hayvanların da göçük altında kaldığı söylenmekte. Arix köyünün yapılarını taş ve çamurdan olması can kaybını arttırmıştı.

Kürtçe yakılan ağıtın sözleri şu şöyledir:

Arix dibên li gundê saran

Gava ku zelzele bu

Lê lê anê dused sêsed mezel vedan

De lê lê lê

De lo lo lo

Hîvî wêket

Hîva tijî ye

Lê lê anê dutane xudane law û qîza

Lê lê dayê yek nebû zava

Sere silgavê.

Türkçesi:

Arix dedikleri Sarun köyünde

Deprem olduğu sene

İki yüz üç yüz mezar açıldı anne

De lê lê lê

De lo lo lo

Ay doğdu

Dolunayla

Kör olasın iki oğlun iki kızın

Biri bile damat-gelin olamadı

Kapının başındayken.

MAHKUMLARIN FEDAKARLIĞI

Şehirde neredeyse ayakta kalan yapı yokken tahmin edebileceğiniz gibi cezaevi binası da ağır hasar görür. Açıkta kalan mahkumlara dönemin Erzincan Cumhuriyet Savcısı İzzet Akçal şu tarihi cümlelerle seslenir:

“Sizi şimdi kurtarma çalışmalarında görev almak üzere serbest bırakacağım. Aranızda civar köylerden olanlar varsa iki günlüğüne köylerine gidip, ailelerini görebilirler. Ancak bir koşulum var; hiçbiriniz kaçmayacaksınız. Canla başla çalışacaksınız. İşimiz bitince cezaevine döneceksiniz.”

Mahkumlar her sabah depremin yaralarını sarmak üzere çıkar ve akşam tekrar döner. Savcı tarafından cezaevinde her akşam sayım yapılır. Dördüncü Umumi Müfettişlik çektiği telgrafta, mahkumların bin kişiyi kurtardığını yazar. Mahkumların bu iyi niyeti ve fedakarlığı dolayısıyla TBMM’ye özel af içeren bir kanun teklifi verilir, mahkumlar ödüllendirilir. [1]

ACIYLA ANMAK YETMEZ

Erzincan Depremi’nin toplumsal hafızamızdaki örnekleri çoğaltılabilir. Türk milleti zor zamanlarda birbirine kenetlenmeyi, yardımlaşmayı, acısını paylaşmayı bilir. Bunun sözlü ve yazılı kültürümüzde sayısız örnekleri vardır. Ancak önemli olan bu acıları azaltmaktır. Geçtiğimiz günlerde şiddeti küçük de olsa sarsıntılar yaşadık. Kaçımızın evinde deprem çantası var? Türkiye büyük bir depreme ne kadar hazırlıklı? Deprem toplanma alanlarının yerlerinde neden otoparklar var…

Bu sorular çoğaltılabilir. Kandilli rasathanesi ve bilim insanlarımızın sürekli deprem uyarısı yapması boşa değildir. Devletin bilhassa İstanbul’da ve diğer illerde altyapıyı güçlendirmesi, çarpık kentleşmeye dur demesi gerekmektedir. Uzmanlar depremin kaçınılmaz olduğunu ve depremin değil dayanıksız ve denetimsiz yapı nedeniyle ölümlerin olduğunu belirtiyorlar. Bu sebeple binaların yapılmadan önce yer bilimcilerle yerleşime uygun zeminlerin tespiti yapılmalı, depreme dayanıklı mimari sistemler seçilmeli, Türkiye’de deprem mühendisliği alanı genişletilmelidir.

Mesele sadece dayanıklı binaların yapılmasıyla sınırlı değil, binaların içinde yaşayan bizlerin de deprem öncesi ve sonrası için bilinçlendirilmemiz gerekmektedir. Tüm bunların en nihayetinde uygulanması gereken bir deprem politikası ihtiyacını gösterir.

Eren Öztürk

TGB İstanbul İl Yönecisi

DİPNOT:

[1] Can Yavuz, “1939 Erzincan Depremi Kuratma çalışmalarında yer Alan Mahkumların Affı Bağlamında Türkiye’deki Af uygulaması” ,TBB Dergisi

tgb.gen.tr

İlköğretim okullarında “Öğrenci Andı”nı kaldıran yönetmelik hükmünün Danıştay kararıyla iptal edilmesi birçok vatanseveri sevindirirken bazılarını ise üzdü. Açılım süreçlerinin bir ürünü olarak 2013 yılında Andımızın yasaklanması Türk gençliğini milli benliğinden koparmak isteyenlerin zaferi gibi görünüyordu ama işin iç yüzü öyle olmadı. TGB ve TLB yıllardır Andımızı Okuma eylemleri düzenledi, Cumhuriyetçi Kadınlar Derneği imza kampanyası yürüttü ve Eğitim-İş ve Türk Eğitim Sen’in açtığı dava sonucu Danıştay verdiği kararla vatanseverlerin yüreğine su serpti.

Peki Andımızın yazarı Dr. Reşit Galip kimdi? Hayatından bugüne çıkaracağımız çok büyük dersler var. Bu yazımızda Reşit Galip’in hayatını inceleyeceğiz. 

DR. REŞİT GALİP

1893’te Rodos’ta doğan ve liseyi İzmir’de okuyan Reşit Galip; 1911 yılında İstanbul Tıp Fakültesi’ne girmiş, ikinci sınıfta patlak veren Balkan Savaşı’na, dördüncü sınıfta iken de Birinci Dünya Savaşı’na gönüllü olarak katılmıştır. 1912 yılında arkadaşlarıyla birlikte Tıbbiye’de “Türk Ocakları”nı kurmaya karar vermiş, 1917’de gönüllü gittiği son cepheden İstanbul’a dönerek yüreğinde Kafkas Cephesi’nde yitirdiği arkadaşlarının acısıyla öğrenimini tamamlamıştır.

Dr. Reşit Galip Türk Ocağı’nda yapılan bir müsamerede arkadaşlarının acısını yazdığı bu ağıt ile anlatacaktır:

“Hürmet Kafkas şehitleri sizlere

Yol gösterin rehber olun bizlere

Söyleyiniz hep gidenler nerededir

Gelmeyenler hangi kara yerdedir?” [1]

BİLİM FEDAİSİ

1 Ağustos 1933 günü İstanbul Üniversitesi’nin açılışında ‘Türk’ün öz malı bir bilim yaratmalıyız, bunu yaratmaz isek başka ilmi terakkilerin (ilerlemelerin) haraçgüzarı (borçlusu) oluruz’ demişti. 1. Dünya Savaşı yıllarında bu sözü kendisi hayata geçirmişti. Gaz yağı lambasının ışığında askerlere bakteri, aşı, serum üreterek üzerinde denemişti. Varlığını Türk varlığına armağan etmekten çekinmeyen bir kişilikti. [2]

KÖY YOLLARINDA BİR İTTİHATÇI

İttihat ve Terakki etkisindeki Türk Ocağı’nın aktif üyesi olan Reşit Galip, bu camiada “Köycülük” fikriyle ve tutkusuyla bilinmektedir. Reşit Galip 15 kadar fikirdaşıyla köycülük cemiyetini kurarak ülkenin kurtuluşunun köylerden başlatılması gereği üzerinde teorik çalışmalar yapmıştır. Bunun üzerine arkadaşları ona “Köycü Reşit Galip” adını vermişlerdi.

Dr. Reşit Galip, 9 Nisan 1919’da köy kalkınmasına hizmet amacıyla üç doktor arkadaşıyla birlikte Kütahya kırsalına yerleşmiştir. Köylülerin hastalıklarını sürekli olarak tedaviye başlamışlar, bununla beraber milli fikirleri de köylülere aşılamaktaydılar. Daha sonraları uygulama alanı Tavşanlı’da çalışırken Reşit Galip’e, Yunan işgalinin başlaması üzerine Müdafaayı Hukuk Cemiyeti’ni kurma görevi verilmiştir.

BURASI MİLLETİN SOFRASI

1931 sonbaharında  bir gece Atatürk’ün Sofrası’nda Reşit Galip söz alarak, dönemin Milli Eğitim Bakanı Esat Bey’i eleştirir ve gericilikle suçlar. Sofra gerilir ve Atatürk, Bakanı’nı  zor durumda bırakan bu çıkıştan hoşlanmaz ve “Yoruldunuz, buyurun biraz istirahat edin” diyerek kibarca Reşit Galip’in sofradan ayrılmasını ister.

Bununla birlikte genç devrimcinin yılmaya niyeti yoktur. “Burası sizin değil, milletin sofrasıdır. Milletin işlerini görüşüyoruz. Burada oturmak sizin kadar, benim de hakkımdır. Devrimleri korumak için sizden müsaade istemiyorum. Hata yapan siz de olsanız sizi de eleştiririm” der.

Ortalık buz gibi olur ve Atatürk yanındakilere dönüp “Öyleyse biz kalkalım” der. Sofradaki heyet Reşit Galip’i orada bırakıp çıkarlar.

Sonra neler olur? Bu olağanüstü sahnenin devamı daha da ibret vericidir: Reşit Galip bütün geceyi Dolmabahçe Sarayı’nda pencere kenarındaki bir koltukta geçirir.

Atatürk uyandığında Genel Sekreteri’ne Reşit Galip’i sorar: “Sabaha kadar bekledi, mahcubiyetini size iletmemizi istedi. Ankara’ya gidecek kadar borç para istedi. 25 lira verdi” derler.

 Atatürk “Ankara’ya gidecek adama 25 lira mı verilir? Bari benim hesabımdan birkaç yüz lira verseydiniz. Cebinde beş parası yok ama karakterinden hiç taviz vermiyor. Parası yok ama cesareti var.” diye ekler. Çok geçmeden,1932 yılında 39 yaşındaki Reşit Galip Milli Eğitim Bakanlığı’na atanır. [3]

MİLLİ EĞİTİM BAKANI REŞİT GALİP

Dünyanın sayılı müzeleri arasına giren Anadolu Medeniyetler Müzesi onun bakanlığı döneminde tasarlanmıştır. Milli bir müze kurulmasının yanı sıra Milli Kütüphane ile İlimler ve Sanatlar Akademisi’nin kurulması onun bakanlık döneminde kararlaştırılmıştır.

Bakanlığı dönemindeki en büyük dönüşüm 1933 Üniversite Reformu’dur. Darülfünun lağvedilip İstanbul Üniversitesi kurulmuş, Nazi Almanya’sından kaçan birçok bilim insanı üniversite kadrosuna yerleşmiş ve yeni kürsülerin açılmasına öncülük etmiştir. [4]

1933 yılının 23 Nisan sabahı evinde kendi evlatlarına birkaç sözle doğaçlama olarak başlayan sonrasında ilkokullarda her sabah söylenmekte olan ” İlköğrenim Öğrenci Andı”nın mimarı Dr. Reşit Galip’tir. Reşit Galip evvela bir baba olarak bu vatansever hisleri duymuş, ardından Milli Eğitim Bakanı olarak okul çocuklarına bu andı içirmiştir.

1933 yılındaki ilk hali şöyledir:
Türküm, doğruyum, çalışkanım.
Yasam; küçüklerimi korumak,
büyüklerimi saymak,
yurdumu, budunumu özümden çok sevmektir.
Ülküm; yükselmek, ileri gitmektir.
Varlığım, Türk varlığına armağan olsun.

Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu 10 Mayıs 1933 tarih ve 101 sayı kararı ile bu “Öğrenci Andı”nı, idealist Millî Eğitim Bakanının belirttiği şekilde uygulamaya koymuştur. Öğrenci Andı, 1972 ve 1997 yıllarında iki defa değişikliğe uğramıştır.

REŞİT GALİP’İN DEMİR KARYOLASI

Dr. Reşit Galip 5 Mart 1934’te zatürre sonrası kitaplığında bir demir karyola içinde yaşama veda etti. Kafkas Cephesi’nden, Milli Mücadele günlerinin İstiklal Mahkemesi Üyeliğine kadar uzanmış, ilk gençliği cephelerde geçen bu yorgun savaşçı bir köşede durmamış, Cumhuriyet Devrimleri temeline taş taşımaya devam etmişti. Laboratuvarlardan cephelere uzanan devrimci Tıbbiyeli geleneğin büyük temsilcilerindendi.

Öldüğünde, cebinde 5 lirası, yatak odasında ise bir demir karyolayla binlerce kitabı dışında hiçbir şeyi yoktu. Varlığı gerçekten de Türk varlığına armağan olmuştu…

5 YILLIK MÜCADELENİN SONUCU

8 Ekim 2013 yılında kaldırılan Andımız, Türk Milletinin önüne demokratikleşme paketi halinde sunulmuş, PKK ve FETÖ’nün sevinç ve mutluluk çığlıklarıyla kaldırılmıştı. Türk gençliğinin vatansever, milliyetçi ve Atatürkçü duygularını tahrip etmeye çalışan kuvvetler önce Andımıza saldırmışlardır. Çözüm sürecinin en büyük ihanetlerinden olan bu karar, o dönem Türk gençliğinin kalbinde derin bir yara açmıştır. Gençliği milli kimliğinden koparma çalışmaları, emperyalist kuvvetlerin ve Türkiye düşmanlarının ekmeğine yağ sürmektedir. Türk gençliği olarak bu ihaneti o dönemde cevapsız bırakmadık ve ülkemizin her köşesinde Andımızı okuduk ve öfkemizi gösterdik.

