İnsanlığıın sınıflı topluma geçmesiyle ideolojiler ortaya çıktı. Bu ideolojilerin ortaya çıkışı üretim araçlarının gelişiminin sonucuydu. Üretim ve bölüşüm ilişkilerine hakim olan sınıf toplumdaki diğer sınıfları da ikna etmeye mecburdu. Çünkü üretim ve bölüşüm ilişkileri yalın kılıç gücüyle yönetilemezdi.O yüzden bu ilişkilere hakim olan sınıfın ideolojisi bir çeşit rıza üretimini sağlıyordu. Elbette toplum içinde razı olmayanlar, getirilen ideolojiyi kabul etmeyenler de vardı. Tarihsel dönem içerisinde rıza göstermeyenler karşı bir ideolojiyle ya toplumu dönüştürdüler ve üretim araçlarını geliştirerek hakim konuma geldiler ya da tam aksine gerici bir konuma düşerek tarih sahnesinde silinip gittiler.

Metalaşan ve Yüzeyselleşen Bilgi

Artık son demlerini yaşadığımız tüketim toplumu da sadece askeri ve ekonomik güçle değil bir kültürel hegemonya ile benliğimize işledi. Teknolojik gelişimle birlikte çağımıza “bilgi çağı” dendi. Fakat bu bilgi kolay erişilebilir olmasının yanı sıra kolay tüketilebilen bir meta haline geldi. Üstelik bu bilgi bilimsel ölçütlerle değerlendirilerek ve eleştirinin süzgecinden geçirilerek sunulan bir bilgi biçimi değildi. Tam aksine yalanları, çarpıtmaları ve yanlışları barındıran bir bilgi biçimiydi. Bugün metalaşan bilgi tükettiğimiz gıdalar gibi katkı maddelidir. Bu bilgi duyarlılıklarımızı harekete geçiren sözcüklerle ifade edilmekte daha doğrusu pazarlanmaktadır. Yine günümüzdeki çürümenin etkisiyle bir yüzeyselleşmeyle karşı karşıya olduğumuzu da belirtmek gerekir. Hızla tüketilen bu çeşit bilgi yine hızla niteliğini de kaybetmektedir. Çünkü onu var eden toplum düzeni çürümektedir. Metalaşan ve yüzeyselleşen bilginin formülü şudur:

1) Eser miktarda doğruluk payı olan bilgi kırıntısı (Örneğin Uygur Türkleri hakkında yapılan yalan propaganda da kullanılan görüntülerde işkencenin olması ancak görüntünün başka bir Asya ülkesine ait olması. Doğruluk payı olan bilgi söz konusu görüntünün olmasıdır.)
2) Duyarlılıklarımızı harekete geçiren öğeler: Söz, ses ve görüntü
3) “Uzman kişilerin” yorumu.
4) Bu bilgiye karşı çıkan sahte argümanlar ve sahte çelişkiler

Tekelleşen Bilgi

İnternet gibi bir aracın hayatımıza girmesi ve gelişmesiyle bilginin yayılma hızı ve yaygınlığı da arttı. Şüphesiz bu gelişme insanlık tarihinde matbaanın icadı gibi bir olaydır. Ancak bilgi yine de tekellerin pençelerinden kurtulamadı. Eski dünyada bilgi ve kültür esas olarak hakim sınıfların, feodal beylerin, kralların, ağaların elindeydi. Bugün de bilginin kaynağı ve kontrolü -baş aşağı gitmekle birlikte- küresel sermayenin ve emperyalist ülkelerin elindedir. Kullandığımız sosyal medya platformlarından tutun da haber sitelerinin, ajansların ortak bilgi kaynağına kadar bize ulaşan bilgi kontrol altındadır. Zaten öyle olmasaydı bugün Türkiye’de ne Uygur yalanları kendisine yer edinebilirdi ne de pandemi sürecinde Çin hatta Asya düşmanlığı yapılabilirdi. Belirttiğimiz gibi bilgi üzerindeki bu tekelleşmenin etkisi ABD’nin tek kutuplu dünya sisteminin çöküşe geçmesiyle birlikte günden güne azalmaktadır.

Tüketim Toplumunda Eleştirinin Yeri

Emperyalizmin rıza üretimi olan neoliberalizm tüketim toplumunu ayakta tutmak için tam olarak böyle bir bilgi biçimine ve sunumuna ihtiyacı vardır. Aynı zamanda bu pazarladığı bilgiyi ve kültürü daha etkili ve inandırıcı kılmak için sahte karşıtlıklara da ihtiyaç duyar ki böylelikle tüketim toplumuna razı olmayanlara bir alan bırakmasın ve toplumun rıza göstermeyen kesimlerini de yine kendi kontrolü altında tutabilsin. İşte tam da bu yüzden neoliberalizmde “eleştirmenler” kutsaldır. Ancak hangi eleştirmenlerdir bunlar?

Genellikle bu meseleyi bir aydın sorunu içerisinde ele alsak da eleştiri kültürüyle de bağlantılıdır. En başta şunu söylemek gerekir: Bu türden eleştirmenler kendilerini “tarafsız” ilan ederek bir çeşit “kurtarılmış bölgelerinde” yaşarlar. Yumurta küfesi onlar için ağırdır. Ben tarafsızım demek samimi olanların ya da öyle görünenlerin kaçış noktasıdır. En samimi olanları bu tavırla kendilerini küfede taşıyan hamallara karşı sorumsuzluk içindedir. Ancak esas olarak “tarafsızlık” tüketim toplumuna rıza üretmenin örtüsüdür. Sistem onları zaman zaman öne çıkarır, zaman zaman bazı yaramazlıklarına da göz yumar. Bunun sebebi basittir: Yeni bir arayış içine giren toplumun ya da toplumun bir kesiminin uyutulması ya da tatmin edilmesi, onların tepkilerini örgütlü bir kuvvete dönüştürmeden sönmesini sağlamaktır. İşte bu tipte aydınlar ve eleştirmenler sistemin ihtiyaç duyduğu karşıt değerler için gereklidir.

Tekelleşen Eleştirinin Dokunulmazlığı

Sistemin karşıt değerlere de mecbur olduğunu belirmiştik. İşte tam da bu yüzden neoliberalizm eleştiriyi de kendi tekeline almak zorundadır. Elbette bu eleştiriler bizim anladığımız anlamda değildir. Yani düzeni değiştirmeye yönelik değildir. Ve birçok surette karşımıza çıkmaktadır. Bazen “amalı, fakatlı”; bazen “çok duyarlı” ve hatta bazen çok “vatansever”dir. Yerine göre akil bir üsluptadır yerine göre de “veryansın” eder.

Üstelik bu eleştirmenlerin ve eleştirini dokunulmazlığı vardır. Çünkü bu rıza üretiminin karşıt değer bölümünde –bilerek ya da bilmeyerek- görev alanlar ya saygın kişilerdir, ya da geçmişte “mağdur” edilmişlerdir. Akildirler ve onların etrafında müritleri vardır. Onlar istedikleri gibi beğenmedikleri kişilere ve kurumlara oklarını fırlatabilir, kılıçlarını savurabilirler. Ancak kimse onlara dokunamaz, cevap hakkını kullanamaz. Kullanırsa “tarafsız bölgeden” aforoz edilir. Hakikatleri konuşmak, fikirleri tartışmak işine gelmiyorsa konuyu kişiselleştirebilir ve dilinden düşürmediği nezaketin, centilmenliğin dışına çıkabilir. 

Ama yine de kendi müritlerince savaşta yaralanmış asil birer şövalye olarak kalmaya devam edeceklerdir.

“Fikir Özgürlüğü” yalnızca onların dokunulmazlığı için vardır. Bu yalnızca politik düzlemde böyle değildir. Kültürel hayatımızda da durum benzerdir. Dokunulmaz “kültler” vardır. Mesela George Orwell’in Hayvan Çiftliği’ni ya da 1984’ünü eleştirmek ayıptır. Ya da Kürk Mantolu Madonna Sabahattin Ali’nin en kötü romanıdır diyen bir kişi o çevrelerden hemen aforoz edilebilir. Bu bir çeşit tarikatlaşma da yine tüketime toplumun ikna olması içindir. Bu çevreler için hakiki eleştirmenler vurulmalıdır.

Nazım Hikmet belki de Resimli Ay’da bu yüzden “Putları Yıkıyoruz” demişti. Şimdi o putların yıkılacağı günlerin sancılı doğumunu yaşıyoruz.

Gözen Esmer

TGB Ankara İl Yöneticisi

Kaynakça:
1- Terry Eagleton, İdeoloji, Ayrıntı Yayınları
2- Noam Chomsky, Rızanın İmalatı, BGST Yayınları
3- Hasan Yalçın, Aydın Rantı, Kaynak Yayınları

tgb.gen.tr

İnsanlığıın sınıflı topluma geçmesiyle ideolojiler ortaya çıktı. Bu ideolojilerin ortaya çıkışı üretim araçlarının gelişiminin sonucuydu. Üretim ve bölüşüm ilişkilerine hakim olan sınıf toplumdaki diğer sınıfları da ikna etmeye mecburdu. Çünkü üretim ve bölüşüm ilişkileri yalın kılıç gücüyle yönetilemezdi.O yüzden bu ilişkilere hakim olan sınıfın ideolojisi bir çeşit rıza üretimini sağlıyordu. Elbette toplum içinde razı olmayanlar, getirilen ideolojiyi kabul etmeyenler de vardı. Tarihsel dönem içerisinde rıza göstermeyenler karşı bir ideolojiyle ya toplumu dönüştürdüler ve üretim araçlarını geliştirerek hakim konuma geldiler ya da tam aksine gerici bir konuma düşerek tarih sahnesinde silinip gittiler.

Metalaşan ve Yüzeyselleşen Bilgi

Artık son demlerini yaşadığımız tüketim toplumu da sadece askeri ve ekonomik güçle değil bir kültürel hegemonya ile benliğimize işledi. Teknolojik gelişimle birlikte çağımıza “bilgi çağı” dendi. Fakat bu bilgi kolay erişilebilir olmasının yanı sıra kolay tüketilebilen bir meta haline geldi. Üstelik bu bilgi bilimsel ölçütlerle değerlendirilerek ve eleştirinin süzgecinden geçirilerek sunulan bir bilgi biçimi değildi. Tam aksine yalanları, çarpıtmaları ve yanlışları barındıran bir bilgi biçimiydi. Bugün metalaşan bilgi tükettiğimiz gıdalar gibi katkı maddelidir. Bu bilgi duyarlılıklarımızı harekete geçiren sözcüklerle ifade edilmekte daha doğrusu pazarlanmaktadır. Yine günümüzdeki çürümenin etkisiyle bir yüzeyselleşmeyle karşı karşıya olduğumuzu da belirtmek gerekir. Hızla tüketilen bu çeşit bilgi yine hızla niteliğini de kaybetmektedir. Çünkü onu var eden toplum düzeni çürümektedir. Metalaşan ve yüzeyselleşen bilginin formülü şudur:

1) Eser miktarda doğruluk payı olan bilgi kırıntısı (Örneğin Uygur Türkleri hakkında yapılan yalan propaganda da kullanılan görüntülerde işkencenin olması ancak görüntünün başka bir Asya ülkesine ait olması. Doğruluk payı olan bilgi söz konusu görüntünün olmasıdır.)
2) Duyarlılıklarımızı harekete geçiren öğeler: Söz, ses ve görüntü
3) “Uzman kişilerin” yorumu.
4) Bu bilgiye karşı çıkan sahte argümanlar ve sahte çelişkiler

Tekelleşen Bilgi

İnternet gibi bir aracın hayatımıza girmesi ve gelişmesiyle bilginin yayılma hızı ve yaygınlığı da arttı. Şüphesiz bu gelişme insanlık tarihinde matbaanın icadı gibi bir olaydır. Ancak bilgi yine de tekellerin pençelerinden kurtulamadı. Eski dünyada bilgi ve kültür esas olarak hakim sınıfların, feodal beylerin, kralların, ağaların elindeydi. Bugün de bilginin kaynağı ve kontrolü -baş aşağı gitmekle birlikte- küresel sermayenin ve emperyalist ülkelerin elindedir. Kullandığımız sosyal medya platformlarından tutun da haber sitelerinin, ajansların ortak bilgi kaynağına kadar bize ulaşan bilgi kontrol altındadır. Zaten öyle olmasaydı bugün Türkiye’de ne Uygur yalanları kendisine yer edinebilirdi ne de pandemi sürecinde Çin hatta Asya düşmanlığı yapılabilirdi. Belirttiğimiz gibi bilgi üzerindeki bu tekelleşmenin etkisi ABD’nin tek kutuplu dünya sisteminin çöküşe geçmesiyle birlikte günden güne azalmaktadır.

Tüketim Toplumunda Eleştirinin Yeri

Emperyalizmin rıza üretimi olan neoliberalizm tüketim toplumunu ayakta tutmak için tam olarak böyle bir bilgi biçimine ve sunumuna ihtiyacı vardır. Aynı zamanda bu pazarladığı bilgiyi ve kültürü daha etkili ve inandırıcı kılmak için sahte karşıtlıklara da ihtiyaç duyar ki böylelikle tüketim toplumuna razı olmayanlara bir alan bırakmasın ve toplumun rıza göstermeyen kesimlerini de yine kendi kontrolü altında tutabilsin. İşte tam da bu yüzden neoliberalizmde “eleştirmenler” kutsaldır. Ancak hangi eleştirmenlerdir bunlar?

Genellikle bu meseleyi bir aydın sorunu içerisinde ele alsak da eleştiri kültürüyle de bağlantılıdır. En başta şunu söylemek gerekir: Bu türden eleştirmenler kendilerini “tarafsız” ilan ederek bir çeşit “kurtarılmış bölgelerinde” yaşarlar. Yumurta küfesi onlar için ağırdır. Ben tarafsızım demek samimi olanların ya da öyle görünenlerin kaçış noktasıdır. En samimi olanları bu tavırla kendilerini küfede taşıyan hamallara karşı sorumsuzluk içindedir. Ancak esas olarak “tarafsızlık” tüketim toplumuna rıza üretmenin örtüsüdür. Sistem onları zaman zaman öne çıkarır, zaman zaman bazı yaramazlıklarına da göz yumar. Bunun sebebi basittir: Yeni bir arayış içine giren toplumun ya da toplumun bir kesiminin uyutulması ya da tatmin edilmesi, onların tepkilerini örgütlü bir kuvvete dönüştürmeden sönmesini sağlamaktır. İşte bu tipte aydınlar ve eleştirmenler sistemin ihtiyaç duyduğu karşıt değerler için gereklidir.

Tekelleşen Eleştirinin Dokunulmazlığı

Sistemin karşıt değerlere de mecbur olduğunu belirmiştik. İşte tam da bu yüzden neoliberalizm eleştiriyi de kendi tekeline almak zorundadır. Elbette bu eleştiriler bizim anladığımız anlamda değildir. Yani düzeni değiştirmeye yönelik değildir. Ve birçok surette karşımıza çıkmaktadır. Bazen “amalı, fakatlı”; bazen “çok duyarlı” ve hatta bazen çok “vatansever”dir. Yerine göre akil bir üsluptadır yerine göre de “veryansın” eder.

Üstelik bu eleştirmenlerin ve eleştirini dokunulmazlığı vardır. Çünkü bu rıza üretiminin karşıt değer bölümünde –bilerek ya da bilmeyerek- görev alanlar ya saygın kişilerdir, ya da geçmişte “mağdur” edilmişlerdir. Akildirler ve onların etrafında müritleri vardır. Onlar istedikleri gibi beğenmedikleri kişilere ve kurumlara oklarını fırlatabilir, kılıçlarını savurabilirler. Ancak kimse onlara dokunamaz, cevap hakkını kullanamaz. Kullanırsa “tarafsız bölgeden” aforoz edilir. Hakikatleri konuşmak, fikirleri tartışmak işine gelmiyorsa konuyu kişiselleştirebilir ve dilinden düşürmediği nezaketin, centilmenliğin dışına çıkabilir. 

Ama yine de kendi müritlerince savaşta yaralanmış asil birer şövalye olarak kalmaya devam edeceklerdir.

“Fikir Özgürlüğü” yalnızca onların dokunulmazlığı için vardır. Bu yalnızca politik düzlemde böyle değildir. Kültürel hayatımızda da durum benzerdir. Dokunulmaz “kültler” vardır. Mesela George Orwell’in Hayvan Çiftliği’ni ya da 1984’ünü eleştirmek ayıptır. Ya da Kürk Mantolu Madonna Sabahattin Ali’nin en kötü romanıdır diyen bir kişi o çevrelerden hemen aforoz edilebilir. Bu bir çeşit tarikatlaşma da yine tüketime toplumun ikna olması içindir. Bu çevreler için hakiki eleştirmenler vurulmalıdır.

Nazım Hikmet belki de Resimli Ay’da bu yüzden “Putları Yıkıyoruz” demişti. Şimdi o putların yıkılacağı günlerin sancılı doğumunu yaşıyoruz.

Gözen Esmer

TGB Ankara İl Yöneticisi

Kaynakça:
1- Terry Eagleton, İdeoloji, Ayrıntı Yayınları
2- Noam Chomsky, Rızanın İmalatı, BGST Yayınları
3- Hasan Yalçın, Aydın Rantı, Kaynak Yayınları

tgb.gen.tr

Attığımız başlığı John Berger yıllar önce kitabının ismine vermiş ve bize emperyalizmin suretini göstermişti. Berger kitabında çeşitli fotoğrafları incelerken bir yandan da fotoğrafın hatta sanatın işlevini açıklıyor. Kitapta Sebastia Salgado ile yaptığı söyleşide şunları soruyor Berger:

1) Dünyayı algılayışımızı ve tepkide bulunuşumuzu belirleyen önceliklerimiz değişebilir mi?

2) Umut hayalinin gerçek taşıyıcısı bu çocuklar, beş kıtadan bize bakıyor- kimlerin umudunu temsil ediyor onlar?

3) Kimin kime daha çok ihtiyacı var? Onların mı bize, bizim mi onlara?

Bu sorular bugün de kendisine cevap arıyor. ABD emperyalizminin vahşeti sonucunda aç, yurtsuz ve yetim kalmış çocuklar içlerinde kimlerin umudunu temsil ediyor? Ya da biz kimlerin umudunu temsil ediyoruz?

Bu sorular da kendisine her gün cevap aramaktadır. 

