İlk Hedef Akdeniz’di, İkinci Hedef İktisat¹

“Sanayileşmek en büyük ulusal davalarımız arasında yer almaktadır. Çalışması ve yaşaması için ekonomik ögeleri ülkemizde bulunan büyük, küçük her türlü sanayi kuracağız ve işleteceğiz. En başta yurt savunması olmak üzere ürünlerimizi değerlendirmek ve en kısa yoldan en ileri ve gönençli Türkiye ülküsüne ulaşabilmek için bu zorunludur.”²

1930’lu yılların başında Türkiye sanayileşme konusunda büyük atılımlar hayata geçiriyordu. Cumhuriyet ilan edilmişti ancak ekonomik bağımsızlık elde edilmeden vatanın bağımsızlığı bütünüyle kazanılmış sayılamazdı. İktisadi bağımsızlığı kazanmanın yolu yerli üretimden ve milli bir sermaye yaratmaktan geçiyordu.

1929 Büyük Buhran’ın etkisiyle tarımsal ürünlerde hızlı ve yüksek oranlı düşüşler meydana gelmişti. Aslında bir tarım ülkesi olan Türkiye bu durumdan oldukça etkilenmiş ve ihracat gelirleri yüksek oranda düşmüştü. Ülkede henüz bir sanayileşme yoktu ve üretim yalnızca tarım sektöründe yapılmaktaydı. Tarımsal üretimin masrafı fazlaydı, her ürün işlenmeden kullanmaya müsait değildi. Üretilen hammaddeyi işleyecek ise ne bir fabrika vardı ne de altyapı. Üstelik içinde bulunulan yokluk koşullarında ciddi kayıplar verilmiş, tarımsal alanda çalışacak iş gücü de neredeyse kalmamıştı. Bu koşullar altında ithal ürün kullanımı, tarımsal üretimden daha cazip bir seçenek gibi görünüyordu. Ancak üretimdeki yavaşlama hem ülkenin ekonomik bağımsızlığını elde etme amacına ters düşüyordu hem de mevcut ekonomi doğrudan dışa bağlanıyor, ülkemizde yetişen ürünler için bile dış ülkelere borçlanıyorduk. İhracat açığının kapatılabilmesi ve ithalat giderlerinin düşürülebilmesi için hammaddesi Türkiye’de bulunan sanayi kollarında bir planlamaya gidilmesi gerekiyordu.

“Büyük sanayici memleketler, aralarındaki bütün siyasi ve iktisadi münazaralara ve ihtilaflara rağmen ziraatçı memleketleri her zaman için hammadde müstahsili mevkiinde bırakmak ve bu memleketlerin piyasalarına hâkim olmak davasında müttefiktirler. Bu itibarla ziraatçı memleketlerin bu silkinme hareketine er ya da geç set çekmek hususunda siyasi nüfuzlarını kullanmakta da birleşeceklerdir.”³

Bağımsızlık mücadelesinin ikinci adımı olan iktisadi bağımsızlık mücadelesi kapsamında hazırlanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, 1933-1938 yılları arasını kapsayan; kendir, yün, pamuklu dokuma, güngercilik, kükürt, kâğıt ve selüloz, demir-çelik, toprak sanayi ve kimya sanayi alanlarındaki stratejik planlamaları içeriyordu.⁴ Bu planın ilkelerine göre; kurulacak sanayilerin hammaddeleri Türkiye’de bulunanlardan seçilecek, sanayiler devlet tarafından kurulacak, büyük finansman ve teknik gerektirmeyen alanlar tercih edilecek, sanayiler ülke ihtiyaçlarını karşılayabilecek yeterlilikte olacak ve sanayi bölgelerinin seçimi özel olarak planlanacaktı. Program dâhilinde kurulacak sanayiler öncelikle büyük ihtiyaç maddelerini imal edecekti. Kurulacak fabrikaların temel amacı iç pazar ihtiyacını karşılamak olacaktı.

Planda ele alınan sanayi kollarından ithal edilen ürünler, 1930 yılında toplam ithalatın yarısını oluşturuyordu. Bu sanayi kollarında ülkenin kendisine yetebilecek üretim kapasitesine sahip fabrikalar kurması hem dış giderleri azaltacak, temel malların yurt içinde üretimi döviz tasarrufu sağlayacak ve bu mallar için dışa bağımlılık kalmayacaktı hem de ekonomik kalkınmanın ilk adımları olacaktı.

İsmet İnönü’nün 1932’de yaptığı Sovyetler Birliği ziyareti, hazırlanacak olan planın hem ayrıntılı inceleme ve hazırlanma aşamasında hem de gerekli bütçenin karşılanmasında dış kaynak yaratma aşamasında yardım almamızı sağlayacak olumlu bir ilişki geliştirilmesinde büyük rol oynamıştı.