TÜRKİYE’YE SAHİP ÇIKIYORUZ

Türk gençliği tıpkı andımıza sahip çıktığı gibi Türkiye’ye yönelik ekonomik yaptırımlara, emek sömürüsüne ve gençlerin geleceksizliğine karşı “Türkiye’ye Sahip Çık” diyor. Tüm vatanseverleri 29 Ekim günü Güvenpark’tan Anıtkabir’e yapacağımız yürüyüşümüze davet ediyoruz. Varlığımız Türk milletinin varlığına armağan olsun!

Eren ÖZTÜRK

TGB İstanbul İl Yöneticisi

Dipnot:

1. Ahmet Şevket Elman, “Dr. Reşit Galip” Ankara Yeni Matbaa, 1955, s. 23
2. https://www.aydinlik.com.tr/varligi-turk-varligina-armagan-olan-bir-idealist-resit-galip-ozgurluk-meydani-mart-2018
3. Yener Oruç, Atatürk’ün Fikir Fedaisi Dr. Reşit Galip, Gürer Yayınları, Şubat 2008, İstanbul, s. 20-21
4. Özdemir İnce, Cumhuriyetin Üç Fedaisi, Tekin Yayınları, 2016, İstanbul, s.194

tgb.gen.tr

İlköğretim okullarında “Öğrenci Andı”nı kaldıran yönetmelik hükmünün Danıştay kararıyla iptal edilmesi birçok vatanseveri sevindirirken bazılarını ise üzdü. Açılım süreçlerinin bir ürünü olarak 2013 yılında Andımızın yasaklanması Türk gençliğini milli benliğinden koparmak isteyenlerin zaferi gibi görünüyordu ama işin iç yüzü öyle olmadı. TGB ve TLB yıllardır Andımızı Okuma eylemleri düzenledi, Cumhuriyetçi Kadınlar Derneği imza kampanyası yürüttü ve Eğitim-İş ve Türk Eğitim Sen’in açtığı dava sonucu Danıştay verdiği kararla vatanseverlerin yüreğine su serpti.

Peki Andımızın yazarı Dr. Reşit Galip kimdi? Hayatından bugüne çıkaracağımız çok büyük dersler var. Bu yazımızda Reşit Galip’in hayatını inceleyeceğiz. 

DR. REŞİT GALİP

1893’te Rodos’ta doğan ve liseyi İzmir’de okuyan Reşit Galip; 1911 yılında İstanbul Tıp Fakültesi’ne girmiş, ikinci sınıfta patlak veren Balkan Savaşı’na, dördüncü sınıfta iken de Birinci Dünya Savaşı’na gönüllü olarak katılmıştır. 1912 yılında arkadaşlarıyla birlikte Tıbbiye’de “Türk Ocakları”nı kurmaya karar vermiş, 1917’de gönüllü gittiği son cepheden İstanbul’a dönerek yüreğinde Kafkas Cephesi’nde yitirdiği arkadaşlarının acısıyla öğrenimini tamamlamıştır.

Dr. Reşit Galip Türk Ocağı’nda yapılan bir müsamerede arkadaşlarının acısını yazdığı bu ağıt ile anlatacaktır:

“Hürmet Kafkas şehitleri sizlere

Yol gösterin rehber olun bizlere

Söyleyiniz hep gidenler nerededir

Gelmeyenler hangi kara yerdedir?” [1]

BİLİM FEDAİSİ

1 Ağustos 1933 günü İstanbul Üniversitesi’nin açılışında ‘Türk’ün öz malı bir bilim yaratmalıyız, bunu yaratmaz isek başka ilmi terakkilerin (ilerlemelerin) haraçgüzarı (borçlusu) oluruz’ demişti. 1. Dünya Savaşı yıllarında bu sözü kendisi hayata geçirmişti. Gaz yağı lambasının ışığında askerlere bakteri, aşı, serum üreterek üzerinde denemişti. Varlığını Türk varlığına armağan etmekten çekinmeyen bir kişilikti. [2]

KÖY YOLLARINDA BİR İTTİHATÇI

İttihat ve Terakki etkisindeki Türk Ocağı’nın aktif üyesi olan Reşit Galip, bu camiada “Köycülük” fikriyle ve tutkusuyla bilinmektedir. Reşit Galip 15 kadar fikirdaşıyla köycülük cemiyetini kurarak ülkenin kurtuluşunun köylerden başlatılması gereği üzerinde teorik çalışmalar yapmıştır. Bunun üzerine arkadaşları ona “Köycü Reşit Galip” adını vermişlerdi.

Dr. Reşit Galip, 9 Nisan 1919’da köy kalkınmasına hizmet amacıyla üç doktor arkadaşıyla birlikte Kütahya kırsalına yerleşmiştir. Köylülerin hastalıklarını sürekli olarak tedaviye başlamışlar, bununla beraber milli fikirleri de köylülere aşılamaktaydılar. Daha sonraları uygulama alanı Tavşanlı’da çalışırken Reşit Galip’e, Yunan işgalinin başlaması üzerine Müdafaayı Hukuk Cemiyeti’ni kurma görevi verilmiştir.

BURASI MİLLETİN SOFRASI

1931 sonbaharında  bir gece Atatürk’ün Sofrası’nda Reşit Galip söz alarak, dönemin Milli Eğitim Bakanı Esat Bey’i eleştirir ve gericilikle suçlar. Sofra gerilir ve Atatürk, Bakanı’nı  zor durumda bırakan bu çıkıştan hoşlanmaz ve “Yoruldunuz, buyurun biraz istirahat edin” diyerek kibarca Reşit Galip’in sofradan ayrılmasını ister.

Bununla birlikte genç devrimcinin yılmaya niyeti yoktur. “Burası sizin değil, milletin sofrasıdır. Milletin işlerini görüşüyoruz. Burada oturmak sizin kadar, benim de hakkımdır. Devrimleri korumak için sizden müsaade istemiyorum. Hata yapan siz de olsanız sizi de eleştiririm” der.

Ortalık buz gibi olur ve Atatürk yanındakilere dönüp “Öyleyse biz kalkalım” der. Sofradaki heyet Reşit Galip’i orada bırakıp çıkarlar.

Sonra neler olur? Bu olağanüstü sahnenin devamı daha da ibret vericidir: Reşit Galip bütün geceyi Dolmabahçe Sarayı’nda pencere kenarındaki bir koltukta geçirir.

Atatürk uyandığında Genel Sekreteri’ne Reşit Galip’i sorar: “Sabaha kadar bekledi, mahcubiyetini size iletmemizi istedi. Ankara’ya gidecek kadar borç para istedi. 25 lira verdi” derler.

 Atatürk “Ankara’ya gidecek adama 25 lira mı verilir? Bari benim hesabımdan birkaç yüz lira verseydiniz. Cebinde beş parası yok ama karakterinden hiç taviz vermiyor. Parası yok ama cesareti var.” diye ekler. Çok geçmeden,1932 yılında 39 yaşındaki Reşit Galip Milli Eğitim Bakanlığı’na atanır. [3]

MİLLİ EĞİTİM BAKANI REŞİT GALİP

Dünyanın sayılı müzeleri arasına giren Anadolu Medeniyetler Müzesi onun bakanlığı döneminde tasarlanmıştır. Milli bir müze kurulmasının yanı sıra Milli Kütüphane ile İlimler ve Sanatlar Akademisi’nin kurulması onun bakanlık döneminde kararlaştırılmıştır.

Bakanlığı dönemindeki en büyük dönüşüm 1933 Üniversite Reformu’dur. Darülfünun lağvedilip İstanbul Üniversitesi kurulmuş, Nazi Almanya’sından kaçan birçok bilim insanı üniversite kadrosuna yerleşmiş ve yeni kürsülerin açılmasına öncülük etmiştir. [4]

1933 yılının 23 Nisan sabahı evinde kendi evlatlarına birkaç sözle doğaçlama olarak başlayan sonrasında ilkokullarda her sabah söylenmekte olan ” İlköğrenim Öğrenci Andı”nın mimarı Dr. Reşit Galip’tir. Reşit Galip evvela bir baba olarak bu vatansever hisleri duymuş, ardından Milli Eğitim Bakanı olarak okul çocuklarına bu andı içirmiştir.

1933 yılındaki ilk hali şöyledir:
Türküm, doğruyum, çalışkanım.
Yasam; küçüklerimi korumak,
büyüklerimi saymak,
yurdumu, budunumu özümden çok sevmektir.
Ülküm; yükselmek, ileri gitmektir.
Varlığım, Türk varlığına armağan olsun.

Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu 10 Mayıs 1933 tarih ve 101 sayı kararı ile bu “Öğrenci Andı”nı, idealist Millî Eğitim Bakanının belirttiği şekilde uygulamaya koymuştur. Öğrenci Andı, 1972 ve 1997 yıllarında iki defa değişikliğe uğramıştır.

REŞİT GALİP’İN DEMİR KARYOLASI

Dr. Reşit Galip 5 Mart 1934’te zatürre sonrası kitaplığında bir demir karyola içinde yaşama veda etti. Kafkas Cephesi’nden, Milli Mücadele günlerinin İstiklal Mahkemesi Üyeliğine kadar uzanmış, ilk gençliği cephelerde geçen bu yorgun savaşçı bir köşede durmamış, Cumhuriyet Devrimleri temeline taş taşımaya devam etmişti. Laboratuvarlardan cephelere uzanan devrimci Tıbbiyeli geleneğin büyük temsilcilerindendi.

Öldüğünde, cebinde 5 lirası, yatak odasında ise bir demir karyolayla binlerce kitabı dışında hiçbir şeyi yoktu. Varlığı gerçekten de Türk varlığına armağan olmuştu…

5 YILLIK MÜCADELENİN SONUCU

8 Ekim 2013 yılında kaldırılan Andımız, Türk Milletinin önüne demokratikleşme paketi halinde sunulmuş, PKK ve FETÖ’nün sevinç ve mutluluk çığlıklarıyla kaldırılmıştı. Türk gençliğinin vatansever, milliyetçi ve Atatürkçü duygularını tahrip etmeye çalışan kuvvetler önce Andımıza saldırmışlardır. Çözüm sürecinin en büyük ihanetlerinden olan bu karar, o dönem Türk gençliğinin kalbinde derin bir yara açmıştır. Gençliği milli kimliğinden koparma çalışmaları, emperyalist kuvvetlerin ve Türkiye düşmanlarının ekmeğine yağ sürmektedir. Türk gençliği olarak bu ihaneti o dönemde cevapsız bırakmadık ve ülkemizin her köşesinde Andımızı okuduk ve öfkemizi gösterdik.

TÜRKİYE’YE SAHİP ÇIKIYORUZ

Türk gençliği tıpkı andımıza sahip çıktığı gibi Türkiye’ye yönelik ekonomik yaptırımlara, emek sömürüsüne ve gençlerin geleceksizliğine karşı “Türkiye’ye Sahip Çık” diyor. Tüm vatanseverleri 29 Ekim günü Güvenpark’tan Anıtkabir’e yapacağımız yürüyüşümüze davet ediyoruz. Varlığımız Türk milletinin varlığına armağan olsun!

Eren ÖZTÜRK

TGB İstanbul İl Yöneticisi

Dipnot:

1. Ahmet Şevket Elman, “Dr. Reşit Galip” Ankara Yeni Matbaa, 1955, s. 23
2. https://www.aydinlik.com.tr/varligi-turk-varligina-armagan-olan-bir-idealist-resit-galip-ozgurluk-meydani-mart-2018
3. Yener Oruç, Atatürk’ün Fikir Fedaisi Dr. Reşit Galip, Gürer Yayınları, Şubat 2008, İstanbul, s. 20-21
4. Özdemir İnce, Cumhuriyetin Üç Fedaisi, Tekin Yayınları, 2016, İstanbul, s.194

tgb.gen.tr

yıllar var ki ter içinde

taşıdım ben bu yükü

bıraktım acının alkışlarına

3 haziran “63”ü*

Aydınlıkçı Türk şairi Nazım Hikmet bundan tam 55 yıl önce aramızdan ayrıldı. Ardında büyük eserler bırakan devrimci şair, Türk halkının mücadelesini yazdı, emekçinin ve ezilen sınıfların sesi oldu. Kendisi oğluna yazdığı mektupta “Büyük şair olamadığını ama namuslu şair olduğunu” söylese de mütavazılık etmiştir. Hem büyük şair, hem namuslu şairdir Nazım Hikmet.

AYDINLIK GÜNLER

Nazım Hikmet, 1920’de arkadaşı Vâlâ Nureddin ile Milli Mücadele’ye katılmak üzere ailesinden habersiz Anadolu’ya geçti, Bolu’da öğretmenlik yaptı. Daha sonra Batum üzerinden Moskova’ya giderek Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi’nde siyasal bilimler ve iktisat okudu. 1921’de gittiği Moskova’da devrimin ilk yıllarına tanık oldu ve komünizm fikriyle tanıştı. O yıl Türkiye’ye dönerek Aydınlık dergisinde çalışmaya başladı. Osmanlı devletinin ilk sosyalist dergisi olarak, Dr. Şefik Hüsnü (Deymer) önderliğinde, 1 Haziran 1921 tarihinde aylık olarak yayın hayatına başlayan Aydınlık; Şevket Süreyya Aydemir, Kerim Sadi ve Nazım Hikmet ile yazar kadrosunu güçlendirdi. Milli Mücadele ve sınıf kavgasının desteklendiği Aydınlık dergisinde, Nazım Hikmet’in 15 tane şiiri yer almaktadır. Bu şiirler: Grev, Müşterek Zahmet, Aydınlık, Şair, Yayından Fırlayan Ok, Heyecanımız,Yine Bu Bahse Dair: İlim, 7 Teşrin-i Sani Şark Garp, Aydınlıkçılar, Ayağa Kalkın Efendiler, Resm-i Geçit, Ustamızın Ölümü, Kitabe, Komsomol. Büyük şair, Aydınlık dergisini sınıf kavgasını aydınlatan bir mevzi olarak görüyordu:

Evet onlar

On-lar

Kof çınarlar gibi karanlıklarda sallanıp yıkılırken,

Onları ben

Ateş aydınlığımın altına koyarak,

Oyarak

Gözbebeklerinin deliğini;

Aydınlatıyorum

Köklerine saplanan baltamızın

Çeliğini!