Kendi Yüreğinin Kabuğunda Yaşayanlar

Büyük şair Nazım Hikmet “Bıraksın peşimizi kendi yüreğinin kabuğunda yaşayanlar” diyor. Herhalde emperyalizmin yaratmak istediği insan tipi en iyi böyle anlatılırdı. Bir de “nohut oda” var tabii, üstelik ödüllü. Dünyanın içinde bir küçük dünya bugün öylesine pazarlanıyor ki, insan Dünya’nın çapının 12.756.000 olduğunu unutuyor. Bu büyüye kapıldığımızda dünyanın gözlerimizin açısı kadar olduğunu zannediyoruz. Şüphesiz bu kültürel pazarlama, ABD’nin bugünlerde yıkılmaya yüz tutmuş tek kutuplu dünya düzenini örgütleme aracıydı. Bir çeşit “Kendi Yüreğinin Kabuğunda Yaşayanlar Ordusu.”

 Önceleri ucuz hammadde, emek sömürüsü ve denetlenebilir bir dünya pazarı isteyen emperyalizm şimdi hiçbir değeri olmayan bir insanlık istiyor. Çünkü ancak hiçbir değeri olmayan bir insan böyle bir düzene razı olabilir ya da böyle bir düzene karşı koyamaz hale gelebilir. Hatta çıkar bağları ölçüsünde savunur da.

Mesela Ankara Güvenpark’ta, İstanbul Beşiktaş’ta ve İzmir Adliyesi’nde bombalar patlar. Bombaları patlatan PKK terör örgütüdür. Ama bu ordunun mensupları terör örgütünün siyasi partisini “ Ama abi 6 milyon oyu var” diyerek savunmaya kalkışır.

Mesela söz konusu kadın hakları olunca en öndedir; ama Diyarbakır anneleri PKK’ya karşı “Başlarım sizin Kürdistan davanıza” diyerek çadır kurduğunda onları oraya hükümet gönderdi, kurgu bunlar” diyerek aslında kendi vicdanını susturmaya çalışır. Çünkü hiç kimse bu sözlere itibar etmemektedir.

Mesela 15 Temmuz’da Fethullahçı darbe girişimi olur, halkın büyük çoğunluğu hiçbir ayrım gözetmeden darbeye karşı durur fakat bu ordu daha derlenip toparlanmadan komplo teorileri üretir bununla da yetinmez ,FETÖ’nün sözcüleri  ve dünün kumpasçıları dışarı çıksın diye Ankara’dan İstanbul’a yürür. Değersizleşenler hız kesmeden değersizliğin fenafillahına doğru  devam eder.

Mesela 23 Nisan’ın 100.yılında “Çocuk LGBTİ’ler de vardır” der ve çocuk istismarcılığı yapar.  Bu iğrenç gündemi yaratanlara kalkan olur. Üstelik bunu da “ilerici,” “aydınlanmacı” sıfatıyla göğsünü gere gere yapar.  Diyanet İşleri Başkanlığı buna çok haklı bir tepki verince bu sefer “Diyanet Kapatılsın” der.  Kendisine karşı çıkanlara da dilinden hiç düşünmediği gerici yaftasını yakıştırır. Oysa o Diyanet’in Cumhuriyet devriminin bir kazanımı olduğunu düşünmez.  

Mesela koronavirüs salgınına karşı tüm dünyaya örnek olacak bir mücadele verilir. Bütün millet yine kenetlenir ancak bu ordu tam tekmil bağrını döve döve yakınır. Bir kez olsun bir sorunun çözümüne dair öneride bulunayım demez. Yalnızca ağlar, sızlar. Kendi Kabuğunda Yaşayanlar Ordusu  “ağıtçı”dır. Sodom’un yıkılışına ağıtlar yakar. Peki özgürlük Sodom’da mıdır?

Aziz Nesin’in Zübük romanından sık sık bahsedilir.  Roman genellikle iktidar partileri eleştirilirken kullanılır. Çünkü başkarakter olan Zübükzade İbrahim rantçı, vurguncu düzenin temsilcisidir. Oysa o romanda bir karakter daha vardır: Muhalif Kadri Efendi. Muhalif Kadri Efendi adı üstünde muhaliftir. Ancak kendi partisi iktidar olduğunda iktidar olan partiye geçer. Çünkü muhalefet etmek onun için bir iktidar seçeneği olmak değil, bir amaçtır. Şimdi bugünlerde Muhalif Kadri Efendilerin geçirdiği evrime tanık oluyoruz.

En başta sorduğumuz soruyu onlara da soruyoruz: Siz kimin umudunu temsil ediyorsunuz?

New York’ta Dönen Akbabalar ve Bitlis’te Bir Çobanın Görkemi

Başlığı biraz da bu yüzden seçtik.  Şu salgın günlerinde ABD’nin en büyük şehirlerinden biri olan New York’ta gökdelenlerin üzerinde dönen ve şüphesiz ölüleri bekleyen akbabaları gördük. Bizce bu fotoğrafın bir tek anlamı var: Ölüme terk edilen çürümüşlük. Fotoğraf ABD’nin ve kurduğu yeni dünya düzeninin iflasını çok çarpıcı bir şekilde anlatıyor. New York’ta dönen akbabalar ABD’nin kağıttan bir kaplan olduğunu aldıkları kokudan biliyorlar.  Bu çürümüş düzen en sonunda ABD halkını da görkemli gökdelenlerin altında çaresiz bırakıyor. Bir devrin sonuna geldik bu aşikar. Edip Cansever’in bu düzen içinde “Çağrılmayan Yakup”u artık çağrılmaya başlanıyor.

New York’ta dönen akbabaları düşünürken bir yandan da çok kıymetli fotoğraflar çeken F.Dilek Uyar’ın Bitlis’te çektiği o meşhur fotoğrafı geliyor aklıma.Sürüleri yöneten çobanın görkemi ve bozkırın sesi. Çoban atın üzerinde asasını yukarı kaldırmış ve bütün koyunlara sanki taarruz emri veriyor. Ve istisnasız bütün koyunlar bu emri yerine getiriyor. Ama ben daha çok o kendinden emin çobanın savaşta nasıl bir aslana dönüştüğünü canlıyorum. Sonra Tarık Buğra’nın Küçük Ağası ve onun yoldaşı Çolak Salih’i düşünüyorum. “Ceylan Gözlüm” diye yana yana türkü söyleyen al yanaklı Metehan Polat’ı, Karadeniz uşağı Eren’in bakışlarını anımsıyorum. Eren’in bakışlarında Mehmetçiklerin gururlu ifadelerini buluyorum. Simurg gibi Kaf dağına gidip çobanların umutlarını göz açıp kapayıncaya getirmek istiyorum.  Aslında uzunca bir öyküsü vardır Anadolu çobanlarının, belki bir gün yazılır.

Diyebilirim ki; Bu toprakların suyundan içmiş en çirkin karga bile New York’un gökdelenlerinden, Kalifornia’nın Beverly Hills’inden daha görkemli. Çünkü bu topraklarda hiçbir şey anlamını henüz yitirmedi. New York, Mehmet Akif’in dediği gibi tek dişi kalmış bir canavardan ibarettir artık.

İnsan Ne ile Yaşar?

Tolstoy “İnsan ne ile Yaşar” diye soruyor mucizelerle dolu hikayelerini anlatırken. Ona göre insan Tanrı için yaşar. Belki bu doğrudur da. Ancak genel bir doğrudur ve günümüzdeki cevabı karşılamaz.  21.yüzyılın ilk çeyreği biterken bizim verdiğimiz cevap “İnsan milleti için yaşar” cevabıdır.  Çünkü kendi yüreğinin kabuğundan çıkmanın yegane yolu millet için yaşamaktır. Çünkü emperyalizmin boğmak istediği değerler milletin hazinesindedir. Özgürlük de, eşitlik de, kardeşlik de, insanseverlik de, vatanseverlik de, alçakgönüllülük de, dindarlık da, hoşgörü de milletle hayat bulmaktadır. Zaten Türk milletine yapılan saldırılar da bütün bu erdemlerin yok edilmesi için değil mi?

İşte o yüzden Türkiye’de insan en çok milleti için yaşar.

Bil ki gülün âhı hançerin sapı var.

Altıok Metin’in en sevdiğim mısralarından. Metin Altıok bu mısrayı en çok da tek dişi kalmış canavardan kahraman yaratmak isteyenlere yazmış olmalı. Şimdi yüreğimizde kırılmış bütün güllerin âhı ve elimizde duyduğumuz öfkenin hançeri var.

Ezcümle: Bütün bu yazdıklarım John Berger’in sorularına naçizane bulduğum cevaplardır. Siz de sorun kendinize: Dostlarınız kim, düşmanlarınız kim? Ve kimlerin umudunu temsil ediyorsunuz?

Gözen Esmer

TGB Ankara İl Yöneticisi

tgb.gen.tr

Attığımız başlığı John Berger yıllar önce kitabının ismine vermiş ve bize emperyalizmin suretini göstermişti. Berger kitabında çeşitli fotoğrafları incelerken bir yandan da fotoğrafın hatta sanatın işlevini açıklıyor. Kitapta Sebastia Salgado ile yaptığı söyleşide şunları soruyor Berger:

1) Dünyayı algılayışımızı ve tepkide bulunuşumuzu belirleyen önceliklerimiz değişebilir mi?

2) Umut hayalinin gerçek taşıyıcısı bu çocuklar, beş kıtadan bize bakıyor- kimlerin umudunu temsil ediyor onlar?

3) Kimin kime daha çok ihtiyacı var? Onların mı bize, bizim mi onlara?

Bu sorular bugün de kendisine cevap arıyor. ABD emperyalizminin vahşeti sonucunda aç, yurtsuz ve yetim kalmış çocuklar içlerinde kimlerin umudunu temsil ediyor? Ya da biz kimlerin umudunu temsil ediyoruz?

Bu sorular da kendisine her gün cevap aramaktadır. 

Kendi Yüreğinin Kabuğunda Yaşayanlar

Büyük şair Nazım Hikmet “Bıraksın peşimizi kendi yüreğinin kabuğunda yaşayanlar” diyor. Herhalde emperyalizmin yaratmak istediği insan tipi en iyi böyle anlatılırdı. Bir de “nohut oda” var tabii, üstelik ödüllü. Dünyanın içinde bir küçük dünya bugün öylesine pazarlanıyor ki, insan Dünya’nın çapının 12.756.000 olduğunu unutuyor. Bu büyüye kapıldığımızda dünyanın gözlerimizin açısı kadar olduğunu zannediyoruz. Şüphesiz bu kültürel pazarlama, ABD’nin bugünlerde yıkılmaya yüz tutmuş tek kutuplu dünya düzenini örgütleme aracıydı. Bir çeşit “Kendi Yüreğinin Kabuğunda Yaşayanlar Ordusu.”

 Önceleri ucuz hammadde, emek sömürüsü ve denetlenebilir bir dünya pazarı isteyen emperyalizm şimdi hiçbir değeri olmayan bir insanlık istiyor. Çünkü ancak hiçbir değeri olmayan bir insan böyle bir düzene razı olabilir ya da böyle bir düzene karşı koyamaz hale gelebilir. Hatta çıkar bağları ölçüsünde savunur da.

Mesela Ankara Güvenpark’ta, İstanbul Beşiktaş’ta ve İzmir Adliyesi’nde bombalar patlar. Bombaları patlatan PKK terör örgütüdür. Ama bu ordunun mensupları terör örgütünün siyasi partisini “ Ama abi 6 milyon oyu var” diyerek savunmaya kalkışır.

Mesela söz konusu kadın hakları olunca en öndedir; ama Diyarbakır anneleri PKK’ya karşı “Başlarım sizin Kürdistan davanıza” diyerek çadır kurduğunda onları oraya hükümet gönderdi, kurgu bunlar” diyerek aslında kendi vicdanını susturmaya çalışır. Çünkü hiç kimse bu sözlere itibar etmemektedir.

Mesela 15 Temmuz’da Fethullahçı darbe girişimi olur, halkın büyük çoğunluğu hiçbir ayrım gözetmeden darbeye karşı durur fakat bu ordu daha derlenip toparlanmadan komplo teorileri üretir bununla da yetinmez ,FETÖ’nün sözcüleri  ve dünün kumpasçıları dışarı çıksın diye Ankara’dan İstanbul’a yürür. Değersizleşenler hız kesmeden değersizliğin fenafillahına doğru  devam eder.

Mesela 23 Nisan’ın 100.yılında “Çocuk LGBTİ’ler de vardır” der ve çocuk istismarcılığı yapar.  Bu iğrenç gündemi yaratanlara kalkan olur. Üstelik bunu da “ilerici,” “aydınlanmacı” sıfatıyla göğsünü gere gere yapar.  Diyanet İşleri Başkanlığı buna çok haklı bir tepki verince bu sefer “Diyanet Kapatılsın” der.  Kendisine karşı çıkanlara da dilinden hiç düşünmediği gerici yaftasını yakıştırır. Oysa o Diyanet’in Cumhuriyet devriminin bir kazanımı olduğunu düşünmez.  

Mesela koronavirüs salgınına karşı tüm dünyaya örnek olacak bir mücadele verilir. Bütün millet yine kenetlenir ancak bu ordu tam tekmil bağrını döve döve yakınır. Bir kez olsun bir sorunun çözümüne dair öneride bulunayım demez. Yalnızca ağlar, sızlar. Kendi Kabuğunda Yaşayanlar Ordusu  “ağıtçı”dır. Sodom’un yıkılışına ağıtlar yakar. Peki özgürlük Sodom’da mıdır?

Aziz Nesin’in Zübük romanından sık sık bahsedilir.  Roman genellikle iktidar partileri eleştirilirken kullanılır. Çünkü başkarakter olan Zübükzade İbrahim rantçı, vurguncu düzenin temsilcisidir. Oysa o romanda bir karakter daha vardır: Muhalif Kadri Efendi. Muhalif Kadri Efendi adı üstünde muhaliftir. Ancak kendi partisi iktidar olduğunda iktidar olan partiye geçer. Çünkü muhalefet etmek onun için bir iktidar seçeneği olmak değil, bir amaçtır. Şimdi bugünlerde Muhalif Kadri Efendilerin geçirdiği evrime tanık oluyoruz.

En başta sorduğumuz soruyu onlara da soruyoruz: Siz kimin umudunu temsil ediyorsunuz?

New York’ta Dönen Akbabalar ve Bitlis’te Bir Çobanın Görkemi

Başlığı biraz da bu yüzden seçtik.  Şu salgın günlerinde ABD’nin en büyük şehirlerinden biri olan New York’ta gökdelenlerin üzerinde dönen ve şüphesiz ölüleri bekleyen akbabaları gördük. Bizce bu fotoğrafın bir tek anlamı var: Ölüme terk edilen çürümüşlük. Fotoğraf ABD’nin ve kurduğu yeni dünya düzeninin iflasını çok çarpıcı bir şekilde anlatıyor. New York’ta dönen akbabalar ABD’nin kağıttan bir kaplan olduğunu aldıkları kokudan biliyorlar.  Bu çürümüş düzen en sonunda ABD halkını da görkemli gökdelenlerin altında çaresiz bırakıyor. Bir devrin sonuna geldik bu aşikar. Edip Cansever’in bu düzen içinde “Çağrılmayan Yakup”u artık çağrılmaya başlanıyor.

New York’ta dönen akbabaları düşünürken bir yandan da çok kıymetli fotoğraflar çeken F.Dilek Uyar’ın Bitlis’te çektiği o meşhur fotoğrafı geliyor aklıma.Sürüleri yöneten çobanın görkemi ve bozkırın sesi. Çoban atın üzerinde asasını yukarı kaldırmış ve bütün koyunlara sanki taarruz emri veriyor. Ve istisnasız bütün koyunlar bu emri yerine getiriyor. Ama ben daha çok o kendinden emin çobanın savaşta nasıl bir aslana dönüştüğünü canlıyorum. Sonra Tarık Buğra’nın Küçük Ağası ve onun yoldaşı Çolak Salih’i düşünüyorum. “Ceylan Gözlüm” diye yana yana türkü söyleyen al yanaklı Metehan Polat’ı, Karadeniz uşağı Eren’in bakışlarını anımsıyorum. Eren’in bakışlarında Mehmetçiklerin gururlu ifadelerini buluyorum. Simurg gibi Kaf dağına gidip çobanların umutlarını göz açıp kapayıncaya getirmek istiyorum.  Aslında uzunca bir öyküsü vardır Anadolu çobanlarının, belki bir gün yazılır.

Diyebilirim ki; Bu toprakların suyundan içmiş en çirkin karga bile New York’un gökdelenlerinden, Kalifornia’nın Beverly Hills’inden daha görkemli. Çünkü bu topraklarda hiçbir şey anlamını henüz yitirmedi. New York, Mehmet Akif’in dediği gibi tek dişi kalmış bir canavardan ibarettir artık.

İnsan Ne ile Yaşar?

Tolstoy “İnsan ne ile Yaşar” diye soruyor mucizelerle dolu hikayelerini anlatırken. Ona göre insan Tanrı için yaşar. Belki bu doğrudur da. Ancak genel bir doğrudur ve günümüzdeki cevabı karşılamaz.  21.yüzyılın ilk çeyreği biterken bizim verdiğimiz cevap “İnsan milleti için yaşar” cevabıdır.  Çünkü kendi yüreğinin kabuğundan çıkmanın yegane yolu millet için yaşamaktır. Çünkü emperyalizmin boğmak istediği değerler milletin hazinesindedir. Özgürlük de, eşitlik de, kardeşlik de, insanseverlik de, vatanseverlik de, alçakgönüllülük de, dindarlık da, hoşgörü de milletle hayat bulmaktadır. Zaten Türk milletine yapılan saldırılar da bütün bu erdemlerin yok edilmesi için değil mi?

İşte o yüzden Türkiye’de insan en çok milleti için yaşar.

Bil ki gülün âhı hançerin sapı var.

Altıok Metin’in en sevdiğim mısralarından. Metin Altıok bu mısrayı en çok da tek dişi kalmış canavardan kahraman yaratmak isteyenlere yazmış olmalı. Şimdi yüreğimizde kırılmış bütün güllerin âhı ve elimizde duyduğumuz öfkenin hançeri var.

Ezcümle: Bütün bu yazdıklarım John Berger’in sorularına naçizane bulduğum cevaplardır. Siz de sorun kendinize: Dostlarınız kim, düşmanlarınız kim? Ve kimlerin umudunu temsil ediyorsunuz?

Gözen Esmer

TGB Ankara İl Yöneticisi

tgb.gen.tr

Türk tarihini ele alırken yapılması gereken ve her zaman tarihi inceleyenlerin tartıştığı bir olgudur Türk olgusu. Binlerce yıldır var olan Türkler kimdir? Türk tanımı nasıl tanımlanmıştır?