Planın maddi ayağında öncelik iç finansman kaynaklarına verilmiş ancak kalan açığı tamamlamak adına SSCB’den 8 milyon dolarlık, yaklaşık 1744 milyon Türk Lirası, kredi alınmıştı. SSCB bu krediyi faizsiz ve 20 yılda üretilecek mallar üzerinden ödenmek üzere vermişti.⁵ Kurulacak fabrikalarda işlenecek sanayi kollarının ve üretimde kullanılacak makinelerin tespiti Sovyet uzmanlar tarafından yapılmış, tekstil endüstrisinde kullanılacak makinaların %90 oranındaki kısmı SSCB’den alınmıştı.

Plan kapsamında kurulacak sanayi kuruluşlarında çalışacak yüksek mühendis, teknisyen, usta ve işçilerin mesleki eğitimlerinin örgütlenmesi adına, henüz kurulma aşamasında olan pamuklu dokuma fabrikalarında çalışmak üzere 70 öğrenci Sümerbank tarafından SSCB’ye gönderilmişti. Ayrıca Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı kapsamında her sene 10 öğrenci eğitim almak üzere Sümerbank tarafından yurt dışına gönderilmeye devam edecekti.

“Devletçilik esasının sanayi sahasında müsmir bir tatbikat bulabilmesi için umumi sanayi programa ve devlet sanayi planına lüzum olmuştur.”⁶

Büyük başarılar elde edilen ve 1939 yılında üretim miktarında %17 artış elde edilmesini sağlayan planın tasarımı ve uygulanmasında SSCB’nin yardımları alınmış ve ekonomik planlarına bakılmıştı. Ancak Sovyetler Birliği’nin merkezi ekonomi modeli yerine karma ekonomik model tercih edildi. Sovyet ve Amerikalı uzmanların raporları incelenerek hazırlanan modele göre, ülkenin çeşitli bölgelerine dengeli bir şekilde dağılmış 15 farklı üretim koluna ait 20 fabrika kuruldu. Bu fabrikalar öncelikle yerli hammaddelerin işlenmesi ile üretime başladı. Fabrikaların üretim kapasitelerinin ülkenin ihtiyacı ve tüketimi doğrultusunda belirlenmesine karar verildi.

Kendi kendine yeten bir ekonomik model benimsenerek hazırlanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, kâğıt üzerinde kalmamıştı. Cumhuriyet ekonomisinin oluşumunun yapıtaşları bu planla atılmış, sadece maddi değil, manevi bir mirasa da ev sahipliği yapan fabrika ve KİT’ler bu dönemde üretim hayatına başlamıştı. Bu sayede iktisadi bağımsızlığın ayak sesleri de duyulur olmuştu. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı gayri safi milli hâsıla içindeki payı %11 civarında olan sınai hâsıla, 1939 yılında %18’e kadar çıktı. Sadece imalat sanayinin payı 1930’da %10,3 iken 1940 yılında %17,1’e yükseldi. 1931-1939 döneminde Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı etkisiyle sınai üretim endeksi 38 puandan 100 puana yükseliş gösterdi. Kısa sürede kazanılan tecrübe ve kat edilen yol, Türkiye’nin iktisadi gelişimini gözle görülür bir hıza ulaştırdı. Daha sonraki yıllar için sağlam temeller atan planın uygulanması aşamasında büyük bir ekonomik örgütlenme hayata geçti. Etibank, MTA, Elektrik İşleri Etüt İdaresi gibi kurumlar kuruldu ve bu kurumlar nitelikli teknik eleman kadroları kurarak geleceğin Türkiye’sine büyük katkılar sağladı.

Şimdilerde o fabrikaların bir kısmı kapandı, bir kısmının çarkları ise dönmeye devam ediyor hala. 2002 yılında kapatılan, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı sosyal fabrika planımızın ilk örneği Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası ise yeniden açılıyor. Dönemine ait büyük bir maddi ve manevi servete ev sahipliği yapan fabrika yeniden dönecek çarklarıyla hammadde, içine kurulacak 32 derslikle ise gelecek nesilleri işlemeye hazırlanıyor. Dişlilerden çıkan ses ise bir tek cümleyi fısıldıyor: “İlk hedef Akdeniz’di, ikinci hedef iktisat!”

Hasret AYKUT

TGB Ankara İl Yöneticisi

TGB Gazi Üniversitesi – Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Birim Başkanı

Dipnot:

1- Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti, İktisat ve Tasarruf Dergisi, S.1, 1931.

2- Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, C.1.

3- İktisat Vekâleti, Raporlar, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı Sunuş Yazısı, Ankara, 1933.

4- Cahit Kayra, Cumhuriyet Ekonomisinin Öyküsü, C.1, İstanbul, 2018.

5- Özgür Uyanık-Ulaş Kipal, Türkiye Milli İktisat Tarihi.

6- Ahmet Şerif Önay, Türkiye Milli İktisadi ve Sanayi Meselesi Hakkında Bir Mütalaa, 1932.

tgb.gen.tr

İlk Hedef Akdeniz’di, İkinci Hedef İktisat¹

“Sanayileşmek en büyük ulusal davalarımız arasında yer almaktadır. Çalışması ve yaşaması için ekonomik ögeleri ülkemizde bulunan büyük, küçük her türlü sanayi kuracağız ve işleteceğiz. En başta yurt savunması olmak üzere ürünlerimizi değerlendirmek ve en kısa yoldan en ileri ve gönençli Türkiye ülküsüne ulaşabilmek için bu zorunludur.”²

1930’lu yılların başında Türkiye sanayileşme konusunda büyük atılımlar hayata geçiriyordu. Cumhuriyet ilan edilmişti ancak ekonomik bağımsızlık elde edilmeden vatanın bağımsızlığı bütünüyle kazanılmış sayılamazdı. İktisadi bağımsızlığı kazanmanın yolu yerli üretimden ve milli bir sermaye yaratmaktan geçiyordu.

1929 Büyük Buhran’ın etkisiyle tarımsal ürünlerde hızlı ve yüksek oranlı düşüşler meydana gelmişti. Aslında bir tarım ülkesi olan Türkiye bu durumdan oldukça etkilenmiş ve ihracat gelirleri yüksek oranda düşmüştü. Ülkede henüz bir sanayileşme yoktu ve üretim yalnızca tarım sektöründe yapılmaktaydı. Tarımsal üretimin masrafı fazlaydı, her ürün işlenmeden kullanmaya müsait değildi. Üretilen hammaddeyi işleyecek ise ne bir fabrika vardı ne de altyapı. Üstelik içinde bulunulan yokluk koşullarında ciddi kayıplar verilmiş, tarımsal alanda çalışacak iş gücü de neredeyse kalmamıştı. Bu koşullar altında ithal ürün kullanımı, tarımsal üretimden daha cazip bir seçenek gibi görünüyordu. Ancak üretimdeki yavaşlama hem ülkenin ekonomik bağımsızlığını elde etme amacına ters düşüyordu hem de mevcut ekonomi doğrudan dışa bağlanıyor, ülkemizde yetişen ürünler için bile dış ülkelere borçlanıyorduk. İhracat açığının kapatılabilmesi ve ithalat giderlerinin düşürülebilmesi için hammaddesi Türkiye’de bulunan sanayi kollarında bir planlamaya gidilmesi gerekiyordu.

“Büyük sanayici memleketler, aralarındaki bütün siyasi ve iktisadi münazaralara ve ihtilaflara rağmen ziraatçı memleketleri her zaman için hammadde müstahsili mevkiinde bırakmak ve bu memleketlerin piyasalarına hâkim olmak davasında müttefiktirler. Bu itibarla ziraatçı memleketlerin bu silkinme hareketine er ya da geç set çekmek hususunda siyasi nüfuzlarını kullanmakta da birleşeceklerdir.”³

Bağımsızlık mücadelesinin ikinci adımı olan iktisadi bağımsızlık mücadelesi kapsamında hazırlanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, 1933-1938 yılları arasını kapsayan; kendir, yün, pamuklu dokuma, güngercilik, kükürt, kâğıt ve selüloz, demir-çelik, toprak sanayi ve kimya sanayi alanlarındaki stratejik planlamaları içeriyordu.⁴ Bu planın ilkelerine göre; kurulacak sanayilerin hammaddeleri Türkiye’de bulunanlardan seçilecek, sanayiler devlet tarafından kurulacak, büyük finansman ve teknik gerektirmeyen alanlar tercih edilecek, sanayiler ülke ihtiyaçlarını karşılayabilecek yeterlilikte olacak ve sanayi bölgelerinin seçimi özel olarak planlanacaktı. Program dâhilinde kurulacak sanayiler öncelikle büyük ihtiyaç maddelerini imal edecekti. Kurulacak fabrikaların temel amacı iç pazar ihtiyacını karşılamak olacaktı.