Aydın Aydınlık Ay-dın-lık!**

ŞARKIN KURTULUŞ GÜNÜNE

Bu şiirlerden günümüze de ışık tutan bir şiir var ki bahsetmeden geçilmez. Asıl adı Julian Viaud (1850-1923) olan Piyer Loti, yazdığı “Azade” adlı romanda, Doğu’yu bir miskinler tekkesi gibi göstermiş ve bunu gören Nazım Hikmet, “Azade” romanı üstünden tüm şarkiyatçılara cevap vermiştir. Şiirdeki vurgular adeta Lenin’in “Gerici Avrupa, İlerici Asya” tezini ve emperyalizme direnen milletlerin başkaldırısını yansıtmaktadır. Denilebilir ki Nazım Hikmet bu şiiriyle bile “emperyazlime direnme çağı”nın çığlığı, yükselen Asya’nın haykırışı olmuştur.

Nazım Hikmet’in şarkiyatçılara (orientalistlere) ve özellikle Piyer Loti üstünden bu öfkeyi dile getirdiği şiir ilk yayınlandığında “Şark-Garp” adıyla Aydınlık dergisinin Teşrinisani (Kasım) 1924 tarihli 27. sayısında çıkmıştır. Şimdi sözü Nazım Usta’ya bırakıyorum:

Şark-Garp
“Esrar!

Tevekkül!

Kısmet!

Kafes, han, kervan,

Şadırvan!

Gümüş, tepsilerde rakseden sultan!

Mihrace, padişah,

bin bir yaşında bir şah.

Minarelerden sallanıyor sedef nalınlar,

burunları kınalı kadınlar ayaklarıyla gergef dokuyor

Rüzgarlarda yeşil sakallı imamlar ezan okuyor!”

İşte frenk şairinin gördüğü şark!

İşte dakikada 1.000.000 basılan kitapların şarkı!

Lakin

ne dün

ne bugün

ne yarın

böyle bir şark yoktu, olmayacak!

Şark

üstünde çıplak esirlerin aç geberdiği toprak!

Şarklıdan başka herkesin

Orta malı olan memleket!

Açlığın kıtlıktan öldüğü diyar!

Ağzına kadar buğdayla dolu ambar!

Avrupa’nın ambarı!

Asya!

Amerikan dretnotlarının tel direklerine

senin Çinlilerin uzun saçlarından sarı mumlar gibi asıyorlar kendilerini!

Himalaya’nın en yüksek en dik en karlı tepesinde

Britanya zabitleri cazbant çaldırıyorlar,

kara tırnaklı ayaklarını daldırıyorlar,

Paryaların beyaz dişli ölülerini attığı Ganj’a.

Anadolu baştan başa Armistrong’un talim meydanı oldu.

Asya’nın bağrı doldu.

Şark yutmayacak artık.

Bıktık be bıktık.

İçinizden biri can verebilse bile

açlıktan ölen öküzümüze,

burjuvaysa eğer

gözükmesin gözümüze.

Hatta sen

sen Piyer Loti.

Sarı muşamba derilerimizden

birbirimize geçen

tifüsün biti

senden daha yakındır bize

Fransız zabiti.

Fransız zabiti sen,

o üzüm gözlü Azade’yi

bir orospudan

daha çabuk unuttun.

Kalbimize diktiğin

Azade’nin taşını

bir tahta hedef gibi topa tuttun.

Bilmeyenler

bilsin:

sen bir şarlatandan başka bir şey değilsin.

Şarlatan!..

Çürük Fransız kumaşlarını

yüzde beş yüz ihtikarla şarka satan

Piyer Loti!

Ne domuz bir burjuvaymışsın meğer…

Maddeden ayrı ruha inansaydım eğer,

şarkın kurtulduğu gün

senin ruhunu

köprü başında çarmıha gerer

karşısında cıgara içerdim.

Ben elimi size verdim

Size verdik biz elimizi

kucaklayın bizi

Avrupa’nın san-külotları

Sürelim yan yana bindiğimiz al atları.

Menzil yakın

Bakın

Kurtuluş günü artık sayılı

Önümüzde, Şarkın gelecek isyan yılı

Bize kanlı mendilini sallıyor.

Al atlarımız emperyalizmin göbeğini nallıyor.

Parya: Hindistanlıların en fakir kısmı.

Armistrong: İngiltere’nin silah fabrikası.

Azade: Piyer Loti’nin romanındaki kadının ismi.

Zabit: Piyer Loti, Harbi Umumide Çanakkale’yi topa tutmuştur.

San-külot: Donsuz. Fransız ihtilali kebirinde devrimci amele ve fakir halka verilen isim.

Dipnot:

*Haziran’da ölmek zor, Hasan Hüseyin Korkmazgil, 1977.

**Aydınlık, Nazım Hikmet, 1924.

Eren Öztürk

TGB İstanbul Tıp Fakültesi Birim Başkanı

tgb.gen.tr

yıllar var ki ter içinde

taşıdım ben bu yükü

bıraktım acının alkışlarına

3 haziran “63”ü*

Aydınlıkçı Türk şairi Nazım Hikmet bundan tam 55 yıl önce aramızdan ayrıldı. Ardında büyük eserler bırakan devrimci şair, Türk halkının mücadelesini yazdı, emekçinin ve ezilen sınıfların sesi oldu. Kendisi oğluna yazdığı mektupta “Büyük şair olamadığını ama namuslu şair olduğunu” söylese de mütavazılık etmiştir. Hem büyük şair, hem namuslu şairdir Nazım Hikmet.

AYDINLIK GÜNLER

Nazım Hikmet, 1920’de arkadaşı Vâlâ Nureddin ile Milli Mücadele’ye katılmak üzere ailesinden habersiz Anadolu’ya geçti, Bolu’da öğretmenlik yaptı. Daha sonra Batum üzerinden Moskova’ya giderek Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi’nde siyasal bilimler ve iktisat okudu. 1921’de gittiği Moskova’da devrimin ilk yıllarına tanık oldu ve komünizm fikriyle tanıştı. O yıl Türkiye’ye dönerek Aydınlık dergisinde çalışmaya başladı. Osmanlı devletinin ilk sosyalist dergisi olarak, Dr. Şefik Hüsnü (Deymer) önderliğinde, 1 Haziran 1921 tarihinde aylık olarak yayın hayatına başlayan Aydınlık; Şevket Süreyya Aydemir, Kerim Sadi ve Nazım Hikmet ile yazar kadrosunu güçlendirdi. Milli Mücadele ve sınıf kavgasının desteklendiği Aydınlık dergisinde, Nazım Hikmet’in 15 tane şiiri yer almaktadır. Bu şiirler: Grev, Müşterek Zahmet, Aydınlık, Şair, Yayından Fırlayan Ok, Heyecanımız,Yine Bu Bahse Dair: İlim, 7 Teşrin-i Sani Şark Garp, Aydınlıkçılar, Ayağa Kalkın Efendiler, Resm-i Geçit, Ustamızın Ölümü, Kitabe, Komsomol. Büyük şair, Aydınlık dergisini sınıf kavgasını aydınlatan bir mevzi olarak görüyordu:

Evet onlar

On-lar

Kof çınarlar gibi karanlıklarda sallanıp yıkılırken,

Onları ben

Ateş aydınlığımın altına koyarak,

Oyarak

Gözbebeklerinin deliğini;

Aydınlatıyorum

Köklerine saplanan baltamızın

Çeliğini!

Aydın Aydınlık Ay-dın-lık!**

ŞARKIN KURTULUŞ GÜNÜNE

Bu şiirlerden günümüze de ışık tutan bir şiir var ki bahsetmeden geçilmez. Asıl adı Julian Viaud (1850-1923) olan Piyer Loti, yazdığı “Azade” adlı romanda, Doğu’yu bir miskinler tekkesi gibi göstermiş ve bunu gören Nazım Hikmet, “Azade” romanı üstünden tüm şarkiyatçılara cevap vermiştir. Şiirdeki vurgular adeta Lenin’in “Gerici Avrupa, İlerici Asya” tezini ve emperyalizme direnen milletlerin başkaldırısını yansıtmaktadır. Denilebilir ki Nazım Hikmet bu şiiriyle bile “emperyazlime direnme çağı”nın çığlığı, yükselen Asya’nın haykırışı olmuştur.

Nazım Hikmet’in şarkiyatçılara (orientalistlere) ve özellikle Piyer Loti üstünden bu öfkeyi dile getirdiği şiir ilk yayınlandığında “Şark-Garp” adıyla Aydınlık dergisinin Teşrinisani (Kasım) 1924 tarihli 27. sayısında çıkmıştır. Şimdi sözü Nazım Usta’ya bırakıyorum:

Şark-Garp
“Esrar!

Tevekkül!

Kısmet!

Kafes, han, kervan,

Şadırvan!

Gümüş, tepsilerde rakseden sultan!

Mihrace, padişah,

bin bir yaşında bir şah.

Minarelerden sallanıyor sedef nalınlar,

burunları kınalı kadınlar ayaklarıyla gergef dokuyor

Rüzgarlarda yeşil sakallı imamlar ezan okuyor!”

İşte frenk şairinin gördüğü şark!

İşte dakikada 1.000.000 basılan kitapların şarkı!

Lakin

ne dün

ne bugün

ne yarın

böyle bir şark yoktu, olmayacak!

Şark

üstünde çıplak esirlerin aç geberdiği toprak!

Şarklıdan başka herkesin

Orta malı olan memleket!

Açlığın kıtlıktan öldüğü diyar!

Ağzına kadar buğdayla dolu ambar!

Avrupa’nın ambarı!

Asya!

Amerikan dretnotlarının tel direklerine

senin Çinlilerin uzun saçlarından sarı mumlar gibi asıyorlar kendilerini!

Himalaya’nın en yüksek en dik en karlı tepesinde

Britanya zabitleri cazbant çaldırıyorlar,

kara tırnaklı ayaklarını daldırıyorlar,

Paryaların beyaz dişli ölülerini attığı Ganj’a.

Anadolu baştan başa Armistrong’un talim meydanı oldu.

Asya’nın bağrı doldu.

Şark yutmayacak artık.

Bıktık be bıktık.

İçinizden biri can verebilse bile

açlıktan ölen öküzümüze,

burjuvaysa eğer

gözükmesin gözümüze.

Hatta sen

sen Piyer Loti.

Sarı muşamba derilerimizden

birbirimize geçen

tifüsün biti

senden daha yakındır bize

Fransız zabiti.

Fransız zabiti sen,

o üzüm gözlü Azade’yi

bir orospudan

daha çabuk unuttun.

Kalbimize diktiğin

Azade’nin taşını

bir tahta hedef gibi topa tuttun.

Bilmeyenler

bilsin:

sen bir şarlatandan başka bir şey değilsin.

Şarlatan!..

Çürük Fransız kumaşlarını

yüzde beş yüz ihtikarla şarka satan

Piyer Loti!

Ne domuz bir burjuvaymışsın meğer…

Maddeden ayrı ruha inansaydım eğer,

şarkın kurtulduğu gün

senin ruhunu

köprü başında çarmıha gerer

karşısında cıgara içerdim.

Ben elimi size verdim

Size verdik biz elimizi

kucaklayın bizi

Avrupa’nın san-külotları

Sürelim yan yana bindiğimiz al atları.

Menzil yakın

Bakın

Kurtuluş günü artık sayılı

Önümüzde, Şarkın gelecek isyan yılı

Bize kanlı mendilini sallıyor.

Al atlarımız emperyalizmin göbeğini nallıyor.

Parya: Hindistanlıların en fakir kısmı.

Armistrong: İngiltere’nin silah fabrikası.

Azade: Piyer Loti’nin romanındaki kadının ismi.

Zabit: Piyer Loti, Harbi Umumide Çanakkale’yi topa tutmuştur.

San-külot: Donsuz. Fransız ihtilali kebirinde devrimci amele ve fakir halka verilen isim.

Dipnot:

*Haziran’da ölmek zor, Hasan Hüseyin Korkmazgil, 1977.

**Aydınlık, Nazım Hikmet, 1924.

Eren Öztürk

TGB İstanbul Tıp Fakültesi Birim Başkanı

tgb.gen.tr

Türkiye gündeminde her gün siyasilerin sözleri gündem olurken ne yazık ki hepimizin her gün yediği “şeker” gündeme gelemiyor. Ağzımızdan çıkanları konuşuyoruz ama ağzımızdan girenleri konuşmuyoruz. Öncelikle nedir pancar şekeri?