Şüphesiz Türklerin insanlığın ilerleyişinde büyük roller üstlendiği açıktır. Atlı çoban kültüründen başlayan süreç büyük imparatorluklar kurmaya ve oradan da 20.yüzyılda verilen ilk antiemperyalist kurtuluş savaşıyla millet olmaya evrilmiştir. Türkleri bugün kadim milletler arasında saymamızın nedeni insanlığın sıçrama noktalarında üstlendiği roller ve ilerleyişe sunduğu katkılar ile yarattığı büyük kültürel, siyasi ve iktisadi birikimdir.

Böylesine bir tarihsel olguyu incelerken şüphesiz büyük zorluklar karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan ilki Türklerin geniş coğrafyalara yayılmış olması ve başka topluluklarla, kültürlerle değişip dönüşmesidir. Elbette bu dönüşüm karşılıklıdır. 

Irk, Bodun, Tebaa ve Millet Kavramları

“Türk kimdir?” Meselesine girmeden önce belli başlı kavramları tanımlamak durumundayız. Aksi takdirde nesnellikten koparız ve Türklerin hareketini incelerken büyük yanlışlara, yanılgılara düşeriz. Bu kavramlardan ilki elbette ırk kavramıdır. Nedir Irk?

Kamuran Gürün şöyle açıklıyor : “En basit şekliyle tarif etmek istersek ırk, ırsi surette nesilden nesile geçen belirgin fiziksel benzerliklere sahip büyük insan topluluklarıdır. Irk kavramı dil veya milliyet ile karıştırılmamalıdır. Bir “Latin ırkı”, bir “Germanik ırk”, bir “Slav ırkı” hiçbir zaman olmamıştır.

Irk kavramına ait başka yaklaşımlar da mevcuttur. Ashley Montagu, Henry Fairchild ve Julian Huxley gibi isimler toptan ırk kavramına karşı çıkmışlardır ve insanlığın aynı kökten geldiğini savunmuşlardır. Özellikle Fairchild’in ortaya koyduğu argümanlar değerlidir. 

Her şeyden evvel bugün ırk kavramının 17.yüzyılda gelişen Avrupa’nın kolonileşmek için kullandığı bir kavramdır. Esasında Avrupamerkezciliğin ürünü olan ırkçılığı, sömürücülüğün ideolojik temellendirmesi olarak tanımlamakta da beis görmemekteyiz. Bugün de emperyalist devletlerde kol gezen ırkçılık, bilimsel olarak çürütülmesine rağmen ABD Başkanı Donald Trump’ın sözlerinde hayat bulmaktadır. Koronavirüs salgınının Çin’de ortaya çıkması neticesinde ABD’de ve Avrupa’da yükselen Çin ırkçılığı bu konudaki kaygılarımızı açıklamaktadır. Bütün mazlum milletler ve onların içinde yer alan biz Türkler Avrupa ülkelerinin ve ABD’nin nezdinde karaderiliyiz. Yine de onları kendi mahkemelerinde mahkum etmiş olmanın gururunu yaşıyoruz. Vatan Partisi Genel Başkanı Doğu Perinçek’in AİHM zaferi Avrupamerkezci tarih ve kültür anlayışına ve aynı zamanda ırkçılığa karşı da bir zaferdir.

Irk kavramının üzerinde durmamızın bir diğer nedeni de bugün kendisini Türk milliyetçiliği içerisinde var etmeye devam etmesidir. Türk’ün Türk’ten başka dostu yoktur sözü bu anlayışın tezahürüdür. Türk’ün Türk’ten başka dostu yoktur demek Türklüğe bir kan bağı anlamı ve ırk anlamı atfetmektir. Oysa bu mümkün değildir. Çünkü bugün ari ırk diye bir şeyin olmadığı ispatlandığı gibi, başka topluluklarla karışmamış bir etnik köken de bulunmamaktadır. Zira Türklük ileride daha geniş belirteceğimiz üzere dil ile açıklanabilmektedir. Bir bakıma dilsel bir olgudur. 

Bodun sözcüğünü açıklamadan önce Türklerde neden ırkçılığın olmadığına da kısaca değinmek gerekli diye düşünüyorum. Zira insanlığın tarihinde aslında bir istisna olan köleci toplum evresi yine Avrupamerkezciliğin bir dayatması olarak bütün insanlık için geçerli kılınmaya çalışılmış ve o turnikeden geçmeyen toplumlar medeni sayılmamıştır. Türkler de köleci toplum turnikesinden geçmemiştir. Bunda şu olguların etkileri vardır:

Atlı çoban kültürünün, Türkçe’nin yarattığı çekim gücünün, dinlerin hoşgörüsünün ve en önemlisi aslında insanlık tarihinde istisna olarak görülen köleciliğin Türklerde olmaması bugün Avrupa’da görülen ırkçılığın bizde yaşam alanı aramasına karşın görülmemesini sağlamıştır. Üstelik emperyalist devletlerin bu yöndeki kışkırtmalarına, provokasyonlarına rağmen ırkçılık bizde gelişmemiştir.

Geniş arazilere hükmetmek bir askeri demokrasiyi ve bir bakıma da eşitliği getiriyordu. Çünkü özel mülkiyet yeterince gelişmediği için kamu gücünü halk oluşturuyordu. Yani herkes aslında savaşçıydı. Üstelik kan bağı ilişkileri de bu dönemde henüz çözülmemişti. Diğer yandan Türklerin Müslümanlığa ya da diğer semavi dinlere geçişi ve medeniyet arayışı da bir etkendir. 

Ayrıca Türkçe’nin çekim gücü olması, geniş coğrafyalarda konuşulması da ırkçılığı önlemektedir. Örneğin en eski Türkçe konuşan halk olduğu düşünülen Kırgızlar ile Sibirya ormanlarındaki Türkler arasında büyük fiziksel farklılıklar vardır. Bugün de öyledir. Özbekistan’daki Özbek Türkü ile Anadolu’daki bir Türk arasında büyük farklar vardır. 

Bu meseleden sonra bodun kavramıyla devam edelim.

1930’ların başında çok kısa bir dönem millet sözcüğü yerine kullanılan ama sonradan vazgeçilen bodun sözcüğünü de tanımlamak gerekir. Bodun sözcüğü bugün d-y ses değişimi ile boyun olmuştur ve kökeni de bod yani boydur. Prof. Dr. Talat Tekin Hoca Orhon Yazıtları adlı kitabında –ki yazıtlar hakkında yapılmış en önemli çalışmalardandır- bod sözcüğünü boy, kabile ve bodun sözcüğünü de boylar, kabileler, halk olarak açıklamaktadır.  

Buradaki kabile tanımı önemlidir çünkü Orhun Yazıtları’nın dikildiği 6 ve 8. Yüzyıllar Türkler için bir sıçrama noktasının oluştuğu yıllardır. Atlı çoban kültürünü yaşayan Türkler Göktürk Kağanlığı ile bir boylar federasyonu kurmuştur. Bu devlet kurma ve medeniyet geliştirme açısından önemli bir sıçrama noktasıdır. Nitekim Bilge Kağan’ın başlıya baş eğdirdim, dizliye diz çöktürdüm demesi bu kabileler birliğini ifade etmektedir. Türkler diğer kabileleri kuvvet kullanarak birleştirmiştir. Yine de kan bağından doğan ilişkiler henüz çözülmemiştir. İşte bodun Kağan’ın hükümdarlığı altında bulunan kabilelerin toplamına denmektedir. Bu bakımdan bugün biz Türk bodunu kavramını kullanmıyoruz. Çünkü bugün içinde bulunduğumuz süreç bir millet olma sürecidir. Tebaa kavramı ise bir hanedanlığa bağlılığın ifadesi olarak hayat bulmuştur. Kan bağından doğan ilişkilerden kurtulan toplum feodal çağa geçer ve bodun tebaa olur. Bu da bir aşamadır çünkü devlet meydana gelmiştir. Türkler için de Selçuklu tebaasından ve Osmanlı tebaasından söz edebiliriz. Osmanlılar’da bu kavram yerine reâya kavramının kullanıldığını görürüz. İki kavramda da tabii olma anlamı vardır. Türklerin Selçuklu devletinden önceki bir sıçrama noktası da Karahanlı devletidir. Karahanlı devletiyle İslamiyet gelmiştir ve toplumsal düzen değişmeye başlamıştır. Özellikle Selçuklu’da ve 15-16.yüzyıla kadar Osmanlı’da Karahanlı devletinin yarattığı İslami ve kültürel değerlerin etkisi görülür. Anadolu Müslümanlığının temelini oluşturan Hoca Ahmed Yesevi Karahanlılar devrinde yaşamıştır. Türklerin ilk devlet teorisi kitabı olan Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig’i ise yine bu devrin eseridir. 

Bu ara sözden sonra yolumuza devam edelim ve millet kavramını açıklamaya çalışalım. Millet kavramı 18.yüzyılda gerçekleşen Büyük Fransız Devrimi’yle ve o tarihte yeni doğmuş bir sınıf olan burjuvaziyle birlikte ortaya çıktı. Türkiye’de milli demokratik devrim tezini ortaya atanlardan biri olan Mihri Belli Millet Gerçeği yazısında millet olmanın dört şartını şöyle açıklıyor : “Ulus, tarihi olarak teşekkül etmiş istikrarlı insan topluluğudur.Ve şu dört karakter birliği esasına dayanır: “Dil birliği, toprak birliği, iktisadi hayat birliği ve ulusal kültürde birlik içinde beliren ruhi şekillenme birliği” Mihri Belli bu dört karakter birliğinin dördünün de sağlanmasıyla ancak milletin oluşmasının mümkün olduğunu belirtiyor. Yani birinden birinin olmaması durumunda milletin henüz oluşmadığını söylemek durumundayız.

Millet kavramı bodun ve tebaadan daha ileriki bir aşamayı ifade etmektedir. O da bugün halen içinde bulunduğumuz milli devletler çağıdır. Türkiye’nin son 200 yılı millet olma yılıdır. Elbette burada Türklerin 200 yıldan önce var olmadığını söylemiyoruz. Sadece ve sadece bir aşamayı tespit etmeye çalışıyoruz.

Burada üzerinden atlamamız gereken konu kavramları yerli yerine oturmak ve özellikle bodun ile millet arasındaki aşamayı anlamaktır. 

Türk Olgusu ve Türk Kimdir Sorusu

Türklüğün bir bakıma dilsel bir olgu olduğunu yukarıda ifade etmiştik. İlk kez yazılı olarak Orhun Yazıtlarında çıkan Türk veya Törük kavramı töreli yasalarca düzenlenmiş olan anlamına gelmektedir. Yazıtlarda Türk sözcüğünün töre, il, kağan, bodun gibi sözcüklerle yan yana kullanıldığını görmekteyiz. Ziya Gökalp ve Talat Tekin Hoca da Türk sözcüğüne töreli anlamını vermektedir. Bu niçin önemlidir? Bunun önemi Türk sözcüğünün kan bağıyla açıklanamamasındadır. Şüphesiz Altay Dağları’nda yaşayan bir Türk kavmi vardı. Ancak Türk töreli anlamına kavuşarak bir siyasi birleşimin ve ilerleyişin de adı haline gelmiştir. 

Ayrıca “Türk kime denir?” sorusunun da cevabı buradadır. 

Türklerin Tarihi kitabında Jean Paul Roux şöyle diyor: “Türklerle ilgili olarak kabul edilebilecek tek tanım dil bilimsel olandır. Türk Türkçe konuşandır. Bu sözü Türkçe’nin en önemli yazılı kaynaklarından biri olan Divan-ı Lügati’t Türk’te buluyoruz. Bir Karahan prensi olan Kaşgarlı Mahmud Türk sözcüğünü Türkçe konuşan olarak açıklamaktadır. Bütün dünya tarihinde Türkleri görünür kılan en önemli özellik Türkçedir. Hemen hemen her dilde muhakkak Türkçe bir sözcük vardır. Ve hemen hemen her dile ait sözcük ve ek de Türkçe’de vardır. Bu da Türklerin başka kavimlerle karışmaktan çekinmediğinin kanıtıdır. Atlı çoban kültürünün getirdiği büyük örgütlenme yeteneği ve Türkçe’nin çekim gücü Türkleri imparatorluk kuran bir tarihe kavuşturmuştur. Töreli sözcüğü bu anlamda da önemlidir. Çünkü ancak değişmeyi, dönüşmeyi ve vazgeçmeyi göze alan toplumlar büyük imparatorluklar kurarak farklı kavimleri bir arada tutabilir. Bu bakımdan Türkler’de alfabe kullanımı ve bir dini benimseme konusunda bir tutuculuk görmüyoruz.

Yine burada Türkiye’nin 200 yıllık millet olma sürecini vurgulamak durumundayız. Zira Selçuklu’dan hatta kısmen Karahanlı’dan itibaren Türk sözcüğü farklı bir tabirle ötekileşmiştir. Çünkü düzen tebaa düzenidir ve orada Türklüğe yer yoktur. Diyebiliriz ki Jön Türklerle birlikte millet ve vatan kavramları yeni anlamlar kazanmış, bir bakıma genişlemiş; Türk kavramı ise adeta küllerinden doğmuştur. 

Tarihteki Türk olgusundan söz ederken Türklerin medeniyet tutkusundan da bahsetmek gerekir. Türkler birçok dini kabullenmiş ve medeniyeti aramıştır. Müslümanlık elbette en başta gelmektedir. Ancak Hristiyan Türkler, Musevi Türkler ve hatta Budist Türkler de vardır. Aslında buradan Müslümanlık olmadan Türklük olmaz diyen Türk-İslam sentezi de çökmektedir. Dediğimiz gibi Türklük dilsel ve kültürel bir olgudur. Burada bir ayrım noktası daha vardır: Türk milleti tanımı ile bütün dünyadaki Türkleri ifade eden Türk tanımı. Doğal olarak Türkler dendiğine Anadolu’da yaşayan ve Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran Türkiye halkı yani Türk milleti akla geliyor. Ancak Türk bugün için de kültürel anlamda Türkçe konuşan bütün halkları ifade etmektedir. Bir dil bilim uzmanı ve Jön Türk olan Şemseddin Sami de Kamus-ı Türki adını verdiği sözlüğün “İfade-i Meram” kısmında Türkçe’yi Doğu ve Batı Türkçesi olarak ayırmakta Orta Asya’da kullanılan Türkçeyi Çağatay Türkçesi olarak ifade etmektedir. Ancak şunu da belirtmek gerekir: Bugün Türkiye Türkçesi ile diğer Türk lehçeleri arasındaki makas açılmaktadır. Geçmişte birbirine yakın olan bu lehçeler tarihin ilerleyişiyle değişime uğramaktadır. Şemseddin Sami yazısında bu farklılığı da dile getirmektedir.

Tartışmanın Önemi ve Güncelliği 

Bu izahat da bugün açısından önemlidir. Eğer Türklüğü kan bağıyla açıklasaydık bugün ABD planları doğrultusunda Orta Asya’yı kendimize vaat edilmiş toprak olarak sayar ve kendimizi daha büyük güvenlik sorunlarıyla karşı karşıya bulurduk. Yine eğer genel kabul kan bağı olsaydı nitekim bunun da bugün ispatı mümkün değildir çünkü aryan bir kavim söz konusu değildir. Yine de bu şekilde açıklıyor olsaydık Rusya’yı, Çin’i, İran’ı ve bütün Arap coğrafyasını tarihsel düşman saymak durumundaydık. Ve orada yaşayan Türkleri Türk milletinin bir parçası görseydik, dolaylı yollardan da olsa diğer milli devletlerin toprak bütünlüğüne saldırıda bulunmuş olurduk. Bugün İran’ın kuzeybatısına Güney Azerbaycan demek böylesi bir yanlıştır. Çin’in Sinchiang Uygur Özerk Bölgesi’ne Doğu Türkistan demek de böyle bir yanlıştır ve tam da ABD emperyalizminin istekleri doğrultusundadır. Bu söylemleri üretenlerin ve uygulayanların da ABD ve NATO ile olan doğrudan ya da dolaylı ilişkileri artık apaçık ortadadır. 

Türk olgusunu kan bağıyla ya da etnik temelde ele almak Türkiye’nin birliğine de zarar vermektedir. Özellikle terör örgütü PKK bu söylemden faydalanmaktadır. Aynı mantığı ters bir bağıntıyla Kürt kökenli vatandaşlarımız için kullanmaktadır. Ve aynı zamanda bir Türk ve Kürt ayrımı yaratarak ülkemizin bütünlüğüne saldırmaktadır. 
 
Tartışmanın güncelliği işte buradadır. Madem ki Dışişleri Bakanlığı’nın kabul ettiği ve hayatın doğruladığı gibi artık Asya çağındayız, Asya’da şerefli yerini alacak olan Türk olgusunu doğru ele almak ve Türklüğü doğru ifade etmek durumundayız. Buradan da yaratılacak bir ayrılık Türkiye’nin emperyalizme karşı kurduğu ve şüphesiz daha da geliştireceği ittifak potansiyeline darbe vuracaktır. Son söz olarak Türk olgusu yalnızca 200 senelik bir olgu değildir. Binlerce senelik bir tarihin birikimidir. Türklerin tarihindeki örgütlülük, örgütçülük başka toplumlarla birlikte dönüşme ve örgütlenme yeteneği bugün en büyük kazanımlarımızdan biridir. İnanıyoruz örgütlü Törük Asya çağına da damgasını vuracaktır.

Kaynakça:

1- Prof. Dr. Ahmet Taşağıl, Kök Tengri’nin Çocukları, Bilge Kültür Sanat, Nisan 2019

2- Doğu Perinçek,Bozkurt Efsaneleri ve Gerçek, Kaynak Yayınları, 1997

3- Talat Tekin, Orhun Yazıtları, Bilgesu Yayınları, 2019

4- Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki, Çağrı Yayınları

5- Talat Tekin, Tarih Boyunca Türklerin Yazımı, Simurg Yayınları,

6- Jean Paul Roux, Türklerin Tarihi, Kabalcı Yayınları, 2018

Gözen Esmer

TGB Ankara İl Yöneticisi

tgb.gen.tr

Türk tarihini ele alırken yapılması gereken ve her zaman tarihi inceleyenlerin tartıştığı bir olgudur Türk olgusu. Binlerce yıldır var olan Türkler kimdir? Türk tanımı nasıl tanımlanmıştır?