Alman kimyacı Andreas S. Marggraf pancarı analiz ederken bu ürünün kristalleşen ve son derece tatlı bir madde içerdiğini 1747 yılında fark etti. Pancarda bulduğu maddenin şekere benzemekle kalmayıp kamıştan elde edilen şekerle aynı olduğunu, şekerin kamıştan olduğu gibi pancarda da elde edilebileceğini buldu. Bu tarih şeker pancarının ilk kez şeker kaynağı olarak tanımlandığı tarihtir. Marggraf’ın bu çalışmasını Fransız öğrencisi Carl Achard geliştirdi ve dünyanın ilk pancar şekeri fabrikasını 1802 yılında Aşağı Silezya’da kurdu. Düşünün ki, pancarın anavatanı Asya!

Türkiye’de ise ilk pancar şekerini, 1926 yılında kurulan Kırklareli Alpullu Şeker Fabrikası üretti.

Geçtiğimiz günlerde Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’ndan yapılan açıklamada hükümet, Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ (TÜRKŞEKER)’nin 25 şeker fabrikasından 14’ünü önümüzdeki süreçte özelleştirme girişimi içinde olduğu belirtildi.

Özelleştirme sonucu tatlandırıcıların ithalatı teşvik edilmiş oluyor; nişasta temelli şeker ve yüksek yoğunluklu tatlandırıcıların piyasa payı artırılıyor.

Ülkemizde yabancı şirketler tarafından üretilen nişasta temelli tatlandırıcıların payı, 2016 yılında yüzde 25 daha artırılarak şeker piyasası yüzde 12,5’i düzeyine yükseltilmiştir. Ayrıca ithal edilen yüksek yoğunluklu tatlandırıcı tüketimi de artmaktadır.

Bugün ise Türkiye şeker piyasasında pancar şekeri ve nişasta bazlı şeker yarışıyor. ABD devi Cargill gibi firmalar tüm dünyaya Nişasta Bazlı Şekeri tükettiriyor.

Nişasta Bazlı Şeker Nedir?

“Sakkaroz” nasıl şekerpancarından üretiliyorsa, “nişasta bazlı şeker” de genellikle mısırdan üretiliyor. Mısır gibi kimi bitkilerdeki nişastanın kimyasal yollarla glikoz ve fruktoza dönüştürülmesi sonucu elde edilene “nişasta bazlı şeker” deniyor. Bu buluşu dünyanın başına ABD bela etti. 1945-1971 yılları arasında ABD’de mısır üretimi yüzde 177 arttı. Kendi üretim fazlasını değerlendirmek için Türkiye gibi ülkelerde mısırın alternatifi yerli üretimi kısıtlayacak önlemler alındı. Zeytinyağı yerine mısırözü yağının yaygınlaştırılması gibi…

Bu aşırılık piyasasını sarstı. Bu arada şeker fiyatları çok dalgalı seyir izledi. Bundan en çok etkilenen Coca-Cola gibi şirketler oldu. Alternatif ucuz şeker üretimi böyle gündeme geldi: Mısır Şurubu…

Aslında nişasta bazlı şeker ve mısır şurubu özünde aynı şeyler; işlenmiş endüstriyel şeker. Bugün tatlandırıcılardan hamburger etlerine, yoğurtlardan sosislere kadar kullanılmadığı besin yok gibi…

Şeker fabrikalarının satışı halk sağlığı sorunudur

Geçtiğimiz günlerde Türk Tabipleri Birliği’nden beklenen (!) açıklamayı ZİRAAT Mühendisleri Odası (ZMO) Genel Başkanı Özden Güngör yaptı. Güngör konuşmasında şunları söyledi:

“Nişasta bazlı şeker ağırlıklı olarak Türkiye’de tatlılar, hamurlar, çorbalar, her türlü şekerlemelerde ve aklınıza gelecek birçok şeyde nişasta bazlı şeker kullanılıyor. gazlı içeceklerde de var. En büyük sorun da karaciğer de yağlanma, obezite ve kanser riski en yüksek olan kısımlardan bir tanesi Sağlık Bakanlığı’nın açıkladığına göre. Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılan bir çalışmada nişasta bazlı şekerden kaynaklanan obezite oranı son 5 yılda yüzde 40 artmış ve kotalarını düşürdüler. Bazı Avrupa ülkelerinde nişasta bazlı şeker kotaları neredeyse sıfır, bazı yerlerde bir. Bizde ise nişasta bazlı şeker kotaları sürekli arttırılıyor, yüzde 15- 25 arttırılıyor. Çünkü nişasta bazlı şeker, şeker pancarı şekerine göre daha ucuz. Daha ucuz olduğu için sanayi kesimi bu şekeri tercih ediyor”

Oyun Sanılandan Büyük

Şeker fabrikalarının özelleştirilmesi meselesi sadece AKP’nin sıcak para arayışı ile açıklanamaz. Bu olay 1945’lerden başlayan Türkiye’yi her anlamda Küçük Amerika yapmak isteyen ekonomik düzenin adımıdır. Emperyalist ülkelerin üretim fazlası ürünlerini geri bırakılan ülkelere pazarlaması ve o ülkelerin milli üretimlerinin yok edilerek ithalatın önünün açılması, “gıda emperyazlizmi”nin bir parçasıdır. Türk ordusu Afrin’de emperyalizmin piyonlarını ezerken gıda emperyalizminin ülkemizde at koşturması ancak AKP’nin vatan savaşını her alanda yürütemediği ile açıklanabilir.

Türkiye, emperyalizmle askeri, ekonomik, gıda, sağlık, kültür-sanat gibi bir çok alanda mücadele ediyor. Askeri cephede zafere koşarken gıda ve sağlık cephesinde gedik açılması bağımsız Türkiye’nin önündeki en büyük engellerdendir. Bu karardan derhal vazgeçilmelidir!

Eren Öztürk
TGB İstanbul İl Yöneticisi
TGB İstanbul Tıp Fakültesi (Çapa) Birimi Başkanı

tgb.gen.tr

Türkiye gündeminde her gün siyasilerin sözleri gündem olurken ne yazık ki hepimizin her gün yediği “şeker” gündeme gelemiyor. Ağzımızdan çıkanları konuşuyoruz ama ağzımızdan girenleri konuşmuyoruz. Öncelikle nedir pancar şekeri?

Alman kimyacı Andreas S. Marggraf pancarı analiz ederken bu ürünün kristalleşen ve son derece tatlı bir madde içerdiğini 1747 yılında fark etti. Pancarda bulduğu maddenin şekere benzemekle kalmayıp kamıştan elde edilen şekerle aynı olduğunu, şekerin kamıştan olduğu gibi pancarda da elde edilebileceğini buldu. Bu tarih şeker pancarının ilk kez şeker kaynağı olarak tanımlandığı tarihtir. Marggraf’ın bu çalışmasını Fransız öğrencisi Carl Achard geliştirdi ve dünyanın ilk pancar şekeri fabrikasını 1802 yılında Aşağı Silezya’da kurdu. Düşünün ki, pancarın anavatanı Asya!

Türkiye’de ise ilk pancar şekerini, 1926 yılında kurulan Kırklareli Alpullu Şeker Fabrikası üretti.

Geçtiğimiz günlerde Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’ndan yapılan açıklamada hükümet, Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ (TÜRKŞEKER)’nin 25 şeker fabrikasından 14’ünü önümüzdeki süreçte özelleştirme girişimi içinde olduğu belirtildi.

Özelleştirme sonucu tatlandırıcıların ithalatı teşvik edilmiş oluyor; nişasta temelli şeker ve yüksek yoğunluklu tatlandırıcıların piyasa payı artırılıyor.

Ülkemizde yabancı şirketler tarafından üretilen nişasta temelli tatlandırıcıların payı, 2016 yılında yüzde 25 daha artırılarak şeker piyasası yüzde 12,5’i düzeyine yükseltilmiştir. Ayrıca ithal edilen yüksek yoğunluklu tatlandırıcı tüketimi de artmaktadır.

Bugün ise Türkiye şeker piyasasında pancar şekeri ve nişasta bazlı şeker yarışıyor. ABD devi Cargill gibi firmalar tüm dünyaya Nişasta Bazlı Şekeri tükettiriyor.

Nişasta Bazlı Şeker Nedir?

“Sakkaroz” nasıl şekerpancarından üretiliyorsa, “nişasta bazlı şeker” de genellikle mısırdan üretiliyor. Mısır gibi kimi bitkilerdeki nişastanın kimyasal yollarla glikoz ve fruktoza dönüştürülmesi sonucu elde edilene “nişasta bazlı şeker” deniyor. Bu buluşu dünyanın başına ABD bela etti. 1945-1971 yılları arasında ABD’de mısır üretimi yüzde 177 arttı. Kendi üretim fazlasını değerlendirmek için Türkiye gibi ülkelerde mısırın alternatifi yerli üretimi kısıtlayacak önlemler alındı. Zeytinyağı yerine mısırözü yağının yaygınlaştırılması gibi…

Bu aşırılık piyasasını sarstı. Bu arada şeker fiyatları çok dalgalı seyir izledi. Bundan en çok etkilenen Coca-Cola gibi şirketler oldu. Alternatif ucuz şeker üretimi böyle gündeme geldi: Mısır Şurubu…

Aslında nişasta bazlı şeker ve mısır şurubu özünde aynı şeyler; işlenmiş endüstriyel şeker. Bugün tatlandırıcılardan hamburger etlerine, yoğurtlardan sosislere kadar kullanılmadığı besin yok gibi…

Şeker fabrikalarının satışı halk sağlığı sorunudur

Geçtiğimiz günlerde Türk Tabipleri Birliği’nden beklenen (!) açıklamayı ZİRAAT Mühendisleri Odası (ZMO) Genel Başkanı Özden Güngör yaptı. Güngör konuşmasında şunları söyledi:

“Nişasta bazlı şeker ağırlıklı olarak Türkiye’de tatlılar, hamurlar, çorbalar, her türlü şekerlemelerde ve aklınıza gelecek birçok şeyde nişasta bazlı şeker kullanılıyor. gazlı içeceklerde de var. En büyük sorun da karaciğer de yağlanma, obezite ve kanser riski en yüksek olan kısımlardan bir tanesi Sağlık Bakanlığı’nın açıkladığına göre. Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılan bir çalışmada nişasta bazlı şekerden kaynaklanan obezite oranı son 5 yılda yüzde 40 artmış ve kotalarını düşürdüler. Bazı Avrupa ülkelerinde nişasta bazlı şeker kotaları neredeyse sıfır, bazı yerlerde bir. Bizde ise nişasta bazlı şeker kotaları sürekli arttırılıyor, yüzde 15- 25 arttırılıyor. Çünkü nişasta bazlı şeker, şeker pancarı şekerine göre daha ucuz. Daha ucuz olduğu için sanayi kesimi bu şekeri tercih ediyor”

Oyun Sanılandan Büyük

Şeker fabrikalarının özelleştirilmesi meselesi sadece AKP’nin sıcak para arayışı ile açıklanamaz. Bu olay 1945’lerden başlayan Türkiye’yi her anlamda Küçük Amerika yapmak isteyen ekonomik düzenin adımıdır. Emperyalist ülkelerin üretim fazlası ürünlerini geri bırakılan ülkelere pazarlaması ve o ülkelerin milli üretimlerinin yok edilerek ithalatın önünün açılması, “gıda emperyazlizmi”nin bir parçasıdır. Türk ordusu Afrin’de emperyalizmin piyonlarını ezerken gıda emperyalizminin ülkemizde at koşturması ancak AKP’nin vatan savaşını her alanda yürütemediği ile açıklanabilir.

Türkiye, emperyalizmle askeri, ekonomik, gıda, sağlık, kültür-sanat gibi bir çok alanda mücadele ediyor. Askeri cephede zafere koşarken gıda ve sağlık cephesinde gedik açılması bağımsız Türkiye’nin önündeki en büyük engellerdendir. Bu karardan derhal vazgeçilmelidir!

Eren Öztürk
TGB İstanbul İl Yöneticisi
TGB İstanbul Tıp Fakültesi (Çapa) Birimi Başkanı

tgb.gen.tr

Bundan birkaç sene önce Dağlıca’daki hain saldırıda şehit olan askerlerimizden birinin ailesini ziyarete gitmiştik. Yaşadıkları ev Fatih’teydi, İstanbul Tıp Fakültesi’ne çok yakındı. Gençler farklı bir odada oturuyordu, yanlarına gittik. Şehidimizin abisinin elini sıktık, başsağlığı diledik.

Odada yaklaşık 20 kişiydik, on beş dakika boyunca kimseden ses çıkmadı. Ben hayatımda bu kadar derin ve anlamlı bir sessizliğe tanık olmamıştım. Ne sözler söylense, ne kitaplar yazılsa o anlamlı ve derin sessizliğin yerini tutamazdı. Sanki boğazımıza bir yumruk oturmuştu; ne aşağı iniyor ne yukarı çıkıyor… İnsan yutkunamıyordu.

Şehidimizin yakınlarına destek olmak için ağlayamıyoruz, bir yandan da göz yaşlarımızı tutamıyoruz. Göz yaşlarımız kirpiklerimizde asılı kalmıştı.

Gazi Koray Gürbüz’ün Unutmayın kitabını okurken de benzer duygular yaşıyorsunuz. Gürbüz, 1995 yılında Jandarma Astsubay olarak görev yaptığı Şırnak’ın Gabar Dağı bölgesinde PKK ile çıkan çatışmada yaralandı.  “Gazi” unvanı alan, TSK Üstün Cesaret ve Feragat Madalyası ile Devlet Üstün Hizmet Madalyası sahibi olan Koray Gürbüz, daha sonra hem eğitimini geliştirdi, hem de şehit ve gazilerin yaşadığı hayat hikâyelerini kaleme aldı.

Önsözünü 26. Genelkurmay Başkanı İlker Başbuğ’un yazdığı Kırmızı Kedi Yayınlarından çıkan kitap, terörle mücadelede mayına basan 47 gazinin hayat hikayelerini anlatıyor.

“Çatışmada beş asker de yaralandı!” diye duyduğumuz haberlerin aslında “Beş evlat; kolunu, gözünü, bacağını, dalağını, böbreğini, gençliğini kaybetti!” demek olduğunu hepimiz yeniden hatırlayalım diye yaşananlar yumuşatılmadan yaşayan kişinin dilinden aktarılmış. Gazilerin röportajlarından oluşan kitapta öyle anılar var ki insanı hayrete düşürüyor. Teröristlerle çarpışırken mayına basıp yere düşen asker kendi botunu önünde görüyor ve hatırladığı tek anın kendi botunu önüde gördüğü an olduğunu söylüyor.

Gazilerimizin ortak yönleri; yoksul aile çocuğu olarak yetişiyorlar, asker olmaya küçüklükten beri heves ediyorlar, geçim sıkıntısı sebebiyle okuyamıyorlar, Doğu’ya gönüllü gidiyorlar, hiç beklenmedik bir anda mayına basıyorlar ve gözlerini GATA’da açıyorlar. Ölümü göze alarak gazi oluyorlar. Gazi olduktan sonra büyük sorunlar yaşıyorlar, iki bacağını veren bir gazi, protezini, ortezini tam olarak alamıyor. Veya tekerlekli sandalyeye mahkûm olan bir gazi ihtiyacını görecek, istediği tekerlekli sandalyeyi alamıyor. Gazilere yapılan bu ihmaller onları incitiyor. Ancak onları üzen esas mesele verdikleri mücadelenin boşa gittiklerini hissetmeleri. Açılım dönemini çok sert bir biçimde eleştirip haklı olarak üzülüyorlar. Dağda çatıştıkları teröristlerin halaylarla karşılandığını, onlara meclis yolunun açıldığını gözlerinin önünden ayıramıyorlar. Bir yandan da terörle mücadelede mevzide oldukları için esas düşmanın kim olduğunu ve meselenin Kürt sorunu değil PKK sorunu olduğunu tespit ediyorlar.

Vatan Savaşının Kıymeti

Kitaptaki röportajların tamımına yakını PKK ile silahsız çözümün savunulduğu ve bizim de şiddetle karşı çıktığımız açılım döneminde yapılmış. Bu nedenle röportajların yapılma tarihi de yer alsa daha iyi olurdu.

Şimdi şöyle bir dönüp geçmişe bakınca askerlerimizin pusuya düşürüldüğü, HDP milletvekilinin polis müdürünü tokatladığı, teröristlerin davul zurnayla karşılanıp sınırda kurulan özel yetkili mahkemelerde affedildiği dönemi görüyoruz. Bir de 24 Temmuz 2015’te PKK ile doğrudan mücadeleye geçilmesi, belediye imkanlarını kullanarak mayın döşeyen hendek kazan görevlilerin hapse atılması, milletvekilliği dokunulmazlığını kullanarak arabasında silah taşıyan HDP milletvekillerinin yargılanması, sadece dağda değil şehir merkezlerinde Sur’da, Cizre’de PKK’nın hendeklere gömülmesi kısacası devletçe ve milletçe terörle mücadelede doğru noktaya gelinmesi bize vatan savaşının kıymetini bir kere daha gösteriyor. Açılım sürecini görüp üzülen gazilerimizin bu günleri gördüğünde sevindiğine eminim, onların emeklerinin ve fedakarlıklarının boşa gitmediğini çok iyi görüyoruz.

Unutmayacağız

Askere gitmeden önce babasıyla birlikte el arabasıyla kağıt toplayıp geçimini sağlayan şehit Önder Yıldırım’ın en büyük hayalinin, biriktirdiği parayla bir Anadol pikap alıp, babasıyla birlikte kağıt toplayıcılığı yapmak olduğunu unutmayacağız.

Askere halayla düğünle giden Hüseyin Sevik’in mayın bastıktan sonra geçirdiği ameliyatlardan dolayı 20 yıldır bir gün bile acısız uyumadığını unutmayacağız.
Bir PKK itirafçısı tarafından atılan iftiralar nedeniyle, hakkında açılan davalara dayanamayarak intihar eden üstün cesaret ve feragat madalyası sahibi Gazi Abdülkerim Kırca’yı unutmayacağız.

Karadağlar’ı, Besta Dereler’i, Dağlıca’yı, Tendürek’i ve sınırın öte yanını anlatırken; basılan karakolları, patlayan mayınları, ailelerin ve gazilerin neler hissettiklerini de, her birinin sessiz sessiz attığı “Bizi unutmayın!” çığlıklarının anlamını da anlatan güzel bir kitabı okuyucu ile buluşturan Koray Gürbüz’e teşekkür ederiz.

Eren Öztürk

TGB İstanbul Tıp Fakültesi (Çapa) Birim Örgüt Başkanı

tgb.gen.tr

Bundan birkaç sene önce Dağlıca’daki hain saldırıda şehit olan askerlerimizden birinin ailesini ziyarete gitmiştik. Yaşadıkları ev Fatih’teydi, İstanbul Tıp Fakültesi’ne çok yakındı. Gençler farklı bir odada oturuyordu, yanlarına gittik. Şehidimizin abisinin elini sıktık, başsağlığı diledik.

Odada yaklaşık 20 kişiydik, on beş dakika boyunca kimseden ses çıkmadı. Ben hayatımda bu kadar derin ve anlamlı bir sessizliğe tanık olmamıştım. Ne sözler söylense, ne kitaplar yazılsa o anlamlı ve derin sessizliğin yerini tutamazdı. Sanki boğazımıza bir yumruk oturmuştu; ne aşağı iniyor ne yukarı çıkıyor… İnsan yutkunamıyordu.

Şehidimizin yakınlarına destek olmak için ağlayamıyoruz, bir yandan da göz yaşlarımızı tutamıyoruz. Göz yaşlarımız kirpiklerimizde asılı kalmıştı.

Gazi Koray Gürbüz’ün Unutmayın kitabını okurken de benzer duygular yaşıyorsunuz. Gürbüz, 1995 yılında Jandarma Astsubay olarak görev yaptığı Şırnak’ın Gabar Dağı bölgesinde PKK ile çıkan çatışmada yaralandı.  “Gazi” unvanı alan, TSK Üstün Cesaret ve Feragat Madalyası ile Devlet Üstün Hizmet Madalyası sahibi olan Koray Gürbüz, daha sonra hem eğitimini geliştirdi, hem de şehit ve gazilerin yaşadığı hayat hikâyelerini kaleme aldı.

Önsözünü 26. Genelkurmay Başkanı İlker Başbuğ’un yazdığı Kırmızı Kedi Yayınlarından çıkan kitap, terörle mücadelede mayına basan 47 gazinin hayat hikayelerini anlatıyor.

“Çatışmada beş asker de yaralandı!” diye duyduğumuz haberlerin aslında “Beş evlat; kolunu, gözünü, bacağını, dalağını, böbreğini, gençliğini kaybetti!” demek olduğunu hepimiz yeniden hatırlayalım diye yaşananlar yumuşatılmadan yaşayan kişinin dilinden aktarılmış. Gazilerin röportajlarından oluşan kitapta öyle anılar var ki insanı hayrete düşürüyor. Teröristlerle çarpışırken mayına basıp yere düşen asker kendi botunu önünde görüyor ve hatırladığı tek anın kendi botunu önüde gördüğü an olduğunu söylüyor.

Gazilerimizin ortak yönleri; yoksul aile çocuğu olarak yetişiyorlar, asker olmaya küçüklükten beri heves ediyorlar, geçim sıkıntısı sebebiyle okuyamıyorlar, Doğu’ya gönüllü gidiyorlar, hiç beklenmedik bir anda mayına basıyorlar ve gözlerini GATA’da açıyorlar. Ölümü göze alarak gazi oluyorlar. Gazi olduktan sonra büyük sorunlar yaşıyorlar, iki bacağını veren bir gazi, protezini, ortezini tam olarak alamıyor. Veya tekerlekli sandalyeye mahkûm olan bir gazi ihtiyacını görecek, istediği tekerlekli sandalyeyi alamıyor. Gazilere yapılan bu ihmaller onları incitiyor. Ancak onları üzen esas mesele verdikleri mücadelenin boşa gittiklerini hissetmeleri. Açılım dönemini çok sert bir biçimde eleştirip haklı olarak üzülüyorlar. Dağda çatıştıkları teröristlerin halaylarla karşılandığını, onlara meclis yolunun açıldığını gözlerinin önünden ayıramıyorlar. Bir yandan da terörle mücadelede mevzide oldukları için esas düşmanın kim olduğunu ve meselenin Kürt sorunu değil PKK sorunu olduğunu tespit ediyorlar.

Vatan Savaşının Kıymeti

Kitaptaki röportajların tamımına yakını PKK ile silahsız çözümün savunulduğu ve bizim de şiddetle karşı çıktığımız açılım döneminde yapılmış. Bu nedenle röportajların yapılma tarihi de yer alsa daha iyi olurdu.

Şimdi şöyle bir dönüp geçmişe bakınca askerlerimizin pusuya düşürüldüğü, HDP milletvekilinin polis müdürünü tokatladığı, teröristlerin davul zurnayla karşılanıp sınırda kurulan özel yetkili mahkemelerde affedildiği dönemi görüyoruz. Bir de 24 Temmuz 2015’te PKK ile doğrudan mücadeleye geçilmesi, belediye imkanlarını kullanarak mayın döşeyen hendek kazan görevlilerin hapse atılması, milletvekilliği dokunulmazlığını kullanarak arabasında silah taşıyan HDP milletvekillerinin yargılanması, sadece dağda değil şehir merkezlerinde Sur’da, Cizre’de PKK’nın hendeklere gömülmesi kısacası devletçe ve milletçe terörle mücadelede doğru noktaya gelinmesi bize vatan savaşının kıymetini bir kere daha gösteriyor. Açılım sürecini görüp üzülen gazilerimizin bu günleri gördüğünde sevindiğine eminim, onların emeklerinin ve fedakarlıklarının boşa gitmediğini çok iyi görüyoruz.

Unutmayacağız

Askere gitmeden önce babasıyla birlikte el arabasıyla kağıt toplayıp geçimini sağlayan şehit Önder Yıldırım’ın en büyük hayalinin, biriktirdiği parayla bir Anadol pikap alıp, babasıyla birlikte kağıt toplayıcılığı yapmak olduğunu unutmayacağız.

Askere halayla düğünle giden Hüseyin Sevik’in mayın bastıktan sonra geçirdiği ameliyatlardan dolayı 20 yıldır bir gün bile acısız uyumadığını unutmayacağız.
Bir PKK itirafçısı tarafından atılan iftiralar nedeniyle, hakkında açılan davalara dayanamayarak intihar eden üstün cesaret ve feragat madalyası sahibi Gazi Abdülkerim Kırca’yı unutmayacağız.

Karadağlar’ı, Besta Dereler’i, Dağlıca’yı, Tendürek’i ve sınırın öte yanını anlatırken; basılan karakolları, patlayan mayınları, ailelerin ve gazilerin neler hissettiklerini de, her birinin sessiz sessiz attığı “Bizi unutmayın!” çığlıklarının anlamını da anlatan güzel bir kitabı okuyucu ile buluşturan Koray Gürbüz’e teşekkür ederiz.

Eren Öztürk

TGB İstanbul Tıp Fakültesi (Çapa) Birim Örgüt Başkanı

tgb.gen.tr

ABD Başkanı Donald Trump’ın Kudüs’ü İsrail’in başkenti ilan etmesine tüm yurttan tepkiler yükselirken tarihsel bir yanlış üzerinden bu tepkilere eleştiriler de geldi. Amerikan emperyalizminin ve İsrail siyonizminin Filistinlileri kuşatmasına “Araplar bizi arkadan vurmuştu” diyerek tepkisiz kalan ve tepki gösterenlere karşı çıkan anlayışın kaynağı tarihin yanlış yorumlanmasıdır. Hazır gündeme gelmişken bu konuyu incelemek faydalı olacaktır.

Türkiye kamuoyunda Birinci Dünya Savaşına ilişkin yaygın bir kanı var. Gerçek olmayan bu kanıya göre, Birinci Dünya Savaşında Araplar İngilizlerle işbirliği yaparak Osmanlıyı/Türkleri arkadan vurmuştur.

Şerif Hüseyin gibi bazı Arap feodallerinin İngiliz emperyalistleriyle daha savaş başlamadan işbirliği arayışlarına girdiklerini ve bu işbirliğinin, 1915 yılından başlayarak ilk İngiliz altınlarının Şerif’e ulaştırılmasıyla birlikte fiiliyata döküldüğünü biliyoruz.

Bununla birlikte gerek Arabistan Yarımadasında gerekse Irak ve Suriye’de Arap halkının büyük çoğunluğu Şerif’in peşinden gitmemiş, emperyalistlerden yana tavır almamıştır. Yarımada’da Şerif Hüseyin ve İbni Suud (ki İbni Suud da, savaş sonuna kadar ikili oynamıştır) dışında İngilizlerle birlikte hareket eden olmamıştır.