Şüphesiz Türklerin insanlığın ilerleyişinde büyük roller üstlendiği açıktır. Atlı çoban kültüründen başlayan süreç büyük imparatorluklar kurmaya ve oradan da 20.yüzyılda verilen ilk antiemperyalist kurtuluş savaşıyla millet olmaya evrilmiştir. Türkleri bugün kadim milletler arasında saymamızın nedeni insanlığın sıçrama noktalarında üstlendiği roller ve ilerleyişe sunduğu katkılar ile yarattığı büyük kültürel, siyasi ve iktisadi birikimdir.

Böylesine bir tarihsel olguyu incelerken şüphesiz büyük zorluklar karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan ilki Türklerin geniş coğrafyalara yayılmış olması ve başka topluluklarla, kültürlerle değişip dönüşmesidir. Elbette bu dönüşüm karşılıklıdır. 

Irk, Bodun, Tebaa ve Millet Kavramları

“Türk kimdir?” Meselesine girmeden önce belli başlı kavramları tanımlamak durumundayız. Aksi takdirde nesnellikten koparız ve Türklerin hareketini incelerken büyük yanlışlara, yanılgılara düşeriz. Bu kavramlardan ilki elbette ırk kavramıdır. Nedir Irk?

Kamuran Gürün şöyle açıklıyor : “En basit şekliyle tarif etmek istersek ırk, ırsi surette nesilden nesile geçen belirgin fiziksel benzerliklere sahip büyük insan topluluklarıdır. Irk kavramı dil veya milliyet ile karıştırılmamalıdır. Bir “Latin ırkı”, bir “Germanik ırk”, bir “Slav ırkı” hiçbir zaman olmamıştır.

Irk kavramına ait başka yaklaşımlar da mevcuttur. Ashley Montagu, Henry Fairchild ve Julian Huxley gibi isimler toptan ırk kavramına karşı çıkmışlardır ve insanlığın aynı kökten geldiğini savunmuşlardır. Özellikle Fairchild’in ortaya koyduğu argümanlar değerlidir. 

Her şeyden evvel bugün ırk kavramının 17.yüzyılda gelişen Avrupa’nın kolonileşmek için kullandığı bir kavramdır. Esasında Avrupamerkezciliğin ürünü olan ırkçılığı, sömürücülüğün ideolojik temellendirmesi olarak tanımlamakta da beis görmemekteyiz. Bugün de emperyalist devletlerde kol gezen ırkçılık, bilimsel olarak çürütülmesine rağmen ABD Başkanı Donald Trump’ın sözlerinde hayat bulmaktadır. Koronavirüs salgınının Çin’de ortaya çıkması neticesinde ABD’de ve Avrupa’da yükselen Çin ırkçılığı bu konudaki kaygılarımızı açıklamaktadır. Bütün mazlum milletler ve onların içinde yer alan biz Türkler Avrupa ülkelerinin ve ABD’nin nezdinde karaderiliyiz. Yine de onları kendi mahkemelerinde mahkum etmiş olmanın gururunu yaşıyoruz. Vatan Partisi Genel Başkanı Doğu Perinçek’in AİHM zaferi Avrupamerkezci tarih ve kültür anlayışına ve aynı zamanda ırkçılığa karşı da bir zaferdir.

Irk kavramının üzerinde durmamızın bir diğer nedeni de bugün kendisini Türk milliyetçiliği içerisinde var etmeye devam etmesidir. Türk’ün Türk’ten başka dostu yoktur sözü bu anlayışın tezahürüdür. Türk’ün Türk’ten başka dostu yoktur demek Türklüğe bir kan bağı anlamı ve ırk anlamı atfetmektir. Oysa bu mümkün değildir. Çünkü bugün ari ırk diye bir şeyin olmadığı ispatlandığı gibi, başka topluluklarla karışmamış bir etnik köken de bulunmamaktadır. Zira Türklük ileride daha geniş belirteceğimiz üzere dil ile açıklanabilmektedir. Bir bakıma dilsel bir olgudur. 

Bodun sözcüğünü açıklamadan önce Türklerde neden ırkçılığın olmadığına da kısaca değinmek gerekli diye düşünüyorum. Zira insanlığın tarihinde aslında bir istisna olan köleci toplum evresi yine Avrupamerkezciliğin bir dayatması olarak bütün insanlık için geçerli kılınmaya çalışılmış ve o turnikeden geçmeyen toplumlar medeni sayılmamıştır. Türkler de köleci toplum turnikesinden geçmemiştir. Bunda şu olguların etkileri vardır:

Atlı çoban kültürünün, Türkçe’nin yarattığı çekim gücünün, dinlerin hoşgörüsünün ve en önemlisi aslında insanlık tarihinde istisna olarak görülen köleciliğin Türklerde olmaması bugün Avrupa’da görülen ırkçılığın bizde yaşam alanı aramasına karşın görülmemesini sağlamıştır. Üstelik emperyalist devletlerin bu yöndeki kışkırtmalarına, provokasyonlarına rağmen ırkçılık bizde gelişmemiştir.

Geniş arazilere hükmetmek bir askeri demokrasiyi ve bir bakıma da eşitliği getiriyordu. Çünkü özel mülkiyet yeterince gelişmediği için kamu gücünü halk oluşturuyordu. Yani herkes aslında savaşçıydı. Üstelik kan bağı ilişkileri de bu dönemde henüz çözülmemişti. Diğer yandan Türklerin Müslümanlığa ya da diğer semavi dinlere geçişi ve medeniyet arayışı da bir etkendir. 

Ayrıca Türkçe’nin çekim gücü olması, geniş coğrafyalarda konuşulması da ırkçılığı önlemektedir. Örneğin en eski Türkçe konuşan halk olduğu düşünülen Kırgızlar ile Sibirya ormanlarındaki Türkler arasında büyük fiziksel farklılıklar vardır. Bugün de öyledir. Özbekistan’daki Özbek Türkü ile Anadolu’daki bir Türk arasında büyük farklar vardır. 

Bu meseleden sonra bodun kavramıyla devam edelim.

1930’ların başında çok kısa bir dönem millet sözcüğü yerine kullanılan ama sonradan vazgeçilen bodun sözcüğünü de tanımlamak gerekir. Bodun sözcüğü bugün d-y ses değişimi ile boyun olmuştur ve kökeni de bod yani boydur. Prof. Dr. Talat Tekin Hoca Orhon Yazıtları adlı kitabında –ki yazıtlar hakkında yapılmış en önemli çalışmalardandır- bod sözcüğünü boy, kabile ve bodun sözcüğünü de boylar, kabileler, halk olarak açıklamaktadır.  

Buradaki kabile tanımı önemlidir çünkü Orhun Yazıtları’nın dikildiği 6 ve 8. Yüzyıllar Türkler için bir sıçrama noktasının oluştuğu yıllardır. Atlı çoban kültürünü yaşayan Türkler Göktürk Kağanlığı ile bir boylar federasyonu kurmuştur. Bu devlet kurma ve medeniyet geliştirme açısından önemli bir sıçrama noktasıdır. Nitekim Bilge Kağan’ın başlıya baş eğdirdim, dizliye diz çöktürdüm demesi bu kabileler birliğini ifade etmektedir. Türkler diğer kabileleri kuvvet kullanarak birleştirmiştir. Yine de kan bağından doğan ilişkiler henüz çözülmemiştir. İşte bodun Kağan’ın hükümdarlığı altında bulunan kabilelerin toplamına denmektedir. Bu bakımdan bugün biz Türk bodunu kavramını kullanmıyoruz. Çünkü bugün içinde bulunduğumuz süreç bir millet olma sürecidir. Tebaa kavramı ise bir hanedanlığa bağlılığın ifadesi olarak hayat bulmuştur. Kan bağından doğan ilişkilerden kurtulan toplum feodal çağa geçer ve bodun tebaa olur. Bu da bir aşamadır çünkü devlet meydana gelmiştir. Türkler için de Selçuklu tebaasından ve Osmanlı tebaasından söz edebiliriz. Osmanlılar’da bu kavram yerine reâya kavramının kullanıldığını görürüz. İki kavramda da tabii olma anlamı vardır. Türklerin Selçuklu devletinden önceki bir sıçrama noktası da Karahanlı devletidir. Karahanlı devletiyle İslamiyet gelmiştir ve toplumsal düzen değişmeye başlamıştır. Özellikle Selçuklu’da ve 15-16.yüzyıla kadar Osmanlı’da Karahanlı devletinin yarattığı İslami ve kültürel değerlerin etkisi görülür. Anadolu Müslümanlığının temelini oluşturan Hoca Ahmed Yesevi Karahanlılar devrinde yaşamıştır. Türklerin ilk devlet teorisi kitabı olan Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig’i ise yine bu devrin eseridir. 

Bu ara sözden sonra yolumuza devam edelim ve millet kavramını açıklamaya çalışalım. Millet kavramı 18.yüzyılda gerçekleşen Büyük Fransız Devrimi’yle ve o tarihte yeni doğmuş bir sınıf olan burjuvaziyle birlikte ortaya çıktı. Türkiye’de milli demokratik devrim tezini ortaya atanlardan biri olan Mihri Belli Millet Gerçeği yazısında millet olmanın dört şartını şöyle açıklıyor : “Ulus, tarihi olarak teşekkül etmiş istikrarlı insan topluluğudur.Ve şu dört karakter birliği esasına dayanır: “Dil birliği, toprak birliği, iktisadi hayat birliği ve ulusal kültürde birlik içinde beliren ruhi şekillenme birliği” Mihri Belli bu dört karakter birliğinin dördünün de sağlanmasıyla ancak milletin oluşmasının mümkün olduğunu belirtiyor. Yani birinden birinin olmaması durumunda milletin henüz oluşmadığını söylemek durumundayız.

Millet kavramı bodun ve tebaadan daha ileriki bir aşamayı ifade etmektedir. O da bugün halen içinde bulunduğumuz milli devletler çağıdır. Türkiye’nin son 200 yılı millet olma yılıdır. Elbette burada Türklerin 200 yıldan önce var olmadığını söylemiyoruz. Sadece ve sadece bir aşamayı tespit etmeye çalışıyoruz.

Burada üzerinden atlamamız gereken konu kavramları yerli yerine oturmak ve özellikle bodun ile millet arasındaki aşamayı anlamaktır. 

Türk Olgusu ve Türk Kimdir Sorusu

Türklüğün bir bakıma dilsel bir olgu olduğunu yukarıda ifade etmiştik. İlk kez yazılı olarak Orhun Yazıtlarında çıkan Türk veya Törük kavramı töreli yasalarca düzenlenmiş olan anlamına gelmektedir. Yazıtlarda Türk sözcüğünün töre, il, kağan, bodun gibi sözcüklerle yan yana kullanıldığını görmekteyiz. Ziya Gökalp ve Talat Tekin Hoca da Türk sözcüğüne töreli anlamını vermektedir. Bu niçin önemlidir? Bunun önemi Türk sözcüğünün kan bağıyla açıklanamamasındadır. Şüphesiz Altay Dağları’nda yaşayan bir Türk kavmi vardı. Ancak Türk töreli anlamına kavuşarak bir siyasi birleşimin ve ilerleyişin de adı haline gelmiştir. 

Ayrıca “Türk kime denir?” sorusunun da cevabı buradadır. 

Türklerin Tarihi kitabında Jean Paul Roux şöyle diyor: “Türklerle ilgili olarak kabul edilebilecek tek tanım dil bilimsel olandır. Türk Türkçe konuşandır. Bu sözü Türkçe’nin en önemli yazılı kaynaklarından biri olan Divan-ı Lügati’t Türk’te buluyoruz. Bir Karahan prensi olan Kaşgarlı Mahmud Türk sözcüğünü Türkçe konuşan olarak açıklamaktadır. Bütün dünya tarihinde Türkleri görünür kılan en önemli özellik Türkçedir. Hemen hemen her dilde muhakkak Türkçe bir sözcük vardır. Ve hemen hemen her dile ait sözcük ve ek de Türkçe’de vardır. Bu da Türklerin başka kavimlerle karışmaktan çekinmediğinin kanıtıdır. Atlı çoban kültürünün getirdiği büyük örgütlenme yeteneği ve Türkçe’nin çekim gücü Türkleri imparatorluk kuran bir tarihe kavuşturmuştur. Töreli sözcüğü bu anlamda da önemlidir. Çünkü ancak değişmeyi, dönüşmeyi ve vazgeçmeyi göze alan toplumlar büyük imparatorluklar kurarak farklı kavimleri bir arada tutabilir. Bu bakımdan Türkler’de alfabe kullanımı ve bir dini benimseme konusunda bir tutuculuk görmüyoruz.

Yine burada Türkiye’nin 200 yıllık millet olma sürecini vurgulamak durumundayız. Zira Selçuklu’dan hatta kısmen Karahanlı’dan itibaren Türk sözcüğü farklı bir tabirle ötekileşmiştir. Çünkü düzen tebaa düzenidir ve orada Türklüğe yer yoktur. Diyebiliriz ki Jön Türklerle birlikte millet ve vatan kavramları yeni anlamlar kazanmış, bir bakıma genişlemiş; Türk kavramı ise adeta küllerinden doğmuştur. 

Tarihteki Türk olgusundan söz ederken Türklerin medeniyet tutkusundan da bahsetmek gerekir. Türkler birçok dini kabullenmiş ve medeniyeti aramıştır. Müslümanlık elbette en başta gelmektedir. Ancak Hristiyan Türkler, Musevi Türkler ve hatta Budist Türkler de vardır. Aslında buradan Müslümanlık olmadan Türklük olmaz diyen Türk-İslam sentezi de çökmektedir. Dediğimiz gibi Türklük dilsel ve kültürel bir olgudur. Burada bir ayrım noktası daha vardır: Türk milleti tanımı ile bütün dünyadaki Türkleri ifade eden Türk tanımı. Doğal olarak Türkler dendiğine Anadolu’da yaşayan ve Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran Türkiye halkı yani Türk milleti akla geliyor. Ancak Türk bugün için de kültürel anlamda Türkçe konuşan bütün halkları ifade etmektedir. Bir dil bilim uzmanı ve Jön Türk olan Şemseddin Sami de Kamus-ı Türki adını verdiği sözlüğün “İfade-i Meram” kısmında Türkçe’yi Doğu ve Batı Türkçesi olarak ayırmakta Orta Asya’da kullanılan Türkçeyi Çağatay Türkçesi olarak ifade etmektedir. Ancak şunu da belirtmek gerekir: Bugün Türkiye Türkçesi ile diğer Türk lehçeleri arasındaki makas açılmaktadır. Geçmişte birbirine yakın olan bu lehçeler tarihin ilerleyişiyle değişime uğramaktadır. Şemseddin Sami yazısında bu farklılığı da dile getirmektedir.

Tartışmanın Önemi ve Güncelliği 

Bu izahat da bugün açısından önemlidir. Eğer Türklüğü kan bağıyla açıklasaydık bugün ABD planları doğrultusunda Orta Asya’yı kendimize vaat edilmiş toprak olarak sayar ve kendimizi daha büyük güvenlik sorunlarıyla karşı karşıya bulurduk. Yine eğer genel kabul kan bağı olsaydı nitekim bunun da bugün ispatı mümkün değildir çünkü aryan bir kavim söz konusu değildir. Yine de bu şekilde açıklıyor olsaydık Rusya’yı, Çin’i, İran’ı ve bütün Arap coğrafyasını tarihsel düşman saymak durumundaydık. Ve orada yaşayan Türkleri Türk milletinin bir parçası görseydik, dolaylı yollardan da olsa diğer milli devletlerin toprak bütünlüğüne saldırıda bulunmuş olurduk. Bugün İran’ın kuzeybatısına Güney Azerbaycan demek böylesi bir yanlıştır. Çin’in Sinchiang Uygur Özerk Bölgesi’ne Doğu Türkistan demek de böyle bir yanlıştır ve tam da ABD emperyalizminin istekleri doğrultusundadır. Bu söylemleri üretenlerin ve uygulayanların da ABD ve NATO ile olan doğrudan ya da dolaylı ilişkileri artık apaçık ortadadır. 

Türk olgusunu kan bağıyla ya da etnik temelde ele almak Türkiye’nin birliğine de zarar vermektedir. Özellikle terör örgütü PKK bu söylemden faydalanmaktadır. Aynı mantığı ters bir bağıntıyla Kürt kökenli vatandaşlarımız için kullanmaktadır. Ve aynı zamanda bir Türk ve Kürt ayrımı yaratarak ülkemizin bütünlüğüne saldırmaktadır. 
 
Tartışmanın güncelliği işte buradadır. Madem ki Dışişleri Bakanlığı’nın kabul ettiği ve hayatın doğruladığı gibi artık Asya çağındayız, Asya’da şerefli yerini alacak olan Türk olgusunu doğru ele almak ve Türklüğü doğru ifade etmek durumundayız. Buradan da yaratılacak bir ayrılık Türkiye’nin emperyalizme karşı kurduğu ve şüphesiz daha da geliştireceği ittifak potansiyeline darbe vuracaktır. Son söz olarak Türk olgusu yalnızca 200 senelik bir olgu değildir. Binlerce senelik bir tarihin birikimidir. Türklerin tarihindeki örgütlülük, örgütçülük başka toplumlarla birlikte dönüşme ve örgütlenme yeteneği bugün en büyük kazanımlarımızdan biridir. İnanıyoruz örgütlü Törük Asya çağına da damgasını vuracaktır.

Kaynakça:

1- Prof. Dr. Ahmet Taşağıl, Kök Tengri’nin Çocukları, Bilge Kültür Sanat, Nisan 2019

2- Doğu Perinçek,Bozkurt Efsaneleri ve Gerçek, Kaynak Yayınları, 1997

3- Talat Tekin, Orhun Yazıtları, Bilgesu Yayınları, 2019

4- Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki, Çağrı Yayınları

5- Talat Tekin, Tarih Boyunca Türklerin Yazımı, Simurg Yayınları,

6- Jean Paul Roux, Türklerin Tarihi, Kabalcı Yayınları, 2018

Gözen Esmer

TGB Ankara İl Yöneticisi

tgb.gen.tr

Böyle yazmıştı büyük şair Cemal Süreya taçsız kral Metin Oktay’ı. 99 yüzden birisi de Metin Oktay’dı ve şemsiyesi yırtılan ağları örtüyordu. O yırtık ağlar ise bugün Türk futbolunun kendisidir. Metin Oktay hakkında ne yazsak belki az gelir, belki de sizleri geçmişe götürmüş ve orada dokunulmaz bir anı, bir fotoğraf karesini hatırlatmış oluruz. Ancak gayemiz bundan daha büyüktür. Zira Metin Oktay bir spor adamı olarak en çok bugün bize unuttuğumuz değerleri ve futbolun felsefesini hatırlatıyor. Kendisine faul yapıldığında yüzünü rakibine dönmeyen bir zarafeti mumla ararken üstelik. Ya da jübile maçında Fenerbahçe forması giyen bir centilmenliği ise çoktan unutmuş vaziyetteyiz. Ona taçsız kral lakabını veren şeyin attığı gollerin ve deldiği ağların sayısı değil, bu zarafeti, centilmenliği ve ince fikirliliği olsa gerek. Keza bu beyefendiliği spor yorumculuğu yaparken de sürdürmüştür.