Ezber Bozalım

Bölgedeki etkili liderlerden İbni Reşid, savaş sonuna kadar Osmanlılara bağlı kalmış, Yemen’in fiili lideri İmam Yahya ise geçmişte Osmanlı Devleti’yle uzun yıllar çatışmasına rağmen Şerif Hüseyin’in çağrılarına olumlu yanıt vermemiştir. Libya’da Şeyh Sunusi ve Trablusgarp, emperyalizmin karşısında tavır almışlardır. Şeyh Sunusi, Dünya Savaşı sonrasında Anadolu’ya gelmiş ve Ulusal Kurtuluş Mücadelesi’ne destek olmuştur. Suriye ve Irak Arapları ise büyük çoğunlukla Osmanlı Devleti’nden yana olmuşlardır. (1)

Arap halkından beklediği desteği görmediği için Şerif Hüseyin’in Haziran 1916’da başlattığı isyan, 1918 yılına kadar kayda değer bir başarı elde edememiştir. Bütün bu süre boyunda Şerif’in bütün yaptığı, hiçbir risk içermeyen Hicaz demiryoluna sabotaj eylemleridir. Bu saldırılar için de İngiltere’den 1915 yılı sonundan itibaren düzenli olarak önemli miktarda para ve silah almıştır. Deyim yerindeyse Şerif ve adamları İngilizlerin bir çeşit “paralı askeri” konumundadırlar.

En anlamlı itirafı, Şerif Hüseyin’in ayaklanmasında önemli rol oynamış olan ünlü Lawrence yapmaktadır. Lawrence, savaş sonrasında yazdığı bir raporda Mezopotamya Araplarının kendilerine karşı savaştığını söylemektedir.

“Kendi kaderini tayin hakkı(nın) çoğu bakımdan aptalca bir düşünce olduğu kanısındayım… Mezopotamya Arapları gibi bize karşı savaşmış olanların, bizden kendi geleceğini tayin hakkı yönünde hiçbir beklentisi olamaz.”(2)

En olumsuz koşullarda bile Arap halklarının büyük çoğunluğunun ulusal Kurtuluş Savaşı veren Türklerle birlikte olması, ortak bağların gücünü göstermektedir.

Dünya Savaşı Dersleri

Mustafa Kemal Paşa’nın Arapların Dünya Savaşı’nda aldığı tutum üzerine yaptığı değerlendirme de, ele aldığımız konuya ışık tutması bakımından çok önemlidir. Birçoğunun “Arapların Dünya Savaşı’nda Osmanlı’ya ihanet ettiği” tepkisi içinde bulunduğu bir ortamda Mustafa Kemal Paşa, Arap halklarının bağımsız devlet kurma haklarına saygıdan yana olmuş ve Arap halklarına güvenmiştir. Aslında bu tavır, Mustafa Kemal Paşa açısından yeni değildir. O, 1905 sonlarından beri, Arapların ayrılarak bağımsız bir devlet kuracaklarını saptamış ve bunun önüne geçmeyi boş bir çapa olarak görmüştür. Atatürk’ün 1923 yılında Amerikalı gazeteci Marcosson’a verdiği röportajda söylediği sözler son derece çarpıcıdır: “Bir gün, cihan harbinden sonra Ortadoğu’da kurulan suni devletlerin halkları ayaklanacaktır. O gün geldiğinde, yeni kurduğumuz cumhuriyetimizin yöneticileri, bu halkların değil emperyalist güçlerin yanında yer alırsa aynı akıbete kendileri uğrayacaktır ve Kurtuluş Savaşı’nda yedi düvele haddini bildiren Türk halkı onların da hakkından gelecektir…”

İmparatorluklar çağının sona erdiğini milli devletler çağına geçildiğini kavrayan Mustafa Kemal’i on yıl sonra, Dünya Savaşı’nın sonuçları doğrulamıştır.
Görülmüştür ki Türkiye, Arap ülkelerine hükmederek değil, bağımsız Arap devletleriyle emperyalizme karşı dayanışma içinde bulunarak ilerleyebilir. Aynı dersi, başka bir tecrübeden geçerek Arap halkları da yaşamıştır. Suriye ve Irak halkları, savaş sırasında emperyalistlerin yardımıyla bağımsızlıklarına kavuşabilme umuduna kapılmışlardır. Ancak 1918 sonrasında İngiliz ve Fransız emperyalistlerinin işgalini yaşadıktan sonra, yeniden Türkiye’ye yönelmişlerdir.

Kurtuluş Savaşı döneminde Sovyetler’in desteğinden, Hint Müslümanlarının yaptığı para yardımından ve Ankara Hükümetini ilk tanıyan devlet olarak Afganistan’dan hep bahsedilir. Arapların, Anadolu’daki Milli Kurtuluş Hareketi’ne sunduğu destek ise adeta unutulmuştur. Oysa, Kuvayı Milliyeciler, Suriye ve Irak’ta Fransız ve İngilizlere karşı başlayan direniş hareketlerine büyük önem vermişler, Meclis kürsüsünden sık sık bu direnişin önemine değinen konuşmalar yapmışlar, gelen mesajları coşkuyla okumuşlar ve Hakimiyeti Milliye gazetesinde konuyla ilgili pek çok yazı yazmışlardır. Söyledikleri şudur:

“Suriye ve Irak’taki direnişten dolayı düşman, kuvvetlerini bölmek zorunda kalıyor. Bizim üzerimize gönderdiği kuvvetleri azalıyor ve biz böylece elverişli koşullarda mücadele ediyoruz.”

Türk Arap Kardeşliği

Mustafa Kemal Türk milli mücadelesinin sadece Türkiye’nin mücadelesi olmadığı, bunun bütün doğunun mazlum milletlerinin davası olduğunu “Türkiye’nin bugünkü mücadelesi yalnızca Türkiye’ye ait değildir, müdafaa ettiği bütün mazlum milletlerin bütün şarkın davasıdır.” sözleriyle vurgulamıştır. Bugün de benzer günlerden geçiyoruz.

Türkiye Gençlik Birliği olarak Kudüs’ün Filistin toprağı olduğunu ve Atatürk’ün de en büyük düşman gördüğü emperyalizm belasından kurtulması gerektiğini tüm üniversitelerden haykırdık. Bölge ülkelerinin ve halklarının emperyalizme karşı dayanışmasına “Araplar bize ihanet etmişti” yanılgısı ile karşı çıkmak düşmanı güçlendirir. Filistin’in yanında olan mazlum milletler birleşmektedir ve güçlenmektedir. Emperyalist ve siyonist cephe ise hem kendi içinde hem dışarıda çatırdamaktadır. Ulu önder Mustafa Kemal Atatürk’ün de dediği gibi “Bütün mazlum milletler zalimleri bir gün mahv ve perişan edecektir.”

Türkler, Batı Asya coğrafyasındaki Araplarla 1000 yıldır kardeş. Batı Asya Birliği’ne hayat veren zemin budur. (3)

Dipnot:
1. Ömer Kürkçüoğlu, Osmanlı Devleti’ne Karşı Arap Bağımsızlık Hareketi (1908-1918), Ankara Üniversitesi Siyasi Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1982, s.120-123.
2. Jonathan Schneer, Balfour Deklarasyonu/Arap İsrail Çatışmasının Kökenleri, çev. Ali Cevat Akkoyunlu, Kırmızı Kedi Yayınları, İstanbul, Temmuz 2012, s.106.
3. Mehmet Bedri Gültekin, Batı Asya Birliği, Kaynak Yayınları, 2014, s.128

Eren Öztürk
TGB İstanbul Tıp Fakültesi (Çapa) Birimi Başkanı
İnciraltı Tarih Cemiyeti Başkanı

tgb.gen.tr

ABD Başkanı Donald Trump’ın Kudüs’ü İsrail’in başkenti ilan etmesine tüm yurttan tepkiler yükselirken tarihsel bir yanlış üzerinden bu tepkilere eleştiriler de geldi. Amerikan emperyalizminin ve İsrail siyonizminin Filistinlileri kuşatmasına “Araplar bizi arkadan vurmuştu” diyerek tepkisiz kalan ve tepki gösterenlere karşı çıkan anlayışın kaynağı tarihin yanlış yorumlanmasıdır. Hazır gündeme gelmişken bu konuyu incelemek faydalı olacaktır.

Türkiye kamuoyunda Birinci Dünya Savaşına ilişkin yaygın bir kanı var. Gerçek olmayan bu kanıya göre, Birinci Dünya Savaşında Araplar İngilizlerle işbirliği yaparak Osmanlıyı/Türkleri arkadan vurmuştur.

Şerif Hüseyin gibi bazı Arap feodallerinin İngiliz emperyalistleriyle daha savaş başlamadan işbirliği arayışlarına girdiklerini ve bu işbirliğinin, 1915 yılından başlayarak ilk İngiliz altınlarının Şerif’e ulaştırılmasıyla birlikte fiiliyata döküldüğünü biliyoruz.

Bununla birlikte gerek Arabistan Yarımadasında gerekse Irak ve Suriye’de Arap halkının büyük çoğunluğu Şerif’in peşinden gitmemiş, emperyalistlerden yana tavır almamıştır. Yarımada’da Şerif Hüseyin ve İbni Suud (ki İbni Suud da, savaş sonuna kadar ikili oynamıştır) dışında İngilizlerle birlikte hareket eden olmamıştır.

Ezber Bozalım

Bölgedeki etkili liderlerden İbni Reşid, savaş sonuna kadar Osmanlılara bağlı kalmış, Yemen’in fiili lideri İmam Yahya ise geçmişte Osmanlı Devleti’yle uzun yıllar çatışmasına rağmen Şerif Hüseyin’in çağrılarına olumlu yanıt vermemiştir. Libya’da Şeyh Sunusi ve Trablusgarp, emperyalizmin karşısında tavır almışlardır. Şeyh Sunusi, Dünya Savaşı sonrasında Anadolu’ya gelmiş ve Ulusal Kurtuluş Mücadelesi’ne destek olmuştur. Suriye ve Irak Arapları ise büyük çoğunlukla Osmanlı Devleti’nden yana olmuşlardır. (1)

Arap halkından beklediği desteği görmediği için Şerif Hüseyin’in Haziran 1916’da başlattığı isyan, 1918 yılına kadar kayda değer bir başarı elde edememiştir. Bütün bu süre boyunda Şerif’in bütün yaptığı, hiçbir risk içermeyen Hicaz demiryoluna sabotaj eylemleridir. Bu saldırılar için de İngiltere’den 1915 yılı sonundan itibaren düzenli olarak önemli miktarda para ve silah almıştır. Deyim yerindeyse Şerif ve adamları İngilizlerin bir çeşit “paralı askeri” konumundadırlar.

En anlamlı itirafı, Şerif Hüseyin’in ayaklanmasında önemli rol oynamış olan ünlü Lawrence yapmaktadır. Lawrence, savaş sonrasında yazdığı bir raporda Mezopotamya Araplarının kendilerine karşı savaştığını söylemektedir.

“Kendi kaderini tayin hakkı(nın) çoğu bakımdan aptalca bir düşünce olduğu kanısındayım… Mezopotamya Arapları gibi bize karşı savaşmış olanların, bizden kendi geleceğini tayin hakkı yönünde hiçbir beklentisi olamaz.”(2)

En olumsuz koşullarda bile Arap halklarının büyük çoğunluğunun ulusal Kurtuluş Savaşı veren Türklerle birlikte olması, ortak bağların gücünü göstermektedir.

Dünya Savaşı Dersleri

Mustafa Kemal Paşa’nın Arapların Dünya Savaşı’nda aldığı tutum üzerine yaptığı değerlendirme de, ele aldığımız konuya ışık tutması bakımından çok önemlidir. Birçoğunun “Arapların Dünya Savaşı’nda Osmanlı’ya ihanet ettiği” tepkisi içinde bulunduğu bir ortamda Mustafa Kemal Paşa, Arap halklarının bağımsız devlet kurma haklarına saygıdan yana olmuş ve Arap halklarına güvenmiştir. Aslında bu tavır, Mustafa Kemal Paşa açısından yeni değildir. O, 1905 sonlarından beri, Arapların ayrılarak bağımsız bir devlet kuracaklarını saptamış ve bunun önüne geçmeyi boş bir çapa olarak görmüştür. Atatürk’ün 1923 yılında Amerikalı gazeteci Marcosson’a verdiği röportajda söylediği sözler son derece çarpıcıdır: “Bir gün, cihan harbinden sonra Ortadoğu’da kurulan suni devletlerin halkları ayaklanacaktır. O gün geldiğinde, yeni kurduğumuz cumhuriyetimizin yöneticileri, bu halkların değil emperyalist güçlerin yanında yer alırsa aynı akıbete kendileri uğrayacaktır ve Kurtuluş Savaşı’nda yedi düvele haddini bildiren Türk halkı onların da hakkından gelecektir…”

İmparatorluklar çağının sona erdiğini milli devletler çağına geçildiğini kavrayan Mustafa Kemal’i on yıl sonra, Dünya Savaşı’nın sonuçları doğrulamıştır.
Görülmüştür ki Türkiye, Arap ülkelerine hükmederek değil, bağımsız Arap devletleriyle emperyalizme karşı dayanışma içinde bulunarak ilerleyebilir. Aynı dersi, başka bir tecrübeden geçerek Arap halkları da yaşamıştır. Suriye ve Irak halkları, savaş sırasında emperyalistlerin yardımıyla bağımsızlıklarına kavuşabilme umuduna kapılmışlardır. Ancak 1918 sonrasında İngiliz ve Fransız emperyalistlerinin işgalini yaşadıktan sonra, yeniden Türkiye’ye yönelmişlerdir.

Kurtuluş Savaşı döneminde Sovyetler’in desteğinden, Hint Müslümanlarının yaptığı para yardımından ve Ankara Hükümetini ilk tanıyan devlet olarak Afganistan’dan hep bahsedilir. Arapların, Anadolu’daki Milli Kurtuluş Hareketi’ne sunduğu destek ise adeta unutulmuştur. Oysa, Kuvayı Milliyeciler, Suriye ve Irak’ta Fransız ve İngilizlere karşı başlayan direniş hareketlerine büyük önem vermişler, Meclis kürsüsünden sık sık bu direnişin önemine değinen konuşmalar yapmışlar, gelen mesajları coşkuyla okumuşlar ve Hakimiyeti Milliye gazetesinde konuyla ilgili pek çok yazı yazmışlardır. Söyledikleri şudur:

“Suriye ve Irak’taki direnişten dolayı düşman, kuvvetlerini bölmek zorunda kalıyor. Bizim üzerimize gönderdiği kuvvetleri azalıyor ve biz böylece elverişli koşullarda mücadele ediyoruz.”

Türk Arap Kardeşliği

Mustafa Kemal Türk milli mücadelesinin sadece Türkiye’nin mücadelesi olmadığı, bunun bütün doğunun mazlum milletlerinin davası olduğunu “Türkiye’nin bugünkü mücadelesi yalnızca Türkiye’ye ait değildir, müdafaa ettiği bütün mazlum milletlerin bütün şarkın davasıdır.” sözleriyle vurgulamıştır. Bugün de benzer günlerden geçiyoruz.

Türkiye Gençlik Birliği olarak Kudüs’ün Filistin toprağı olduğunu ve Atatürk’ün de en büyük düşman gördüğü emperyalizm belasından kurtulması gerektiğini tüm üniversitelerden haykırdık. Bölge ülkelerinin ve halklarının emperyalizme karşı dayanışmasına “Araplar bize ihanet etmişti” yanılgısı ile karşı çıkmak düşmanı güçlendirir. Filistin’in yanında olan mazlum milletler birleşmektedir ve güçlenmektedir. Emperyalist ve siyonist cephe ise hem kendi içinde hem dışarıda çatırdamaktadır. Ulu önder Mustafa Kemal Atatürk’ün de dediği gibi “Bütün mazlum milletler zalimleri bir gün mahv ve perişan edecektir.”

Türkler, Batı Asya coğrafyasındaki Araplarla 1000 yıldır kardeş. Batı Asya Birliği’ne hayat veren zemin budur. (3)

Dipnot:
1. Ömer Kürkçüoğlu, Osmanlı Devleti’ne Karşı Arap Bağımsızlık Hareketi (1908-1918), Ankara Üniversitesi Siyasi Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1982, s.120-123.
2. Jonathan Schneer, Balfour Deklarasyonu/Arap İsrail Çatışmasının Kökenleri, çev. Ali Cevat Akkoyunlu, Kırmızı Kedi Yayınları, İstanbul, Temmuz 2012, s.106.
3. Mehmet Bedri Gültekin, Batı Asya Birliği, Kaynak Yayınları, 2014, s.128

Eren Öztürk
TGB İstanbul Tıp Fakültesi (Çapa) Birimi Başkanı
İnciraltı Tarih Cemiyeti Başkanı

tgb.gen.tr

Değerli yazar Özdemir İnce’nin çıkar çıkmaz aldığım fakat okumak için yeni zaman ayırabildiğim “Cumhuriyetin Üç Fedaisi”, Kemalist Devrim’in esaslı kadrolarından Reşit Galip, Mahmut Esat Bozkurt ve Şükrü Saraçoğlu’nu ele aldığı çoklu biyografik anlatıma sahip bir kitap.

Tarihi kişiliklerin düşünce hayatımızdaki yerleri, tarihteki rolleri, geniş kitlelerce anlaşılmadan, iyi niyetle de olsa şuraya buraya adlarının konması, boşluğa atılan bir adımdan başka bir şey ifade etmemekte, beklenenin aksine o kişilikleri sıradanlaştırarak onlara yabancılaşmamıza neden olmaktadır.

Öyle ki, özellikle yakın tarihimizin kahramanlarından herhangi birinin kim olduğunu sorduğunuzda Atatürk’ten başkasının bilinmemesi veya “Biliyorum canım, falan caddeye adı konulan adam değil mi?” cevabıyla karşılaşmamız, işin vahametini açıkça gösteriyor.

Türk devrimini yapan ve o devrimin yarattığı kadroların tanınmaması, Atatürk’ün göklerde aranması ve her şeyi tek başına yaptığı izlenimini uyandırıyor. Bu sebeple Atatürkçülüğü, Atatürk’ten ibaret sanan ve hatta onun da geçmiş ve gelecekle bağlarını koparan bir bakış açısı türüyor. 12 Eylül Atatürkçülüğü, bu durumun zirve noktasını oluşturuyordu. Heykellerini diktikleri Atatürk’ün ilke ve devrimleri tek tek tırpanlandı; laikliğin gözlerinin içine baka baka cemaat ve tarikatlara kucak açıldı, devletçiliğin gözünün yaşına bakmadan 24 Ocak kararları getirildi ve ekonomide özelleştirmenin önü açıldı, devrimciliği hiçe sayarak sivil toplumculuk ve geçmişe özlem pompalandı.

Kitapta Cumhuriyetin fikir fedailerinin devrimlerin öncüsü olduğu ve yer yer Atatürk olmasa bile devrimi sürdürecek bilinçte oldukları vurgulanmakta ve bu genç dimağların karşı devrim sürecinde etkilerinin azaltıldığı gösterilmekte, bugünler de ise unutturulmaya ve karalanmaya çalışıldığı belirtilmektedir.

Kitapta beni en etkileyen kısım ise şöyle:  

1931 sonbaharında  bir gece Atatürk’ün Sofrası’nda  Reşit Galip söz alarak, Milli Eğitim Bakanı  Esat Bey’i eleştirir ve gericilikle suçlar. Sofra gerilir ve Atatürk, Bakanı’nı zor durumda bırakan bu çıkıştan hoşlanmaz ve “Yoruldunuz, buyurun biraz istirahat edin” diyerek kibarca Reşit Galip’in sofradan ayrılmasını ister.

Bununla birlikte genç devrimcinin yılmaya niyeti yoktur. “Burası sizin değil, milletin sofrasıdır. Milletin işlerini görüşüyoruz. Burada oturmak sizin kadar, benim de hakkımdır.” der.

Ortalık buz gibi olur ve Atatürk yanındakilere dönüp “Öyleyse biz kalkalım” der. Sofradaki heyet Reşit Galip’i orada bırakıp çıkarlar.

Sonra neler olur? Bu olağanüstü sahnenin devamı daha da ibret vericidir: Reşit Galip bütün geceyi Dolmabahçe Sarayı’nda pencere kenarındaki bir koltukta geçirir.

Atatürk uyandığında Genel Sekreteri’ne Reşit Galip’i sorar. “Sabaha kadar bekledi, mahcubiyetini size iletmemizi istedi. Ankara’ya gidecek kadar borç para istedi. 25 lira verdik” derler.

Atatürk “Ankara’ya gidecek adama 25 lira mı verilir. Bari benim hesabımdan birkaç yüz lira verseydiniz. Cebinde beş parası yok ama karakterinden hiç taviz vermiyor. Parası yok ama cesareti var” diye ekler. Ve çok geçmeden,1932 yılında 39 yaşındaki Reşit Galip Milli Eğitim Bakanlığı’na atanır.

Sonuç

Özdemir İnce’nin zamanında Hürriyet ve Aydınlık’ta Reşit Galip, Şükrü Saraçoğlu ve Mahmut Esat Bozkurt’la ilgili yazı dizilerinin genişletilmiş hali gibi duruyor. Bu yüzden bolca tekrara düşülüyor. Aynı zamanda yararlanılan kaynaklar da oldukça kısıtlı, bu da seçilen kıymetli isimlerin derinine inemememize neden oluyor. Tarihi kişilerin biyografilerinde her önüne gelenin yazabildiği ve güvenilmeyen bir kaynak olan Vikipedi’den yararlanılmış olması da ayrı bir eleştiri konusu.

Tüm bu olumsuz yönlere rağmen Cumhuriyet Devrimi’nin unutturulmaya çalışılan üç fedaisini tanımak için okunabilecek kitaplardan biri.

Eren Öztürk

İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi (Çapa) Birim Örgütü Başkanı

İnciraltı Tarih Cemiyeti Başkanı

tgb.gen.tr

Değerli yazar Özdemir İnce’nin çıkar çıkmaz aldığım fakat okumak için yeni zaman ayırabildiğim “Cumhuriyetin Üç Fedaisi”, Kemalist Devrim’in esaslı kadrolarından Reşit Galip, Mahmut Esat Bozkurt ve Şükrü Saraçoğlu’nu ele aldığı çoklu biyografik anlatıma sahip bir kitap.

Tarihi kişiliklerin düşünce hayatımızdaki yerleri, tarihteki rolleri, geniş kitlelerce anlaşılmadan, iyi niyetle de olsa şuraya buraya adlarının konması, boşluğa atılan bir adımdan başka bir şey ifade etmemekte, beklenenin aksine o kişilikleri sıradanlaştırarak onlara yabancılaşmamıza neden olmaktadır.

Öyle ki, özellikle yakın tarihimizin kahramanlarından herhangi birinin kim olduğunu sorduğunuzda Atatürk’ten başkasının bilinmemesi veya “Biliyorum canım, falan caddeye adı konulan adam değil mi?” cevabıyla karşılaşmamız, işin vahametini açıkça gösteriyor.

Türk devrimini yapan ve o devrimin yarattığı kadroların tanınmaması, Atatürk’ün göklerde aranması ve her şeyi tek başına yaptığı izlenimini uyandırıyor. Bu sebeple Atatürkçülüğü, Atatürk’ten ibaret sanan ve hatta onun da geçmiş ve gelecekle bağlarını koparan bir bakış açısı türüyor. 12 Eylül Atatürkçülüğü, bu durumun zirve noktasını oluşturuyordu. Heykellerini diktikleri Atatürk’ün ilke ve devrimleri tek tek tırpanlandı; laikliğin gözlerinin içine baka baka cemaat ve tarikatlara kucak açıldı, devletçiliğin gözünün yaşına bakmadan 24 Ocak kararları getirildi ve ekonomide özelleştirmenin önü açıldı, devrimciliği hiçe sayarak sivil toplumculuk ve geçmişe özlem pompalandı.

Kitapta Cumhuriyetin fikir fedailerinin devrimlerin öncüsü olduğu ve yer yer Atatürk olmasa bile devrimi sürdürecek bilinçte oldukları vurgulanmakta ve bu genç dimağların karşı devrim sürecinde etkilerinin azaltıldığı gösterilmekte, bugünler de ise unutturulmaya ve karalanmaya çalışıldığı belirtilmektedir.

Kitapta beni en etkileyen kısım ise şöyle:  

1931 sonbaharında  bir gece Atatürk’ün Sofrası’nda  Reşit Galip söz alarak, Milli Eğitim Bakanı  Esat Bey’i eleştirir ve gericilikle suçlar. Sofra gerilir ve Atatürk, Bakanı’nı zor durumda bırakan bu çıkıştan hoşlanmaz ve “Yoruldunuz, buyurun biraz istirahat edin” diyerek kibarca Reşit Galip’in sofradan ayrılmasını ister.

Bununla birlikte genç devrimcinin yılmaya niyeti yoktur. “Burası sizin değil, milletin sofrasıdır. Milletin işlerini görüşüyoruz. Burada oturmak sizin kadar, benim de hakkımdır.” der.

Ortalık buz gibi olur ve Atatürk yanındakilere dönüp “Öyleyse biz kalkalım” der. Sofradaki heyet Reşit Galip’i orada bırakıp çıkarlar.

Sonra neler olur? Bu olağanüstü sahnenin devamı daha da ibret vericidir: Reşit Galip bütün geceyi Dolmabahçe Sarayı’nda pencere kenarındaki bir koltukta geçirir.

Atatürk uyandığında Genel Sekreteri’ne Reşit Galip’i sorar. “Sabaha kadar bekledi, mahcubiyetini size iletmemizi istedi. Ankara’ya gidecek kadar borç para istedi. 25 lira verdik” derler.

Atatürk “Ankara’ya gidecek adama 25 lira mı verilir. Bari benim hesabımdan birkaç yüz lira verseydiniz. Cebinde beş parası yok ama karakterinden hiç taviz vermiyor. Parası yok ama cesareti var” diye ekler. Ve çok geçmeden,1932 yılında 39 yaşındaki Reşit Galip Milli Eğitim Bakanlığı’na atanır.

Sonuç

Özdemir İnce’nin zamanında Hürriyet ve Aydınlık’ta Reşit Galip, Şükrü Saraçoğlu ve Mahmut Esat Bozkurt’la ilgili yazı dizilerinin genişletilmiş hali gibi duruyor. Bu yüzden bolca tekrara düşülüyor. Aynı zamanda yararlanılan kaynaklar da oldukça kısıtlı, bu da seçilen kıymetli isimlerin derinine inemememize neden oluyor. Tarihi kişilerin biyografilerinde her önüne gelenin yazabildiği ve güvenilmeyen bir kaynak olan Vikipedi’den yararlanılmış olması da ayrı bir eleştiri konusu.