Malumdur birçok olay yaşadık ve yaşamaya devam ediyoruz. Ancak bu gündemin baş maddeleri arasında hep spor ve spor özelinde de futbol yer alıyor. Elbette futbol özellikle kolektif bir oyun olması ve milyonlarca izleyicisi olması dolayısıyla bir sınıfsal ve politik kimlik de kazanıyor. Hatta bir dönem için deniyor ki zenginle fakirin yan yana olabildiği nadir yerlerden bir yerdir stadyum. Futbolun politikliği deyince elbette akıllara dünyanın en büyük yeteneği Maradona geliyor akla ve İtalya’daki ırkçılığa karşı Napoli’ye transfer olup şampiyonluğu getirmesi. Ya da vakti zamanında Atatürk’e hakaretler edilirken taraftarların tek yürek olup Mustafa Kemal’in Askerleriyiz sloganını atması. Şehit Emniyet Müdürümüz Gaffar Okkan’ın Diyarbakırspor’la bu kadar bütünleşmesi de futbolun bu özelliğini açığa çıkartır. Ve günümüzde taraftarların da futbolcuların da asker selamıyla sahaya çıkmaları ve milli takımın üst üste başarıları. Hiç tanımadığınız bir insana belki de bu kadar rahat ve ön yargısız ancak gol olduğunda sarılabilirsiniz.

Ve Milli Takımdan bahsetmişken bir hakkı da teslim etmek gerekir. Kendisi de yoksul bir aileden gelen ve bir öğretmen olan, ülkemize onlarca kaleci ve oyuncu kazandıran Şenol Güneş’in de payını unutmamak gerekir. Belki de imparatorluk sanılanın aksine böyle bir şeydir. Güç, erdemle ve akılla buluştuğunda bir anlam haline geliyor. Sporda en güzel örnektir 2002 Dünya Üçüncülüğü. Büyük bir başarıyla 2020 Avrupa Şampiyonası bileti. Üstelik dönemin en iyi takımlarından birisi olan Fransa’yı Konya’da yenerek hatta ezerek.

Aslında zaman Metin Oktayların, Can Bartuların, Lefterlerin zamanıydı. Böylesi bir genç yetenek potansiyeline aşılayacakları bilinci bir düşünsenize. Keza hepsi de bu topraklara ve cumhuriyete her zaman bağlı kaldılar, fikirlerini ifade etmekten de çekinmediler. Attıkları gollerle de saha dışındaki davranışlarıyla da ülkemizi birleştiren ve insanlara dayanışmayı, sevgiyi aşılayan bir tutum aldılar. Alçakgönüllülük ise hepsinin mayasında var.

Ne de olsa taşıdıkları formada Türk bayrağı, armada ise koskocaman bir ülkenin umutları ve beklentileri vardı. Formanın hakkını vermek bir bakıma halka da sorumluluk.

Futbolun politikliği meselesine birkaç örnek daha verelim. Zira önemlidir. Ve futbolun tarihi deyince aklıma gang presi ilk uygulayan Sovyetler ve Yugoslavya gelir. Sanırım düşüncelerimi somutlayan takımlardan ikisidir. Çünkü kolektif anlayış en çok onlarda belirgindir. Alman milli takımı o dönemde çok başarılı olsa da onlarda ruh değil makine olmak vardır.

Futbolu siyasetin ya da ideolojilerin dışında görme hatası, insanı bu sporun özünden kopartır. Çünkü futbol duygudaşlığın ve fikirdaşlığın en yoğun yaşandığı yerlerden birisidir. Binlerce insanı aynı anda oturtup aynı anda ayağa kaldıran başka bir spor sanırım yoktur. Ya da futbolla moral vermek, mesaj vermek en kolay yoldur. Spor da bir araçtır Mesela Dinamo Kiev’in o dönemde Nazi takımı olan Bayern Münich’i kurşuna dizilme pahasına yenmesi ve Kiev halkına moral vermesi. Ya da İstanbul’un işgalinde Fenerbahçe’nin işgal takımını mağlup etmesi. İttihatçıların Karşıyaka’yı kurması, İmalat-ı Harbiye işçilerinin Ankaragücü’nü. Jön Türklerin ve Kurtuluş Savaşı’nı verenlerin de gündemindedir futbol. Çoğaltılır elbette bu örnekler, ancak biz esas derdimize doğru yönelelim.

Futbol 1980’den sonra dünyanın içine girdiği sürece bağlı olarak bir endüstri haline geldi. Yetenek ve zeka değil; fizik, hormonlar, sistemler, taktikler, teknolojik araçlar ve elbette para girdi. Artık Rıdvan’ın şeytanlıkları, Hami’nin füzeleri bir işe yaramazdı. Ya da öyle sandık.Çünkü  futbola hisseler, bonolar, faizler ve borsalar girdi. Futbola cinayetler, bahisler, şikeler, şantajlar karıştı. Holiganizmin geçmişine bakın piyasalaşmanın miladını bulacaksınız. En son da teknoloji devreye sokularak seyir zevkini ve heyecanı ortadan kaldıran ve ülkemizde hakkıyla yönetilemeyen bir VAR Sistemi geldi. O da bu piyasalaşmanın bir parçasıdır tıpkı kulüplerimizin milyarlarca borçları olduğu gibi ve bu borcun devlet bankalarının sırtına yüklenmesi gibi. Ya da anlı şanlı kulüplerimizden Galatasaray’ın sahada İstiklal Marşı’nı okuyacak bir oyuncusunun olmaması gibi. Türkiye’ye dayatılan “Küçük Amerika” süreci doğal olarak futbolda da ağır tahribatları yol açtı. Başarısız, zevksiz ve sürekli saha dışı olaylarla boğuşan ve artık zenginlerin oynayıp zenginlerin izlediği bir spor haline gelen futbol ve elbette onu yönetenler bu şekilde devam edemez. Eyyamcı, günlük güç dengeleriyle hareket eden, stratejiden ve planlamadan yoksun, bireysel çıkarcı bir anlayış bugün ülkemizin ve dünyamızın yönelimiyle de uyumlu değildir. 2020 Avrupa Şampiyonası’nda başarı istiyorsak tıpkı Metin Oktayların yaptığı gibi futbolun insani ve erdemli yönlerini açığa çıkarmak durumundayız. Çalımlardaki incelik, paslardaki açık görüş ve gollerdeki o müthiş zarafet artık sporcu karakterine ve ruhuna dönüşmelidir. İşte o zaman futbolumuzda anıtlaşan Metin Oktay’ın yalnızca ölüsüne ve hatırasını anmış olmayacak onun mirasını da yaşatmış olacağız.

Metin Oktay’ın şemsiyesi yırtık ağlarımızı örterken inanıyoruz ki futbolumuz kulüpler bazında bu kaostan yine taraftarların yan yana duruşuyla ve holiganizmi eyyamcılıkla, çıkarcılıkla birlikte gömerek çıkacaktır. Kulübüne sahip çıkan taraftar başarıyı da peşinden getirir. Futbol 99 yüzümüzden bir tanesidir.

Gözen Esmer

TGB Ankara İl Yöneticisi

tgb.gen.tr

Böyle yazmıştı büyük şair Cemal Süreya taçsız kral Metin Oktay’ı. 99 yüzden birisi de Metin Oktay’dı ve şemsiyesi yırtılan ağları örtüyordu. O yırtık ağlar ise bugün Türk futbolunun kendisidir. Metin Oktay hakkında ne yazsak belki az gelir, belki de sizleri geçmişe götürmüş ve orada dokunulmaz bir anı, bir fotoğraf karesini hatırlatmış oluruz. Ancak gayemiz bundan daha büyüktür. Zira Metin Oktay bir spor adamı olarak en çok bugün bize unuttuğumuz değerleri ve futbolun felsefesini hatırlatıyor. Kendisine faul yapıldığında yüzünü rakibine dönmeyen bir zarafeti mumla ararken üstelik. Ya da jübile maçında Fenerbahçe forması giyen bir centilmenliği ise çoktan unutmuş vaziyetteyiz. Ona taçsız kral lakabını veren şeyin attığı gollerin ve deldiği ağların sayısı değil, bu zarafeti, centilmenliği ve ince fikirliliği olsa gerek. Keza bu beyefendiliği spor yorumculuğu yaparken de sürdürmüştür.

Malumdur birçok olay yaşadık ve yaşamaya devam ediyoruz. Ancak bu gündemin baş maddeleri arasında hep spor ve spor özelinde de futbol yer alıyor. Elbette futbol özellikle kolektif bir oyun olması ve milyonlarca izleyicisi olması dolayısıyla bir sınıfsal ve politik kimlik de kazanıyor. Hatta bir dönem için deniyor ki zenginle fakirin yan yana olabildiği nadir yerlerden bir yerdir stadyum. Futbolun politikliği deyince elbette akıllara dünyanın en büyük yeteneği Maradona geliyor akla ve İtalya’daki ırkçılığa karşı Napoli’ye transfer olup şampiyonluğu getirmesi. Ya da vakti zamanında Atatürk’e hakaretler edilirken taraftarların tek yürek olup Mustafa Kemal’in Askerleriyiz sloganını atması. Şehit Emniyet Müdürümüz Gaffar Okkan’ın Diyarbakırspor’la bu kadar bütünleşmesi de futbolun bu özelliğini açığa çıkartır. Ve günümüzde taraftarların da futbolcuların da asker selamıyla sahaya çıkmaları ve milli takımın üst üste başarıları. Hiç tanımadığınız bir insana belki de bu kadar rahat ve ön yargısız ancak gol olduğunda sarılabilirsiniz.

Ve Milli Takımdan bahsetmişken bir hakkı da teslim etmek gerekir. Kendisi de yoksul bir aileden gelen ve bir öğretmen olan, ülkemize onlarca kaleci ve oyuncu kazandıran Şenol Güneş’in de payını unutmamak gerekir. Belki de imparatorluk sanılanın aksine böyle bir şeydir. Güç, erdemle ve akılla buluştuğunda bir anlam haline geliyor. Sporda en güzel örnektir 2002 Dünya Üçüncülüğü. Büyük bir başarıyla 2020 Avrupa Şampiyonası bileti. Üstelik dönemin en iyi takımlarından birisi olan Fransa’yı Konya’da yenerek hatta ezerek.

Aslında zaman Metin Oktayların, Can Bartuların, Lefterlerin zamanıydı. Böylesi bir genç yetenek potansiyeline aşılayacakları bilinci bir düşünsenize. Keza hepsi de bu topraklara ve cumhuriyete her zaman bağlı kaldılar, fikirlerini ifade etmekten de çekinmediler. Attıkları gollerle de saha dışındaki davranışlarıyla da ülkemizi birleştiren ve insanlara dayanışmayı, sevgiyi aşılayan bir tutum aldılar. Alçakgönüllülük ise hepsinin mayasında var.

Ne de olsa taşıdıkları formada Türk bayrağı, armada ise koskocaman bir ülkenin umutları ve beklentileri vardı. Formanın hakkını vermek bir bakıma halka da sorumluluk.

Futbolun politikliği meselesine birkaç örnek daha verelim. Zira önemlidir. Ve futbolun tarihi deyince aklıma gang presi ilk uygulayan Sovyetler ve Yugoslavya gelir. Sanırım düşüncelerimi somutlayan takımlardan ikisidir. Çünkü kolektif anlayış en çok onlarda belirgindir. Alman milli takımı o dönemde çok başarılı olsa da onlarda ruh değil makine olmak vardır.

Futbolu siyasetin ya da ideolojilerin dışında görme hatası, insanı bu sporun özünden kopartır. Çünkü futbol duygudaşlığın ve fikirdaşlığın en yoğun yaşandığı yerlerden birisidir. Binlerce insanı aynı anda oturtup aynı anda ayağa kaldıran başka bir spor sanırım yoktur. Ya da futbolla moral vermek, mesaj vermek en kolay yoldur. Spor da bir araçtır Mesela Dinamo Kiev’in o dönemde Nazi takımı olan Bayern Münich’i kurşuna dizilme pahasına yenmesi ve Kiev halkına moral vermesi. Ya da İstanbul’un işgalinde Fenerbahçe’nin işgal takımını mağlup etmesi. İttihatçıların Karşıyaka’yı kurması, İmalat-ı Harbiye işçilerinin Ankaragücü’nü. Jön Türklerin ve Kurtuluş Savaşı’nı verenlerin de gündemindedir futbol. Çoğaltılır elbette bu örnekler, ancak biz esas derdimize doğru yönelelim.

Futbol 1980’den sonra dünyanın içine girdiği sürece bağlı olarak bir endüstri haline geldi. Yetenek ve zeka değil; fizik, hormonlar, sistemler, taktikler, teknolojik araçlar ve elbette para girdi. Artık Rıdvan’ın şeytanlıkları, Hami’nin füzeleri bir işe yaramazdı. Ya da öyle sandık.Çünkü  futbola hisseler, bonolar, faizler ve borsalar girdi. Futbola cinayetler, bahisler, şikeler, şantajlar karıştı. Holiganizmin geçmişine bakın piyasalaşmanın miladını bulacaksınız. En son da teknoloji devreye sokularak seyir zevkini ve heyecanı ortadan kaldıran ve ülkemizde hakkıyla yönetilemeyen bir VAR Sistemi geldi. O da bu piyasalaşmanın bir parçasıdır tıpkı kulüplerimizin milyarlarca borçları olduğu gibi ve bu borcun devlet bankalarının sırtına yüklenmesi gibi. Ya da anlı şanlı kulüplerimizden Galatasaray’ın sahada İstiklal Marşı’nı okuyacak bir oyuncusunun olmaması gibi. Türkiye’ye dayatılan “Küçük Amerika” süreci doğal olarak futbolda da ağır tahribatları yol açtı. Başarısız, zevksiz ve sürekli saha dışı olaylarla boğuşan ve artık zenginlerin oynayıp zenginlerin izlediği bir spor haline gelen futbol ve elbette onu yönetenler bu şekilde devam edemez. Eyyamcı, günlük güç dengeleriyle hareket eden, stratejiden ve planlamadan yoksun, bireysel çıkarcı bir anlayış bugün ülkemizin ve dünyamızın yönelimiyle de uyumlu değildir. 2020 Avrupa Şampiyonası’nda başarı istiyorsak tıpkı Metin Oktayların yaptığı gibi futbolun insani ve erdemli yönlerini açığa çıkarmak durumundayız. Çalımlardaki incelik, paslardaki açık görüş ve gollerdeki o müthiş zarafet artık sporcu karakterine ve ruhuna dönüşmelidir. İşte o zaman futbolumuzda anıtlaşan Metin Oktay’ın yalnızca ölüsüne ve hatırasını anmış olmayacak onun mirasını da yaşatmış olacağız.

Metin Oktay’ın şemsiyesi yırtık ağlarımızı örterken inanıyoruz ki futbolumuz kulüpler bazında bu kaostan yine taraftarların yan yana duruşuyla ve holiganizmi eyyamcılıkla, çıkarcılıkla birlikte gömerek çıkacaktır. Kulübüne sahip çıkan taraftar başarıyı da peşinden getirir. Futbol 99 yüzümüzden bir tanesidir.

Gözen Esmer

TGB Ankara İl Yöneticisi

tgb.gen.tr

Başlık hepimize bir filmi çağrıştırıyor: Milyon Dolarlık Bebek

Ya da bir özel haberin başlığı da olabilirdi “Milyon Liralık Muz”

Sunucu “Sayın seyirciler” der demez alt başlıkta (KJ) böyle bir tamlama görmemiz de mümkündü. Bir gün bu alt başlıklar da derlenmeli. Konuya gelecek olursak aslında bu iki varsayım bir yanılsamayı işaret etmek için. Çünkü yazımızın konusu ne bir film tanıtımı ne de bir özel haberin “şaşırtıcı” alt başlıkları. Bugün, belki hayatın bu denli hızlı akışından, belki bilgi çağının getirdiği bilgi kirliliğinden ya da dünyanın bulanıklığından yaşıyoruz bu yanılsamayı. Aslında yüzyıllarımızın meselesidir. Zihnimizin berraklığa kavuşma ihtiyacı belki her zaman kendini göstermiştir.

Ancak bu yanılsamaya düşmek de düşmemek de mümkün. Duyularımızı biçime kavuşturan bilincin berraklığına ve devinimine bağlı bu durum. Çünkü duygularımız, düşüncelerimiz anlamla ve imgelemle yani hayal gücüyle oluşuyor. Elbette insan bilincinin yarattıkları da bu iki düzlem sayesinde meydana geliyor. Hatta insanı insan yapan şeylerin en başında gelir imgelem ve anlamlandırma. Belki o yüzden her şey insan içindir, insan her şeyin öznesi olduğu için yani.

Bir klişe soruyla başlamak gerekli diye düşünüyorum. Soru şu olmalı: Zevkler ve renkler tartışılır mı?

Birkaç gündür daha sık rast geldiğim sorulardan ve tartışma konularından biriydi zevkler ve renkler. Şüphesiz günlük yaşantımızda sık kullanıyoruz bu cümleyi. Sanki dokunulmazlığı var bu iki sözcüğün veya bu iki sözcük as ölçülemez değerleri karşılıyor dilimizde. Giydiğimiz bir kıyafet eleştirilirken de damak zevkimize dair öneriler geldiğinde de zevklerin ve renklerin tartışılmazlığını vurguluyoruz. Bu kaçış bir tür toplum sözleşmesi halini aldı. Yani ortak bir anlayış oldu. Daha da ileri gidilerek -elbette tüm dünyada küreselleşmenin ve post modernizmin etkisiyle- bu tartışılmazlık dilde, edebiyatta ve hatta sanatın tamamında yerleşen bir anlayış halini aldı. Estetik değerin yani sanatsal anlamda güzelliğin ölçülemez olduğu fikri postmodernizmin temel anlayışlarından birisidir. Bu anlayışın kaynağı oldu ve yerleşmesini sağladı. O kadar ilerledi ki “ben böyle yaptım kardeşim, kendi duygularımı böyle dışavurdum” diyen sözüm ona şairler, romancılar oldu. Böylelerinden bazılarının kitapları da binlerce sattı. Hala da satmaktadır. Yakından hatırlayacaksınız Nilgün Bodur ismini ya da Şeyma Subaşı’nın son çıkan kitabını. Bunlar aslında daha marjinal örneklerdir. Şiirde de örnekleri vardır. Varlık Dergisi’nin Yeni Şiirler Arasında kısmında ya da irili ufaklı şair tekkelerinin dergilerinde de görebilirsiniz. Ya da Huxley’in Cesur Yeni Dünya’sında ya da Netflix’in dizilerinde ve belgesellerinde. Postmodernizm’de ne yeni vardır ne gerçek anlamda kuram ne de öz ve öze dayanan estetik değerler. Zaten özün olmadığı yerde biçim nasıl ayakta durabilir?

Elbette sanatın öznelliği nesnelliğe ağır basar ancak estetik değerin varlığı ya da yokluğu ve ölçülebilirliği öznel değildir. İnsanlığın yüzyıllardır ürettiği eser, yarattığı imgeler bir biçimle görünür oldu. Aynı zamanda bu birikim birden fazla yöntemine, tarzına ve anlayışa sahip oldu. Fakat bence en önemlisi felsefenin gelişimiyle sanat bir kurama hatta kuramlara sahip oldu.

Öte yandan zevkler de renkler de sanat namına, estetik adına yapılan herhangi bir üretim ya da yaratılan bir değer varsa tartışmaya açıktır ve ölçülebilir. Güzellik şüphesiz büyük ölçüde özneldir. Ancak bu demek değildir ki asla ve asla ölçülemez ve tartışılamaz. Estetik değerler farklı farklı anlayışlarla ele alınabilir. Zaman düzleminde ayrı, mekân düzleminde ayrı, kavramlar düzleminde ayrı incelenebilir. Hatta farklı kuramlar birbirleriyle kıyaslanabilir de. Sanatta eleştiri en çok bu yüzden gereklidir. Çünkü gelişim eleştirmekle mümkün. O yüzden eleştirmenleri vurmayın!

Başka bir mesele de değerlerin tartışılmazlığını kimin ortaya koyduğu meselesidir. Değerlerin tartışılmazlığını neoliberalizm ve ona dayanan postmodernizm ortaya koyuyor. Aslında dünyanın en büyük “özgürlükçüleri” ve “yenilikçileri” eleştiriyi reddediyor. Oluşturdukları tekellerle de sanat alanında da denetim sağladıkları için bugün küreselleşmenin kuramcıları yeni Ortaçağ’ın engizisyonunu temsil ediyor.

Emperyalizmin dayatmacılığını burada sosa batırılmış halde görüyoruz. Bunun nedeni ise basit: Eğer estetik değer, zevk tartışılmazsa birey ne kendisini ne de toplumunu değiştirebilir. Eğer estetik değerler, zevkler tartışılırsa güzellik kavramının içi boşaltılamaz ve sanat küresel sefalete aracı olmaz.

Bugün yaşadığımız niteliksizlik postmodernizmin karşıtında, bütünlüklü –fakat detayı da ihmal etmeyen- bir kurama ve estetik değerler sistemine sahip olmayışımızdan geliyor. Derinliği yakaladığımız anda, keşfedeceklerimiz ise bizleri bekliyor. Umut vadeden ise yeniyi yaratanların insanlığın ilerlemesinden taraf ve emperyalizme karşı çıkanların olmasıdır.

Muzun Küreselliği ve Sanatçının Sefaleti

Ancak bir olay var ki postmodernizmin bizi nelere maruz bıraktığını net bir şekilde ortaya koyuyor. Bu bakımdan da hatırlarda hep kalacağını düşünüyorum. Yazımızın başlığını da atan bu olay Cattelan’ın 120 bin dolara sattığı muz. Bu muzun alameti farikasını biz çözemedik ancak kendisi bunun bir mizah olduğunu düşünmüş. Bildiğiniz üzere muzu bantlayıp müzenin duvarına asmıştı Cattelan. Ve bu muz açık artırmayla 120 bin dolara satılmıştı. Başka bir performans sanatçısı David Datuna ise “aç sanatçı” adını verdiği bir çalışmayla müzede bulunan muzu yemişti. 2017 yılında gösterime giren Square filminde aslında böylesi bir olaya atfen şu sözler söylenmiş:

“Eğer bir nesneyi müzeye yerleştirirseniz o nesne bir sanat eserine dönüşür mü? Eğer çantanı alıp oraya koyarsak sanata dönüşür mü?”

İşte bu milyon liralık muz meselesine verilecek cevap aslında bu sorudur.

Ancak bu olayın ötesinde muz deyince aklıma küreselleşmenin yükselişe geçtiği 1980’ler geliyor. O zaman da ülkemiz gümrüklerini açmış, bugünkü tüketime dayalı ekonomimiz “çikita muz” sevinçleriyle karşılanmıştı. Çikita muzu yiyen sanatçılar da vardı şüphesiz. Küreselleşme hâkim olduğu bütün zamanlarda ve mekanlarda sanatçıya sefaleti yaşattı. Hem bilinç yönünden hem estetik yönden. Değer yitimi yaşayan sanatçı nihayetinde maddi sefaleti de yaşadı ve aç kaldı. Bugün herkesin yakındığı durumdur sanatçının sefaleti. İşte küreselleşen muz, içi boşaltılmış bir “evrensel” cumhuriyet şeklini aldı ve sanatçıya sefaleti yaşattı.  Bugün bu sefaletin ihtişamlı batışını yaşamaktayız.

Gözen Esmer

TGB Ankara İl Yöneticisi

Kaynakça:

1- Film: Square (2017).

2- İsmail Tunalı, Marksist Estetik, Kaynak Yayınları.

3- Gaston Bachelard, Mekânın Poetikası, İthaki Yayınları.

4- Eagleton, Kültür Yorumları, Ayrıntı Yayınları.

5- Alexander Huxley, Cesur Yeni Dünya, İthaki Yayınları.

6- https://www.ntv.com.tr/sanat/duvara-bantlanmis-muz-120-bin-dolara-satildi,qjDqdzIAekmeF8grvtRs1g

tgb.gen.tr

Başlık hepimize bir filmi çağrıştırıyor: Milyon Dolarlık Bebek

Ya da bir özel haberin başlığı da olabilirdi “Milyon Liralık Muz”

Sunucu “Sayın seyirciler” der demez alt başlıkta (KJ) böyle bir tamlama görmemiz de mümkündü. Bir gün bu alt başlıklar da derlenmeli. Konuya gelecek olursak aslında bu iki varsayım bir yanılsamayı işaret etmek için. Çünkü yazımızın konusu ne bir film tanıtımı ne de bir özel haberin “şaşırtıcı” alt başlıkları. Bugün, belki hayatın bu denli hızlı akışından, belki bilgi çağının getirdiği bilgi kirliliğinden ya da dünyanın bulanıklığından yaşıyoruz bu yanılsamayı. Aslında yüzyıllarımızın meselesidir. Zihnimizin berraklığa kavuşma ihtiyacı belki her zaman kendini göstermiştir.

Ancak bu yanılsamaya düşmek de düşmemek de mümkün. Duyularımızı biçime kavuşturan bilincin berraklığına ve devinimine bağlı bu durum. Çünkü duygularımız, düşüncelerimiz anlamla ve imgelemle yani hayal gücüyle oluşuyor. Elbette insan bilincinin yarattıkları da bu iki düzlem sayesinde meydana geliyor. Hatta insanı insan yapan şeylerin en başında gelir imgelem ve anlamlandırma. Belki o yüzden her şey insan içindir, insan her şeyin öznesi olduğu için yani.

Bir klişe soruyla başlamak gerekli diye düşünüyorum. Soru şu olmalı: Zevkler ve renkler tartışılır mı?

Birkaç gündür daha sık rast geldiğim sorulardan ve tartışma konularından biriydi zevkler ve renkler. Şüphesiz günlük yaşantımızda sık kullanıyoruz bu cümleyi. Sanki dokunulmazlığı var bu iki sözcüğün veya bu iki sözcük as ölçülemez değerleri karşılıyor dilimizde. Giydiğimiz bir kıyafet eleştirilirken de damak zevkimize dair öneriler geldiğinde de zevklerin ve renklerin tartışılmazlığını vurguluyoruz. Bu kaçış bir tür toplum sözleşmesi halini aldı. Yani ortak bir anlayış oldu. Daha da ileri gidilerek -elbette tüm dünyada küreselleşmenin ve post modernizmin etkisiyle- bu tartışılmazlık dilde, edebiyatta ve hatta sanatın tamamında yerleşen bir anlayış halini aldı. Estetik değerin yani sanatsal anlamda güzelliğin ölçülemez olduğu fikri postmodernizmin temel anlayışlarından birisidir. Bu anlayışın kaynağı oldu ve yerleşmesini sağladı. O kadar ilerledi ki “ben böyle yaptım kardeşim, kendi duygularımı böyle dışavurdum” diyen sözüm ona şairler, romancılar oldu. Böylelerinden bazılarının kitapları da binlerce sattı. Hala da satmaktadır. Yakından hatırlayacaksınız Nilgün Bodur ismini ya da Şeyma Subaşı’nın son çıkan kitabını. Bunlar aslında daha marjinal örneklerdir. Şiirde de örnekleri vardır. Varlık Dergisi’nin Yeni Şiirler Arasında kısmında ya da irili ufaklı şair tekkelerinin dergilerinde de görebilirsiniz. Ya da Huxley’in Cesur Yeni Dünya’sında ya da Netflix’in dizilerinde ve belgesellerinde. Postmodernizm’de ne yeni vardır ne gerçek anlamda kuram ne de öz ve öze dayanan estetik değerler. Zaten özün olmadığı yerde biçim nasıl ayakta durabilir?

Elbette sanatın öznelliği nesnelliğe ağır basar ancak estetik değerin varlığı ya da yokluğu ve ölçülebilirliği öznel değildir. İnsanlığın yüzyıllardır ürettiği eser, yarattığı imgeler bir biçimle görünür oldu. Aynı zamanda bu birikim birden fazla yöntemine, tarzına ve anlayışa sahip oldu. Fakat bence en önemlisi felsefenin gelişimiyle sanat bir kurama hatta kuramlara sahip oldu.

Öte yandan zevkler de renkler de sanat namına, estetik adına yapılan herhangi bir üretim ya da yaratılan bir değer varsa tartışmaya açıktır ve ölçülebilir. Güzellik şüphesiz büyük ölçüde özneldir. Ancak bu demek değildir ki asla ve asla ölçülemez ve tartışılamaz. Estetik değerler farklı farklı anlayışlarla ele alınabilir. Zaman düzleminde ayrı, mekân düzleminde ayrı, kavramlar düzleminde ayrı incelenebilir. Hatta farklı kuramlar birbirleriyle kıyaslanabilir de. Sanatta eleştiri en çok bu yüzden gereklidir. Çünkü gelişim eleştirmekle mümkün. O yüzden eleştirmenleri vurmayın!

Başka bir mesele de değerlerin tartışılmazlığını kimin ortaya koyduğu meselesidir. Değerlerin tartışılmazlığını neoliberalizm ve ona dayanan postmodernizm ortaya koyuyor. Aslında dünyanın en büyük “özgürlükçüleri” ve “yenilikçileri” eleştiriyi reddediyor. Oluşturdukları tekellerle de sanat alanında da denetim sağladıkları için bugün küreselleşmenin kuramcıları yeni Ortaçağ’ın engizisyonunu temsil ediyor.

Emperyalizmin dayatmacılığını burada sosa batırılmış halde görüyoruz. Bunun nedeni ise basit: Eğer estetik değer, zevk tartışılmazsa birey ne kendisini ne de toplumunu değiştirebilir. Eğer estetik değerler, zevkler tartışılırsa güzellik kavramının içi boşaltılamaz ve sanat küresel sefalete aracı olmaz.

Bugün yaşadığımız niteliksizlik postmodernizmin karşıtında, bütünlüklü –fakat detayı da ihmal etmeyen- bir kurama ve estetik değerler sistemine sahip olmayışımızdan geliyor. Derinliği yakaladığımız anda, keşfedeceklerimiz ise bizleri bekliyor. Umut vadeden ise yeniyi yaratanların insanlığın ilerlemesinden taraf ve emperyalizme karşı çıkanların olmasıdır.

Muzun Küreselliği ve Sanatçının Sefaleti

Ancak bir olay var ki postmodernizmin bizi nelere maruz bıraktığını net bir şekilde ortaya koyuyor. Bu bakımdan da hatırlarda hep kalacağını düşünüyorum. Yazımızın başlığını da atan bu olay Cattelan’ın 120 bin dolara sattığı muz. Bu muzun alameti farikasını biz çözemedik ancak kendisi bunun bir mizah olduğunu düşünmüş. Bildiğiniz üzere muzu bantlayıp müzenin duvarına asmıştı Cattelan. Ve bu muz açık artırmayla 120 bin dolara satılmıştı. Başka bir performans sanatçısı David Datuna ise “aç sanatçı” adını verdiği bir çalışmayla müzede bulunan muzu yemişti. 2017 yılında gösterime giren Square filminde aslında böylesi bir olaya atfen şu sözler söylenmiş:

“Eğer bir nesneyi müzeye yerleştirirseniz o nesne bir sanat eserine dönüşür mü? Eğer çantanı alıp oraya koyarsak sanata dönüşür mü?”

İşte bu milyon liralık muz meselesine verilecek cevap aslında bu sorudur.

Ancak bu olayın ötesinde muz deyince aklıma küreselleşmenin yükselişe geçtiği 1980’ler geliyor. O zaman da ülkemiz gümrüklerini açmış, bugünkü tüketime dayalı ekonomimiz “çikita muz” sevinçleriyle karşılanmıştı. Çikita muzu yiyen sanatçılar da vardı şüphesiz. Küreselleşme hâkim olduğu bütün zamanlarda ve mekanlarda sanatçıya sefaleti yaşattı. Hem bilinç yönünden hem estetik yönden. Değer yitimi yaşayan sanatçı nihayetinde maddi sefaleti de yaşadı ve aç kaldı. Bugün herkesin yakındığı durumdur sanatçının sefaleti. İşte küreselleşen muz, içi boşaltılmış bir “evrensel” cumhuriyet şeklini aldı ve sanatçıya sefaleti yaşattı.  Bugün bu sefaletin ihtişamlı batışını yaşamaktayız.

Gözen Esmer

TGB Ankara İl Yöneticisi

Kaynakça:

1- Film: Square (2017).

2- İsmail Tunalı, Marksist Estetik, Kaynak Yayınları.

3- Gaston Bachelard, Mekânın Poetikası, İthaki Yayınları.

4- Eagleton, Kültür Yorumları, Ayrıntı Yayınları.

5- Alexander Huxley, Cesur Yeni Dünya, İthaki Yayınları.

6- https://www.ntv.com.tr/sanat/duvara-bantlanmis-muz-120-bin-dolara-satildi,qjDqdzIAekmeF8grvtRs1g

tgb.gen.tr

Bir dipnot ile başlıyoruz yazımıza. Yazımızın başlığını Ahmet Taner Kışlalı’dan ilham alarak attık. Ahmet Taner Kışlalı ikinci cumhuriyetçilere ve gericilere karşı kalemiyle savaşırken şehit edildi.

7 Ekim 2018 Pazar günü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan yaptığı açıklamada Cumhuriyet Devriminin önderlerinden İsmet İnönü’nün bir fotoğrafını elinde tutarak şu sözleri söyledi:

“İşte görüyorsunuz, elindeki bayrak dikkat edin Türk bayrağı değil. Elindeki bayrak Amerika. Bu da İnönü. Bunların geçmişi hep böyle. Dün neydi ki bugün ne olacak? Yaptıkları iş bu. Bunu elinde niye taşıyor? Bu bir teşekkürname, bunun için taşıyor.”

Cumhurbaşkanının daha önceden de İsmet İnönü’ye yönelik ifadelerine ve sözlerine tanık olmuştuk. Onlara tekrardan burada yer vermeyeceğiz.

Bu sözlerin sahibi Türkiye’ye yönelen tehditlerin ya tam olarak farkında değil ya da farkında olarak bu ifadeleri kullanarak Türk Kurtuluş Savaşını yöneten ve Cumhuriyet Devriminin ikinci adamı olan İnönü’ye saldırıyor.

Öncelikle belirtmek lazım Türkiye bugün ABD emperyalizmi ve onun güdümündeki bölücü ve irticai kuvvetlerle bir savaş içinde. Üstelik bu savaş hemen hemen her cephede. Ve bu savaş mekan olarak, sadece sınır boylarında veya ülke topraklarının kilometrelerce uzağında değil, ülkenin tam ortasında başkentinde de veriliyor.

Dolayısıyla bu savaş Türkiye’ye bir zorunluluğu dayatıyor. O zorunluluk ise ABD emperyalizmine karşı  milletimizin en geniş kesimini seferber etmek. Ve özellikle 15 Temmuz’u yaşatan irticai kuvvetlerin başı olan FETÖ’ye karşı cumhuriyetin kazanımlarını korumak. Ancak fikri hür, irfanı hür, vicdanı hür nesiller yaratarak Türkiye’de emperyalizmin saldırılarını göğüsleyebiliriz.

Cumhurbaşkanı AKP’nin neden Türkiyeyi yönetemeyeceği sorusuna aslında bu açıklama ile cevap veriyor. Çünkü İsmet İnönü’ye saldırmak demek Atatürk’e ve esasında AKP’nin “Eski Türkiye” diye nitelendirdiği Cumhuriyet Devrimi’ne saldırmak demek.

Ancak görüldü ki Türkiye’de o Cumhuriyet yaşadığı için ABD’ci Fethullahçı darbe girişimi bastırıldı. Ve o gece AKP Genel Merkezi’ne Atatürk resimleri asıldı. O Cumhuriyet yaşadığı için Türkiye bugün Cumhurbaşkanının yaptığı açıklamada belirttiği milli savunma hamlelerini yapabiliyor. Ve o Cumhuriyet yaşadığı için Anadolu köylüsü Mehmetçik olup dünyanın sayılı ordularından birini teşkil ederek ABD’nin koridorlarını darmadağın edebiliyor.  Cumhurbaşkanı Erdoğan ya bu gerçeği görmüyor ya da görmek istemiyor.