Tüm bu olumsuz yönlere rağmen Cumhuriyet Devrimi’nin unutturulmaya çalışılan üç fedaisini tanımak için okunabilecek kitaplardan biri.

Eren Öztürk

İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi (Çapa) Birim Örgütü Başkanı

İnciraltı Tarih Cemiyeti Başkanı

tgb.gen.tr

Geçtiğimiz sene Haydarpaşa Kampüsü’nün girişindeki Marmara Üniversitesi Haydarpaşa Kampüsü tabelasının indirilerek yerine Sağlık Bilimleri Üniversitesi tabelasının asıldığı görüldü. Tarihi Haydarpaşa kampüsü apar topar tabela değişikliği ile Sağlık Bilimleri Üniversitesi oldu. Tüm bunlar yetmezmiş gibi bugünlerde basında gözümüze çarpan “Mektebi Tıbbıyeliler 83 Yıl Sonra Önlük Giydi”* haberi ile şok olduk.

DHA kaynaklı haberin içeriğine göre tören esnasında Rektör Prof. Dr. Cevdet Erdöl, Mekteb-İ Tıbbıye-i Şahane’nin 1933 yılında kapatılmasından bahsetti, 83 yıl sonra aynı ruh ve aynı heyecanla önlük giyme töreni düzenlediklerini söyledi. Haberin devamında ise rektörün “Öğrencilerimiz 83 yıl sonra Sayın Cumhurbaşkanımızın destek ve teveccühleriyle küllerinden doğan bu üniversitede eğitim görmenin ömür boyu gururunu yaşayacaklar. Bu külliyeden mezun olacak öğrencilerimiz 2. Abdülhamid Han’ın aziz mirasına, henüz bıyığı terlemeden Çanakkale savaşına katılarak şehit olan Tıbbıyelilerin kutlu hatırasına,14 Mart 1919’da işgal kuvvetlerine direnerek Kurtuluş Savaşı’nın meşalesini yakan meslektaşlarımızın bağımsızlık ruhuna sonsuza kadar sahip çıkacaklardır” dediği kaydedildi.

YALANLAR VE GERÇEKLER

Rektörün konuşmasında geçen yanlışları açıklayalım. Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane, Cumhuriyetimizin eğitim politikası gereği 1933 yılındaki üniversite reformuyla Haydarpaşa’daki binasından Avrupa yakasına taşınmıştır. Şuan Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’nin temsilcisi İstanbul Üniversitesi’ne bağlı olan İstanbul Tıp Fakültesi’dir, yeri de Fatih’in Çapa semtidir. Bu yüzden İstanbul Tıp Fakültesi şuan 189. Yılındadır. Rektör ,1933’te Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’nin kapatılmasından 83 yıl sonra önlük giyme töreni yaptıklarını söyleyerek tarihi bir hataya imza atmıştır. (Marmara Üniversitesi’nin kendi sitesinde dahi okulun 1933 yılında Avrupa yakasına taşındığı, eski binasının da Haydarpaşa Lisesi’nin kullanımına verildiği yazmaktadır.**) Bir an önce bu hatanın düzeltilmesi gerekmektedir.

Abdülhamit’in Haydarpaşa’ya inşa ettirdiği bina bir teveccüh olarak gösteriliyor, halbuki bir toplumsal süreçlerde büyük ivmelenme gösteren Tıbbiye, II. Abdülhamit döneminde geri bırakılmaya çalışıldı. O devrin iktidarı Tıbbiyelilerin mücadele azmini iyi bildiği için okul öğrencileri hakkında sıkı bir disiplin uygulamaktaydı. Abdülhamit Tıbbiyelilerin toplumsal olaylardan uzak tutması amacıyla Haydarpaşa’ya sürülmesini istedi. Böylece Tıbbiyelileri toplumsal olaylardan uzak tutmak gayesindeydi.

VATAN VE BİLİM YOLUNDA TIBBİYELİLER

II. Abdülhamit’in uyguladığı İstibdat politikasına en çok direnen gençlik olmuştur .Gençliğin itici gücü olan Tıbbiyeliler, vatanın gidişatı konusunda endişelerinden dolayı İttihat ve Terakki Cemiyeti’ni kurmuştur. Tıbbiye öğrencilerinin kurdukları cemiyet istibdadın yıkılışına önayak olmuştur. Bu sebeple ezelden beri kavgalı olan Tıbbiyelilerin, Abdülhamit’in hatırasına sahip çıkacağını ummak gaflettir. Tıbbiyelilerin sahip çıkacağı miras 14 Mart 1919’da İngiliz işgaline gösterdikleri antiemperyalist dirençtir.

O Tıbbiyeliler ki 18-19 Mayıs 1915’te Tıbbiye I. Sınıf öğrencilerinin tamamı Çanakkale Savaşı’nda şehit düştü, fakülte 1921’de hiç mezun vermedi.
O Tıbbiyeliler ki Sivas Kongresi’nde mandayı savunanları vatan haini ilan etmiştir.
O Tıbbiyeliler ki savaşların en büyük katili olan salgın hastalıklarla mücadele etmişlerdir.
O Tıbbiyeliler ki Mustafa Kemal’in önderliğinde Anadolu’yu aydınlatmış, vatan ve bilimin yılmaz neferleri olmuşlardır.

SON SÖZ…

Son zamanlarda gözümüze sokulmaya çalışılan bir II. Abdülhamit seviciliği baş gösterdi. Geçtiğimiz aylarda Gülhane Askeri Tıp Akademisi Haydarpaşa Eğitim Hastanesi’nin adı değiştirilerek Haydarpaşa Sultan Abdülhamid Eğitim ve Araştırma Hastanesi yapılmıştı. Yeni yapılan Avrasya Tüneli’nin ismi için yapılan ankette Atatürk ile II. Abdülhamit karşı karşıya getirildi, anket Atatürk lehine çıkınca iptal edildi. Türkiye’nin önündeki biricik çözüm olan Cumhuriyet değerleri ile Abdülhamit değerlerini karşı karşıya getirmek zor günlerden geçtiğimiz bugünlerde ülkemizin zararına bir tavırdır.

Abdülhamit ile neo-Osmanlı ideolojisini güçlendiren ve yapılan her şeyi padişah nimeti gibi gösterenler Tıbbiyelileri bu emellerine alet etmesinler. Hele bu yolda tarihi çarpıtmaya hiç kalkmasınlar. Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’nin bugünkü varisi olan İstanbul Tıp Fakültesi 1827’den beri binaları değişse de içindeki öğrencileri ve hocaları ile gelenekten geleceğe ayaktadır.

Eren ÖZTÜRK
İnciraltı Tarih Cemiyeti Başkanı
İstanbul Tıp Fakültesi öğrencisi

DİPNOT:

* http://www.hurriyet.com.tr/mekteb-i-tibbiyeliler-83-yil-sonra-onluk-giydi-40302637
** http://tip.marmara.edu.tr/en/fakulte/tarihce/

tgb.gen.tr

Geçtiğimiz sene Haydarpaşa Kampüsü’nün girişindeki Marmara Üniversitesi Haydarpaşa Kampüsü tabelasının indirilerek yerine Sağlık Bilimleri Üniversitesi tabelasının asıldığı görüldü. Tarihi Haydarpaşa kampüsü apar topar tabela değişikliği ile Sağlık Bilimleri Üniversitesi oldu. Tüm bunlar yetmezmiş gibi bugünlerde basında gözümüze çarpan “Mektebi Tıbbıyeliler 83 Yıl Sonra Önlük Giydi”* haberi ile şok olduk.

DHA kaynaklı haberin içeriğine göre tören esnasında Rektör Prof. Dr. Cevdet Erdöl, Mekteb-İ Tıbbıye-i Şahane’nin 1933 yılında kapatılmasından bahsetti, 83 yıl sonra aynı ruh ve aynı heyecanla önlük giyme töreni düzenlediklerini söyledi. Haberin devamında ise rektörün “Öğrencilerimiz 83 yıl sonra Sayın Cumhurbaşkanımızın destek ve teveccühleriyle küllerinden doğan bu üniversitede eğitim görmenin ömür boyu gururunu yaşayacaklar. Bu külliyeden mezun olacak öğrencilerimiz 2. Abdülhamid Han’ın aziz mirasına, henüz bıyığı terlemeden Çanakkale savaşına katılarak şehit olan Tıbbıyelilerin kutlu hatırasına,14 Mart 1919’da işgal kuvvetlerine direnerek Kurtuluş Savaşı’nın meşalesini yakan meslektaşlarımızın bağımsızlık ruhuna sonsuza kadar sahip çıkacaklardır” dediği kaydedildi.

YALANLAR VE GERÇEKLER

Rektörün konuşmasında geçen yanlışları açıklayalım. Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane, Cumhuriyetimizin eğitim politikası gereği 1933 yılındaki üniversite reformuyla Haydarpaşa’daki binasından Avrupa yakasına taşınmıştır. Şuan Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’nin temsilcisi İstanbul Üniversitesi’ne bağlı olan İstanbul Tıp Fakültesi’dir, yeri de Fatih’in Çapa semtidir. Bu yüzden İstanbul Tıp Fakültesi şuan 189. Yılındadır. Rektör ,1933’te Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’nin kapatılmasından 83 yıl sonra önlük giyme töreni yaptıklarını söyleyerek tarihi bir hataya imza atmıştır. (Marmara Üniversitesi’nin kendi sitesinde dahi okulun 1933 yılında Avrupa yakasına taşındığı, eski binasının da Haydarpaşa Lisesi’nin kullanımına verildiği yazmaktadır.**) Bir an önce bu hatanın düzeltilmesi gerekmektedir.

Abdülhamit’in Haydarpaşa’ya inşa ettirdiği bina bir teveccüh olarak gösteriliyor, halbuki bir toplumsal süreçlerde büyük ivmelenme gösteren Tıbbiye, II. Abdülhamit döneminde geri bırakılmaya çalışıldı. O devrin iktidarı Tıbbiyelilerin mücadele azmini iyi bildiği için okul öğrencileri hakkında sıkı bir disiplin uygulamaktaydı. Abdülhamit Tıbbiyelilerin toplumsal olaylardan uzak tutması amacıyla Haydarpaşa’ya sürülmesini istedi. Böylece Tıbbiyelileri toplumsal olaylardan uzak tutmak gayesindeydi.

VATAN VE BİLİM YOLUNDA TIBBİYELİLER

II. Abdülhamit’in uyguladığı İstibdat politikasına en çok direnen gençlik olmuştur .Gençliğin itici gücü olan Tıbbiyeliler, vatanın gidişatı konusunda endişelerinden dolayı İttihat ve Terakki Cemiyeti’ni kurmuştur. Tıbbiye öğrencilerinin kurdukları cemiyet istibdadın yıkılışına önayak olmuştur. Bu sebeple ezelden beri kavgalı olan Tıbbiyelilerin, Abdülhamit’in hatırasına sahip çıkacağını ummak gaflettir. Tıbbiyelilerin sahip çıkacağı miras 14 Mart 1919’da İngiliz işgaline gösterdikleri antiemperyalist dirençtir.

O Tıbbiyeliler ki 18-19 Mayıs 1915’te Tıbbiye I. Sınıf öğrencilerinin tamamı Çanakkale Savaşı’nda şehit düştü, fakülte 1921’de hiç mezun vermedi.
O Tıbbiyeliler ki Sivas Kongresi’nde mandayı savunanları vatan haini ilan etmiştir.
O Tıbbiyeliler ki savaşların en büyük katili olan salgın hastalıklarla mücadele etmişlerdir.
O Tıbbiyeliler ki Mustafa Kemal’in önderliğinde Anadolu’yu aydınlatmış, vatan ve bilimin yılmaz neferleri olmuşlardır.

SON SÖZ…

Son zamanlarda gözümüze sokulmaya çalışılan bir II. Abdülhamit seviciliği baş gösterdi. Geçtiğimiz aylarda Gülhane Askeri Tıp Akademisi Haydarpaşa Eğitim Hastanesi’nin adı değiştirilerek Haydarpaşa Sultan Abdülhamid Eğitim ve Araştırma Hastanesi yapılmıştı. Yeni yapılan Avrasya Tüneli’nin ismi için yapılan ankette Atatürk ile II. Abdülhamit karşı karşıya getirildi, anket Atatürk lehine çıkınca iptal edildi. Türkiye’nin önündeki biricik çözüm olan Cumhuriyet değerleri ile Abdülhamit değerlerini karşı karşıya getirmek zor günlerden geçtiğimiz bugünlerde ülkemizin zararına bir tavırdır.

Abdülhamit ile neo-Osmanlı ideolojisini güçlendiren ve yapılan her şeyi padişah nimeti gibi gösterenler Tıbbiyelileri bu emellerine alet etmesinler. Hele bu yolda tarihi çarpıtmaya hiç kalkmasınlar. Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’nin bugünkü varisi olan İstanbul Tıp Fakültesi 1827’den beri binaları değişse de içindeki öğrencileri ve hocaları ile gelenekten geleceğe ayaktadır.

Eren ÖZTÜRK
İnciraltı Tarih Cemiyeti Başkanı
İstanbul Tıp Fakültesi öğrencisi

DİPNOT:

* http://www.hurriyet.com.tr/mekteb-i-tibbiyeliler-83-yil-sonra-onluk-giydi-40302637
** http://tip.marmara.edu.tr/en/fakulte/tarihce/

tgb.gen.tr