Öte yandan Erdoğan İnönü’nün yerli ve milli olmadığını söylüyor. Oysa bu gerçek dışı hatta iftira sayılacak ifade Türkiye’nin menfaatini gözetmekten öte Türkiye’nin iç bütünlüğüne zarar veriyor.

 Erdoğan’ın açıklamasında bahsettiği fotoğraf İsmet İnönü’nün 1964’teki Kıbrıs meselesinde ABD’ye rest çekmesinin ardından Amerika ziyareti esnasında çekilmiştir. O fotoğrafta İnönü’nün elinde Türk Bayrağı ve ABD bayrağı vardır. İnönü’nün o dönemden bize bıraktığı miras, bugün Türk dış politikasının parolası olmuştur: Yeni bir dünya kurulur, Türkiye orada yerini alır.

Türkiye bugün yeni dünyada saygın yerini çoktan almaya başladı. Türkiye’nin Atlantik sisteminden kopmaya başladığı bir süreçteyiz. Bu süreçte yapılan bu açıklamalar Türkiyeyi yeniden Atlantik sistemine bağlamak isteyenleri, Türkiye’nin AB kapısında kul olmasını isteyenleri heveslendirmekten başka ne işe yarar?

 İsmet İnönü’nün milliliğini ve vatanseverliğini tartışmaya kalkışmak bile bir utançtır.

Kurtuluş Savaşında düzenli orduyu kurarak ve yöneterek Türk Milletini zafere ulaştıran kadroların en önde gelenlerindendir. İsmet Paşa Türkiye’nin çıkarlarını Lozan’da sonuna kadar savunarak bu büyük fedakarlığın kazanımlarını da tüm dünyaya kabul ettiren heyetin başındadır.

İkinci Dünya Savaşındaki hamleleriyle Türkiye’yi taviz vermeden ve savaşa katılmadan ayakta kalmasını sağlayan da odur.

Dolayısıyla bugün Türkiye’de iktidar olanların büyük devrimci önderimiz Mustafa Kemal Atatürk’ten ve İsmet İnönü’den feyz alması gerekirken onlara ve “Eski Türkiye” yakıştırmasıyla Cumhuriyet Devrimleri’ne saldırması  kabul edilemez.

Yalnızca İsmet İnönü değil bütün milli kahramanlarımız üzerinden polemik yaratmak milleti böler ve derinden yaralar. Türkiye’nin bugün en çok ihtiyacı olan ise milli kahramanlara sahip çıkmak ve milletin Kurtuluş Savaşı ruhunu yeniden kazanmasını sağlamak. Erdoğan’ın açıklamaları milleti birleştirmeye değil bölmeye yarıyor. Ve elbette bu açıklamalar en çok Türkiye’nin verdiği mücadeleyi baltalamak isteyen bozgunculara, ABD’nin ülke içindeki beslemelerine fırsat doğuruyor.

Hükümetin gerek Cumhuriyet ile olan sorunları, dış politikadaki yalpalayışları ve ekonomideki piyasacılık anlayışı bir yığın sorunu ve tutarsızlığı doğurmaktadır. AKP bu ideoloji ve söylemler ile İsmet İnönü’yle hesaplaştığını sanarken aslında bu zor zamanlarda Türkiye’yi yönetebilecek konumda olmadığını göstermektedir.

Son söz: İsmet İnönü demir leblebi gibidir. Onun tarihsel kişiliği bu tür saldırılardan etkilenmez ama çiğnemeye kalkanların dişleri zarar görür.

Kaynakça:

1. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/cumhurbaskani-erdogan-inonunun-elinde-turk-bayragi-yok-abd-bayragi-var-40979406

2. Ahmet Taner Kışlalı, Atatürk’e Saldırmanın Dayanılmaz Hafifliği,İmge Kitabevi

Gözen Esmer

TGB Ankara İl Yöneticisi

DTCF Birim Örgüt Başkanı

tgb.gen.tr

Bir dipnot ile başlıyoruz yazımıza. Yazımızın başlığını Ahmet Taner Kışlalı’dan ilham alarak attık. Ahmet Taner Kışlalı ikinci cumhuriyetçilere ve gericilere karşı kalemiyle savaşırken şehit edildi.

7 Ekim 2018 Pazar günü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan yaptığı açıklamada Cumhuriyet Devriminin önderlerinden İsmet İnönü’nün bir fotoğrafını elinde tutarak şu sözleri söyledi:

“İşte görüyorsunuz, elindeki bayrak dikkat edin Türk bayrağı değil. Elindeki bayrak Amerika. Bu da İnönü. Bunların geçmişi hep böyle. Dün neydi ki bugün ne olacak? Yaptıkları iş bu. Bunu elinde niye taşıyor? Bu bir teşekkürname, bunun için taşıyor.”

Cumhurbaşkanının daha önceden de İsmet İnönü’ye yönelik ifadelerine ve sözlerine tanık olmuştuk. Onlara tekrardan burada yer vermeyeceğiz.

Bu sözlerin sahibi Türkiye’ye yönelen tehditlerin ya tam olarak farkında değil ya da farkında olarak bu ifadeleri kullanarak Türk Kurtuluş Savaşını yöneten ve Cumhuriyet Devriminin ikinci adamı olan İnönü’ye saldırıyor.

Öncelikle belirtmek lazım Türkiye bugün ABD emperyalizmi ve onun güdümündeki bölücü ve irticai kuvvetlerle bir savaş içinde. Üstelik bu savaş hemen hemen her cephede. Ve bu savaş mekan olarak, sadece sınır boylarında veya ülke topraklarının kilometrelerce uzağında değil, ülkenin tam ortasında başkentinde de veriliyor.

Dolayısıyla bu savaş Türkiye’ye bir zorunluluğu dayatıyor. O zorunluluk ise ABD emperyalizmine karşı  milletimizin en geniş kesimini seferber etmek. Ve özellikle 15 Temmuz’u yaşatan irticai kuvvetlerin başı olan FETÖ’ye karşı cumhuriyetin kazanımlarını korumak. Ancak fikri hür, irfanı hür, vicdanı hür nesiller yaratarak Türkiye’de emperyalizmin saldırılarını göğüsleyebiliriz.

Cumhurbaşkanı AKP’nin neden Türkiyeyi yönetemeyeceği sorusuna aslında bu açıklama ile cevap veriyor. Çünkü İsmet İnönü’ye saldırmak demek Atatürk’e ve esasında AKP’nin “Eski Türkiye” diye nitelendirdiği Cumhuriyet Devrimi’ne saldırmak demek.

Ancak görüldü ki Türkiye’de o Cumhuriyet yaşadığı için ABD’ci Fethullahçı darbe girişimi bastırıldı. Ve o gece AKP Genel Merkezi’ne Atatürk resimleri asıldı. O Cumhuriyet yaşadığı için Türkiye bugün Cumhurbaşkanının yaptığı açıklamada belirttiği milli savunma hamlelerini yapabiliyor. Ve o Cumhuriyet yaşadığı için Anadolu köylüsü Mehmetçik olup dünyanın sayılı ordularından birini teşkil ederek ABD’nin koridorlarını darmadağın edebiliyor.  Cumhurbaşkanı Erdoğan ya bu gerçeği görmüyor ya da görmek istemiyor.

Öte yandan Erdoğan İnönü’nün yerli ve milli olmadığını söylüyor. Oysa bu gerçek dışı hatta iftira sayılacak ifade Türkiye’nin menfaatini gözetmekten öte Türkiye’nin iç bütünlüğüne zarar veriyor.

 Erdoğan’ın açıklamasında bahsettiği fotoğraf İsmet İnönü’nün 1964’teki Kıbrıs meselesinde ABD’ye rest çekmesinin ardından Amerika ziyareti esnasında çekilmiştir. O fotoğrafta İnönü’nün elinde Türk Bayrağı ve ABD bayrağı vardır. İnönü’nün o dönemden bize bıraktığı miras, bugün Türk dış politikasının parolası olmuştur: Yeni bir dünya kurulur, Türkiye orada yerini alır.

Türkiye bugün yeni dünyada saygın yerini çoktan almaya başladı. Türkiye’nin Atlantik sisteminden kopmaya başladığı bir süreçteyiz. Bu süreçte yapılan bu açıklamalar Türkiyeyi yeniden Atlantik sistemine bağlamak isteyenleri, Türkiye’nin AB kapısında kul olmasını isteyenleri heveslendirmekten başka ne işe yarar?

 İsmet İnönü’nün milliliğini ve vatanseverliğini tartışmaya kalkışmak bile bir utançtır.

Kurtuluş Savaşında düzenli orduyu kurarak ve yöneterek Türk Milletini zafere ulaştıran kadroların en önde gelenlerindendir. İsmet Paşa Türkiye’nin çıkarlarını Lozan’da sonuna kadar savunarak bu büyük fedakarlığın kazanımlarını da tüm dünyaya kabul ettiren heyetin başındadır.

İkinci Dünya Savaşındaki hamleleriyle Türkiye’yi taviz vermeden ve savaşa katılmadan ayakta kalmasını sağlayan da odur.

Dolayısıyla bugün Türkiye’de iktidar olanların büyük devrimci önderimiz Mustafa Kemal Atatürk’ten ve İsmet İnönü’den feyz alması gerekirken onlara ve “Eski Türkiye” yakıştırmasıyla Cumhuriyet Devrimleri’ne saldırması  kabul edilemez.

Yalnızca İsmet İnönü değil bütün milli kahramanlarımız üzerinden polemik yaratmak milleti böler ve derinden yaralar. Türkiye’nin bugün en çok ihtiyacı olan ise milli kahramanlara sahip çıkmak ve milletin Kurtuluş Savaşı ruhunu yeniden kazanmasını sağlamak. Erdoğan’ın açıklamaları milleti birleştirmeye değil bölmeye yarıyor. Ve elbette bu açıklamalar en çok Türkiye’nin verdiği mücadeleyi baltalamak isteyen bozgunculara, ABD’nin ülke içindeki beslemelerine fırsat doğuruyor.

Hükümetin gerek Cumhuriyet ile olan sorunları, dış politikadaki yalpalayışları ve ekonomideki piyasacılık anlayışı bir yığın sorunu ve tutarsızlığı doğurmaktadır. AKP bu ideoloji ve söylemler ile İsmet İnönü’yle hesaplaştığını sanarken aslında bu zor zamanlarda Türkiye’yi yönetebilecek konumda olmadığını göstermektedir.

Son söz: İsmet İnönü demir leblebi gibidir. Onun tarihsel kişiliği bu tür saldırılardan etkilenmez ama çiğnemeye kalkanların dişleri zarar görür.

Kaynakça:

1. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/cumhurbaskani-erdogan-inonunun-elinde-turk-bayragi-yok-abd-bayragi-var-40979406

2. Ahmet Taner Kışlalı, Atatürk’e Saldırmanın Dayanılmaz Hafifliği,İmge Kitabevi

Gözen Esmer

TGB Ankara İl Yöneticisi

DTCF Birim Örgüt Başkanı

tgb.gen.tr

Başlıkta yazan söz İranlılara ait bir atasözü. İranlılar Türkçenin zenginliklerini ve olanaklarını en basit haliyle Türkçe bilenin işi rast gider sözüyle açıklıyor. Bu sözün İranlılara ait olması da Türkçenin zenginliklerini ve olanaklarını yine en az onun kadar zenginlikleri ve olanakları olan köklü bir dilin ve kültürün sahipleri tarafından dile getirilmesi dilimizin zenginliğini anlamak ve ispatlamak açısından da önemli bir dayanaktır. 

Bu yazıdaki amacımız elbette Amerika kıtasını yeniden keşfetmek değil. Amacımız yalnızca kendi dilimize bakışımızı sağlamlaştırmak ve genişletmeye çalışmak. En başta şunu belirtmek lazım:

Türkçe kavmiyetçiliğe dayanarak açıklanabilecek ve anlaşılabilecek bir dil hiçbir zaman olmamıştır. Çünkü tarihte Türklerin hareketlerine baktığımız zaman ilk anlamamız gereken durumlardan biri Türklerin başka milletlerle, toplumlarla olan ilişkileridir. Türkler tarih boyunca başka toplumlarla, kavimlerle kaynaşarak ve onları kaynaştırarak varlıklarını sürdürmüş ve büyük devletleri hatta imparatorlukları meydana getirmiştir. Tarih boyu Türkler bulunduğu her yerde sürekli etkilemiş ve sürekli etkilenmiştir.

Doğal olarak bu durum dile de yansımıştır. Geçmişten günümüze yazımda kullanılan farklı farklı alfabeler, Türkçeye giren kelimeler ve başka dillerde akraba olan kelimeler veya Türkçeden başka dillere giren kelimeler bu etkilemenin ve etkilenmenin en görünür yansımasıdır.

TÜRKÇENİN İŞLEVİ VE GÖREVİNE BAKIŞ

Türkçenin bir iletişim aracı, kültür taşıyıcısı olmanın yanın da başka bir işlevi ve görevi daha vardır. Bu da yine Türklerin yaşayış şeklinden, büyük devletler meydana getirmesinden  ve geniş bir coğrafyaya yayılmasından dolayıdır. Bahsettiğimiz bu görev ise Türk’ün kim olduğunu belirlemektir. Aslında bu tanım Türk kelimesinin kendisinde de vardır. Orhun Yazıtlarında ilk olarak bahsedilen Türk kelimesi töreli yasalarca düzenlenmiş olan anlamını taşımaktadır. Zaten yazıtlarda da düzen sağlama, boyunduruk altına alma anlamında olan tüz itmek ve kop itmek eylemleriyle beraber kullanılmıştır. Buradan çıkacak sonuç Türk adının bir ırkın veya etnik yapının adı değil aksine Kaşgarlı Mahmut’un dediği üzere Türkçe konuşanın adı olduğu sonucudur. Türkçe birçok dilden farklı olarak kimin Türk olduğu sorusuna da cevap vermektedir. Yani iletişim aracı olmanın dışında bir kimliği de açıklamaktadır.

SAVAŞAN DİL: TÜRKÇE

Tüm bunlardan sonra Türkçenin zenginliği ve olanakları elbette her dil gibi gelişime açıktır. Ancak birçok dilden farkı köklü bir geleneğinin olması ve geniş söz varlığına sahip olmasıdır. Ek zenginliği de her ne kadar giderek azalsa da fakir değildir. Türkçede bir eylemi, duyguyu ve davranışı belirtmenin daha bulunmamış yolları dahi vardır. Türkçenin yeni güzelliklerini keşfetmek ve hazzı yaşamak da elbette dilcilere ve edebiyatçılara kalıyor. Tabi bir dil hassasiyetini toplumda yaratmak ve küreselleşmenin yozlaştırma saldırılarına karşı savaşmak da yine dilcilerin ve edebiyatçıların görevleri arasındadır.

Günümüze değinmeden önce bu yazıyı yazmamızın nedeni olan Dil Bayramından ve Dil Devriminden de bahsetmek gerekir. Türkçe elbette tarihsel süreç boyunca birçok değişime uğradı. Kurulan veya dahil olunan devletin yapısına uygun bir şekil alarak varlığını sürdürdü. Yani dil tarihsel sürece bağlı olarak evrim geçirdi ve halen geçirmektedir. Osmanlı Devletinin son döneminden başlayarak günümüze uzanan süreç şu ana dek Türkçenin son halini veren süreçtir.

Ömer Seyfettinlerin Yeni Lisan Hareketi, Cumhuriyet Devrimi’nin harf devrimi ve Türk Dili Kurultayı ve tüm hareketlerin ve çalışmaların oluşumu esnasında İngiliz Emperyalizmine karşı yapılan vatan savunması, saltanata ve halifeliğe karşı verilen aydınlanma mücadelesi elbette Türkçenin de büyük bir devrimi yaşamasını sağladı. Aslında bu devrimin Türkçede kökü de vardı kaynağı da. Türkçe sarayın ve onun çevresindeki bir takım münevverin elinden alınarak yeniden halka verildi. Tarama sözlükleri, derleme sözlükleri halkla beraber yapıldı. Atılacak sözcükler ve tamlamalar topluma danışılarak, radyolardan ve gazetelerden duyurularak yapıldı. Kavramlar sadeleşti, öğrenmek kolaylaştı ve sadeliğin güzelliği ile yeniden tanışıldı. Aslında bir bakıma Karamanoğlu Mehmet Bey’in fermanı Cumhuriyet Devrimi ile hayata geçmiş oldu. Dil devrimi sonuç olarak bugünkü Türk alfabesini ve söz varlığını daha düzenli bir hale kavuşturdu.

Gelgelelim 1950 Demokrat Parti iktidarı ile başlayan küçük Amerika süreci bu gelişimi her fırsatta tırpanlamaya çalıştı. 1950’de eski kelimeler yeniden dile dahil edilmeye çalışıldı. Hatta eski yazının yani Osmanlı Alfabesinin tekrardan kullanılmasına kadar bu süreç ilerletilmeye çalışıldı. İkinci tırpan ise Türkçenin yozlaştırılması ve içinin boşaltılması için 12 Eylül 1980 döneminde yapıldı. Bu da yine Küçük Amerika sürecinin devamı olan küreselleşmenin isteğiydi. Bir kimliği belirleyen dilin yozlaşması bir toplumun yozlaşmasında büyük mesafe almak demekti. Günümüze kadar uzanan ve günümüzde de devam eden bu süreç elbette küreselleşmenin milli devletleri boğmak için yaptığı saldırılardan ve açtığı cephelerden birisiydi.

Ordusuyla, iktisadıyla, milletiyle savaşan Türkiye dili ile de savaşmaktadır. Türkçe 20.yüzyılda İngiliz Emperyalizmine karşı savaştı ve şimdi yine 21.yüzyılda  bütün zenginliği ve olanaklarıyla ABD Emperyalizmine karşı savaşmaktadır.

Peki son olarak şu soruya cevap verelim. Neden Türkçe bilenin işi rast gider?

Aslında bu soru tarihimizin derinliklerindedir. Türkler demirleri eritip Ergenekon’dan da çıkmıştır, uzak Asya’dan atlarını dörtnala koşturarak Anadolu’ya da varmıştır. Ve ancak büyük devletler meydana getiren, imparatorluk kurma yetisine sahip milletlerde olan özgüvene ve erdemlere sahiptir. Belki Türkçe bilenin işi bundan dolayı rast gidecektir.

Dipnot:

Kaşgarlı Mahmut Divanü Lügati’t-Türk adlı eserinde Türk kelimesini Türki dilleri konuşan bütün kavimleri kast ederek kullanmıştır.

Kaynakça:

1. Doğu Perinçek,OG’dan OGUR’a Devletin Oluşması Sürecinin Türkçedeki İzleri, Kaynak Yayınları

2. Talat Tekin, Orhon Yazıtları, Türk Dil Kurumu Yayınları

3. Fuat Bozkurt ,Türk İmgesi Tuttum Aynayı Yüzüme, Kaynak Yayınları

4. Cemal Süreya ,Türkçe Bilenin İşi Rast Gider,YKY Yayınları

5. Kaşgarlı Mahmut, Divanü Lügati’t-Türk, Türk Dili Kurumu Yayınları

Gözen Esmer

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi TGB Başkanı

TGB Ankara İl Yöneticisi

tgb.gen.tr

Başlıkta yazan söz İranlılara ait bir atasözü. İranlılar Türkçenin zenginliklerini ve olanaklarını en basit haliyle Türkçe bilenin işi rast gider sözüyle açıklıyor. Bu sözün İranlılara ait olması da Türkçenin zenginliklerini ve olanaklarını yine en az onun kadar zenginlikleri ve olanakları olan köklü bir dilin ve kültürün sahipleri tarafından dile getirilmesi dilimizin zenginliğini anlamak ve ispatlamak açısından da önemli bir dayanaktır. 

Bu yazıdaki amacımız elbette Amerika kıtasını yeniden keşfetmek değil. Amacımız yalnızca kendi dilimize bakışımızı sağlamlaştırmak ve genişletmeye çalışmak. En başta şunu belirtmek lazım:

Türkçe kavmiyetçiliğe dayanarak açıklanabilecek ve anlaşılabilecek bir dil hiçbir zaman olmamıştır. Çünkü tarihte Türklerin hareketlerine baktığımız zaman ilk anlamamız gereken durumlardan biri Türklerin başka milletlerle, toplumlarla olan ilişkileridir. Türkler tarih boyunca başka toplumlarla, kavimlerle kaynaşarak ve onları kaynaştırarak varlıklarını sürdürmüş ve büyük devletleri hatta imparatorlukları meydana getirmiştir. Tarih boyu Türkler bulunduğu her yerde sürekli etkilemiş ve sürekli etkilenmiştir.

Doğal olarak bu durum dile de yansımıştır. Geçmişten günümüze yazımda kullanılan farklı farklı alfabeler, Türkçeye giren kelimeler ve başka dillerde akraba olan kelimeler veya Türkçeden başka dillere giren kelimeler bu etkilemenin ve etkilenmenin en görünür yansımasıdır.

TÜRKÇENİN İŞLEVİ VE GÖREVİNE BAKIŞ

Türkçenin bir iletişim aracı, kültür taşıyıcısı olmanın yanın da başka bir işlevi ve görevi daha vardır. Bu da yine Türklerin yaşayış şeklinden, büyük devletler meydana getirmesinden  ve geniş bir coğrafyaya yayılmasından dolayıdır. Bahsettiğimiz bu görev ise Türk’ün kim olduğunu belirlemektir. Aslında bu tanım Türk kelimesinin kendisinde de vardır. Orhun Yazıtlarında ilk olarak bahsedilen Türk kelimesi töreli yasalarca düzenlenmiş olan anlamını taşımaktadır. Zaten yazıtlarda da düzen sağlama, boyunduruk altına alma anlamında olan tüz itmek ve kop itmek eylemleriyle beraber kullanılmıştır. Buradan çıkacak sonuç Türk adının bir ırkın veya etnik yapının adı değil aksine Kaşgarlı Mahmut’un dediği üzere Türkçe konuşanın adı olduğu sonucudur. Türkçe birçok dilden farklı olarak kimin Türk olduğu sorusuna da cevap vermektedir. Yani iletişim aracı olmanın dışında bir kimliği de açıklamaktadır.

SAVAŞAN DİL: TÜRKÇE

Tüm bunlardan sonra Türkçenin zenginliği ve olanakları elbette her dil gibi gelişime açıktır. Ancak birçok dilden farkı köklü bir geleneğinin olması ve geniş söz varlığına sahip olmasıdır. Ek zenginliği de her ne kadar giderek azalsa da fakir değildir. Türkçede bir eylemi, duyguyu ve davranışı belirtmenin daha bulunmamış yolları dahi vardır. Türkçenin yeni güzelliklerini keşfetmek ve hazzı yaşamak da elbette dilcilere ve edebiyatçılara kalıyor. Tabi bir dil hassasiyetini toplumda yaratmak ve küreselleşmenin yozlaştırma saldırılarına karşı savaşmak da yine dilcilerin ve edebiyatçıların görevleri arasındadır.

Günümüze değinmeden önce bu yazıyı yazmamızın nedeni olan Dil Bayramından ve Dil Devriminden de bahsetmek gerekir. Türkçe elbette tarihsel süreç boyunca birçok değişime uğradı. Kurulan veya dahil olunan devletin yapısına uygun bir şekil alarak varlığını sürdürdü. Yani dil tarihsel sürece bağlı olarak evrim geçirdi ve halen geçirmektedir. Osmanlı Devletinin son döneminden başlayarak günümüze uzanan süreç şu ana dek Türkçenin son halini veren süreçtir.

Ömer Seyfettinlerin Yeni Lisan Hareketi, Cumhuriyet Devrimi’nin harf devrimi ve Türk Dili Kurultayı ve tüm hareketlerin ve çalışmaların oluşumu esnasında İngiliz Emperyalizmine karşı yapılan vatan savunması, saltanata ve halifeliğe karşı verilen aydınlanma mücadelesi elbette Türkçenin de büyük bir devrimi yaşamasını sağladı. Aslında bu devrimin Türkçede kökü de vardı kaynağı da. Türkçe sarayın ve onun çevresindeki bir takım münevverin elinden alınarak yeniden halka verildi. Tarama sözlükleri, derleme sözlükleri halkla beraber yapıldı. Atılacak sözcükler ve tamlamalar topluma danışılarak, radyolardan ve gazetelerden duyurularak yapıldı. Kavramlar sadeleşti, öğrenmek kolaylaştı ve sadeliğin güzelliği ile yeniden tanışıldı. Aslında bir bakıma Karamanoğlu Mehmet Bey’in fermanı Cumhuriyet Devrimi ile hayata geçmiş oldu. Dil devrimi sonuç olarak bugünkü Türk alfabesini ve söz varlığını daha düzenli bir hale kavuşturdu.

Gelgelelim 1950 Demokrat Parti iktidarı ile başlayan küçük Amerika süreci bu gelişimi her fırsatta tırpanlamaya çalıştı. 1950’de eski kelimeler yeniden dile dahil edilmeye çalışıldı. Hatta eski yazının yani Osmanlı Alfabesinin tekrardan kullanılmasına kadar bu süreç ilerletilmeye çalışıldı. İkinci tırpan ise Türkçenin yozlaştırılması ve içinin boşaltılması için 12 Eylül 1980 döneminde yapıldı. Bu da yine Küçük Amerika sürecinin devamı olan küreselleşmenin isteğiydi. Bir kimliği belirleyen dilin yozlaşması bir toplumun yozlaşmasında büyük mesafe almak demekti. Günümüze kadar uzanan ve günümüzde de devam eden bu süreç elbette küreselleşmenin milli devletleri boğmak için yaptığı saldırılardan ve açtığı cephelerden birisiydi.

Ordusuyla, iktisadıyla, milletiyle savaşan Türkiye dili ile de savaşmaktadır. Türkçe 20.yüzyılda İngiliz Emperyalizmine karşı savaştı ve şimdi yine 21.yüzyılda  bütün zenginliği ve olanaklarıyla ABD Emperyalizmine karşı savaşmaktadır.

Peki son olarak şu soruya cevap verelim. Neden Türkçe bilenin işi rast gider?

Aslında bu soru tarihimizin derinliklerindedir. Türkler demirleri eritip Ergenekon’dan da çıkmıştır, uzak Asya’dan atlarını dörtnala koşturarak Anadolu’ya da varmıştır. Ve ancak büyük devletler meydana getiren, imparatorluk kurma yetisine sahip milletlerde olan özgüvene ve erdemlere sahiptir. Belki Türkçe bilenin işi bundan dolayı rast gidecektir.

Dipnot:

Kaşgarlı Mahmut Divanü Lügati’t-Türk adlı eserinde Türk kelimesini Türki dilleri konuşan bütün kavimleri kast ederek kullanmıştır.

Kaynakça:

1. Doğu Perinçek,OG’dan OGUR’a Devletin Oluşması Sürecinin Türkçedeki İzleri, Kaynak Yayınları

2. Talat Tekin, Orhon Yazıtları, Türk Dil Kurumu Yayınları

3. Fuat Bozkurt ,Türk İmgesi Tuttum Aynayı Yüzüme, Kaynak Yayınları

4. Cemal Süreya ,Türkçe Bilenin İşi Rast Gider,YKY Yayınları

5. Kaşgarlı Mahmut, Divanü Lügati’t-Türk, Türk Dili Kurumu Yayınları

Gözen Esmer

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi TGB Başkanı

TGB Ankara İl Yöneticisi

tgb.gen.tr

Ne zaman bir kitaba başlasak bir edebiyat haberi okusak veya bir yazıya başlasak neoliberalizmin edebiyata saldırılarının daha çok farkına varıyoruz. Son birkaç yılda Türk Edebiyatının geldiği nokta insandan ve toplumdan uzak müptezellerin, sözüm ona ötekilerin, yer altının edebiyatı. Büyük şairlerin, yazarların portreleriyle albenili kapaklarla bu piyasa çarklarının dişlilerinde tüketmeyi ve tükenmeyi entelektüel bir marifet sanmaktan, müptezellerin arka sıradakilerin bulantılarını yazmaktan ibaret bu dergilerin ve çevrelerin edebiyat dedikleri.

Bavul, Ot, Kafa ve bir bu kadar daha birbirinin kopyası dergilerden birçok şey gördük. Nazım Hikmet’e bireyci yakıştırmasından tutun da Necip Fazıl’a toplumcu denmesine, her fırsatta mutsuzluktan nasıl mutluluk duyulur tasvirlerini de… Bu çevrelerin Türkiye emperyalistlerle boğuşurken gık dememeleri hatta bozguncu bir anlayışla hareket etmeleri, yine bu çevreler için hiç şaşırtıcı bir tutum değil. Çünkü bu dergilerin ve dergi çevrelerinin ülkemizi, vatanımızı, cumhuriyetimizi savunmalarını da beklemiyoruz. Zira bu çevreler Fransız Edebiyatı’na Fransız Edebiyatı derken Türk Edebiyatına Türkçe Edebiyatı demeyi “uygun” görmektedirler. İstiklal Marşını yadırgarlar.

Aksini beklemek zaten gülünçtür zira bu dergiler kendilerini vatansızlık üzerine inşa etmiş dergiler. Entelektüel gözüken, topluma aykırıyız diyerek kendilerine bir bohem, bir mahalle hiç olmadı bir tekke kuran bu çevreler neoliberalizmi ve emperyalistlerin sanat ve kültür hayatımıza saldırılarını gizleyemiyor.

Yüreklerinin kulakları sağır, vicdanları kör ve ne dertleri halkın dertleriyle bir ne de mutlulukları. Öyle Ahmed Arif’in gülümseyen yüzünü kapak yapıp sözüm ona “devrimcilik” kasmakla bu gerçeği kimse gizleyemez.

Bunlara yazınca fikir hürriyeti duvarı da “özgürlükçü” açıklamalar da sizi kurtarmaz.

En son geldikleri safha zaten bu toplum ve insan düşmanlığının en açık, en çıplak safhasıdır ve yine de utandırıcıdır. Bir ifrad safhasıdır.

Bavul Dergisi’nde yayınlanan #Ben de etiketiyle yazılmış bir metin okuduk bugün. Bir kadın tarafından bir erkeğin ağzından yazılmış bir itiraf “eseri”. Metinde yazılanlar ispat olması için bu yazıya koymaktan dahi utandığımız ne vicdanla ne de insaniyetle bağdaşan sözler.

Ancak sapkınlıkla, utanmazlıkla ve namussuzlukla açıklanacak sözler.

Sözler diyoruz çünkü bu yazılanların edebiyatla en ufak bağdaşıklığı yok. Bu yetmezmiş gibi Bavul Dergisi gelen tepkilere eleştirinizi eser sahibine iletin diye bir açıklamada bulunuyor.

İşte Neoliberalizmin insanı insanlıktan nasıl uzaklaştığının en güzel örneği. Dergi bu sözleri yayınlıyor üstüne sorumluluk sahibi değiliz diyor. Dergiyi çıkartanlar dergilerini dahi sahiplenmiyor. Bu da bir onur ve karakter meselesi. Düşünsenize Yaşar Nabi Nayır’ın Varlık’a yapılan bir eleştiriye yazıyı yazana söyleyin dediğini.
İlkokul çocuğuna yapılmış veya yapıldığı varsayılmış iğrençliği yayınlamaktan utanmayanlar topluma kin gütmek olunca, millete aptal demek olunca hepimizi yaralayan bu iğrençliklere karşı cıvıldayıp (tweet atıp) devleti katillikle, canilikle suçlar.O zaman sözümona vicdanları duyarlıdır, öfkelilerdir.

Konuyu özetleyecek olursak

Neoliberalizm bu dergiler üzerinden bir cinayet işliyor. İnsaniyeti, insancıllığı, vicdanları parçalayıp bu bavula koymak istiyor. Bunu müzikle yapıyor, resimle yapıyor en çok da edebiyatla yapıyor.

Yeniyi bulmak, edebiyatın ve insanın ufkunu açmak yahut kalıpları, putları yıkmak insaniyeti yüceltmekle mümkündür.

Başka türlüsü ihtimal dahilinde bile değildir.

Gözen Esmer
TGB Ankara İl Yöneticisi/Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi

tgb.gen.tr

Ne zaman bir kitaba başlasak bir edebiyat haberi okusak veya bir yazıya başlasak neoliberalizmin edebiyata saldırılarının daha çok farkına varıyoruz. Son birkaç yılda Türk Edebiyatının geldiği nokta insandan ve toplumdan uzak müptezellerin, sözüm ona ötekilerin, yer altının edebiyatı. Büyük şairlerin, yazarların portreleriyle albenili kapaklarla bu piyasa çarklarının dişlilerinde tüketmeyi ve tükenmeyi entelektüel bir marifet sanmaktan, müptezellerin arka sıradakilerin bulantılarını yazmaktan ibaret bu dergilerin ve çevrelerin edebiyat dedikleri.

Bavul, Ot, Kafa ve bir bu kadar daha birbirinin kopyası dergilerden birçok şey gördük. Nazım Hikmet’e bireyci yakıştırmasından tutun da Necip Fazıl’a toplumcu denmesine, her fırsatta mutsuzluktan nasıl mutluluk duyulur tasvirlerini de… Bu çevrelerin Türkiye emperyalistlerle boğuşurken gık dememeleri hatta bozguncu bir anlayışla hareket etmeleri, yine bu çevreler için hiç şaşırtıcı bir tutum değil. Çünkü bu dergilerin ve dergi çevrelerinin ülkemizi, vatanımızı, cumhuriyetimizi savunmalarını da beklemiyoruz. Zira bu çevreler Fransız Edebiyatı’na Fransız Edebiyatı derken Türk Edebiyatına Türkçe Edebiyatı demeyi “uygun” görmektedirler. İstiklal Marşını yadırgarlar.

Aksini beklemek zaten gülünçtür zira bu dergiler kendilerini vatansızlık üzerine inşa etmiş dergiler. Entelektüel gözüken, topluma aykırıyız diyerek kendilerine bir bohem, bir mahalle hiç olmadı bir tekke kuran bu çevreler neoliberalizmi ve emperyalistlerin sanat ve kültür hayatımıza saldırılarını gizleyemiyor.

Yüreklerinin kulakları sağır, vicdanları kör ve ne dertleri halkın dertleriyle bir ne de mutlulukları. Öyle Ahmed Arif’in gülümseyen yüzünü kapak yapıp sözüm ona “devrimcilik” kasmakla bu gerçeği kimse gizleyemez.

Bunlara yazınca fikir hürriyeti duvarı da “özgürlükçü” açıklamalar da sizi kurtarmaz.

En son geldikleri safha zaten bu toplum ve insan düşmanlığının en açık, en çıplak safhasıdır ve yine de utandırıcıdır. Bir ifrad safhasıdır.

Bavul Dergisi’nde yayınlanan #Ben de etiketiyle yazılmış bir metin okuduk bugün. Bir kadın tarafından bir erkeğin ağzından yazılmış bir itiraf “eseri”. Metinde yazılanlar ispat olması için bu yazıya koymaktan dahi utandığımız ne vicdanla ne de insaniyetle bağdaşan sözler.

Ancak sapkınlıkla, utanmazlıkla ve namussuzlukla açıklanacak sözler.

Sözler diyoruz çünkü bu yazılanların edebiyatla en ufak bağdaşıklığı yok. Bu yetmezmiş gibi Bavul Dergisi gelen tepkilere eleştirinizi eser sahibine iletin diye bir açıklamada bulunuyor.

İşte Neoliberalizmin insanı insanlıktan nasıl uzaklaştığının en güzel örneği. Dergi bu sözleri yayınlıyor üstüne sorumluluk sahibi değiliz diyor. Dergiyi çıkartanlar dergilerini dahi sahiplenmiyor. Bu da bir onur ve karakter meselesi. Düşünsenize Yaşar Nabi Nayır’ın Varlık’a yapılan bir eleştiriye yazıyı yazana söyleyin dediğini.
İlkokul çocuğuna yapılmış veya yapıldığı varsayılmış iğrençliği yayınlamaktan utanmayanlar topluma kin gütmek olunca, millete aptal demek olunca hepimizi yaralayan bu iğrençliklere karşı cıvıldayıp (tweet atıp) devleti katillikle, canilikle suçlar.O zaman sözümona vicdanları duyarlıdır, öfkelilerdir.

Konuyu özetleyecek olursak

Neoliberalizm bu dergiler üzerinden bir cinayet işliyor. İnsaniyeti, insancıllığı, vicdanları parçalayıp bu bavula koymak istiyor. Bunu müzikle yapıyor, resimle yapıyor en çok da edebiyatla yapıyor.

Yeniyi bulmak, edebiyatın ve insanın ufkunu açmak yahut kalıpları, putları yıkmak insaniyeti yüceltmekle mümkündür.

Başka türlüsü ihtimal dahilinde bile değildir.

Gözen Esmer
TGB Ankara İl Yöneticisi/Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi

tgb.gen.tr