Planda ele alınan sanayi kollarından ithal edilen ürünler, 1930 yılında toplam ithalatın yarısını oluşturuyordu. Bu sanayi kollarında ülkenin kendisine yetebilecek üretim kapasitesine sahip fabrikalar kurması hem dış giderleri azaltacak, temel malların yurt içinde üretimi döviz tasarrufu sağlayacak ve bu mallar için dışa bağımlılık kalmayacaktı hem de ekonomik kalkınmanın ilk adımları olacaktı.

İsmet İnönü’nün 1932’de yaptığı Sovyetler Birliği ziyareti, hazırlanacak olan planın hem ayrıntılı inceleme ve hazırlanma aşamasında hem de gerekli bütçenin karşılanmasında dış kaynak yaratma aşamasında yardım almamızı sağlayacak olumlu bir ilişki geliştirilmesinde büyük rol oynamıştı.

Planın maddi ayağında öncelik iç finansman kaynaklarına verilmiş ancak kalan açığı tamamlamak adına SSCB’den 8 milyon dolarlık, yaklaşık 1744 milyon Türk Lirası, kredi alınmıştı. SSCB bu krediyi faizsiz ve 20 yılda üretilecek mallar üzerinden ödenmek üzere vermişti.⁵ Kurulacak fabrikalarda işlenecek sanayi kollarının ve üretimde kullanılacak makinelerin tespiti Sovyet uzmanlar tarafından yapılmış, tekstil endüstrisinde kullanılacak makinaların %90 oranındaki kısmı SSCB’den alınmıştı.

Plan kapsamında kurulacak sanayi kuruluşlarında çalışacak yüksek mühendis, teknisyen, usta ve işçilerin mesleki eğitimlerinin örgütlenmesi adına, henüz kurulma aşamasında olan pamuklu dokuma fabrikalarında çalışmak üzere 70 öğrenci Sümerbank tarafından SSCB’ye gönderilmişti. Ayrıca Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı kapsamında her sene 10 öğrenci eğitim almak üzere Sümerbank tarafından yurt dışına gönderilmeye devam edecekti.

“Devletçilik esasının sanayi sahasında müsmir bir tatbikat bulabilmesi için umumi sanayi programa ve devlet sanayi planına lüzum olmuştur.”⁶

Büyük başarılar elde edilen ve 1939 yılında üretim miktarında %17 artış elde edilmesini sağlayan planın tasarımı ve uygulanmasında SSCB’nin yardımları alınmış ve ekonomik planlarına bakılmıştı. Ancak Sovyetler Birliği’nin merkezi ekonomi modeli yerine karma ekonomik model tercih edildi. Sovyet ve Amerikalı uzmanların raporları incelenerek hazırlanan modele göre, ülkenin çeşitli bölgelerine dengeli bir şekilde dağılmış 15 farklı üretim koluna ait 20 fabrika kuruldu. Bu fabrikalar öncelikle yerli hammaddelerin işlenmesi ile üretime başladı. Fabrikaların üretim kapasitelerinin ülkenin ihtiyacı ve tüketimi doğrultusunda belirlenmesine karar verildi.

Kendi kendine yeten bir ekonomik model benimsenerek hazırlanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, kâğıt üzerinde kalmamıştı. Cumhuriyet ekonomisinin oluşumunun yapıtaşları bu planla atılmış, sadece maddi değil, manevi bir mirasa da ev sahipliği yapan fabrika ve KİT’ler bu dönemde üretim hayatına başlamıştı. Bu sayede iktisadi bağımsızlığın ayak sesleri de duyulur olmuştu. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı gayri safi milli hâsıla içindeki payı %11 civarında olan sınai hâsıla, 1939 yılında %18’e kadar çıktı. Sadece imalat sanayinin payı 1930’da %10,3 iken 1940 yılında %17,1’e yükseldi. 1931-1939 döneminde Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı etkisiyle sınai üretim endeksi 38 puandan 100 puana yükseliş gösterdi. Kısa sürede kazanılan tecrübe ve kat edilen yol, Türkiye’nin iktisadi gelişimini gözle görülür bir hıza ulaştırdı. Daha sonraki yıllar için sağlam temeller atan planın uygulanması aşamasında büyük bir ekonomik örgütlenme hayata geçti. Etibank, MTA, Elektrik İşleri Etüt İdaresi gibi kurumlar kuruldu ve bu kurumlar nitelikli teknik eleman kadroları kurarak geleceğin Türkiye’sine büyük katkılar sağladı.

Şimdilerde o fabrikaların bir kısmı kapandı, bir kısmının çarkları ise dönmeye devam ediyor hala. 2002 yılında kapatılan, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı sosyal fabrika planımızın ilk örneği Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası ise yeniden açılıyor. Dönemine ait büyük bir maddi ve manevi servete ev sahipliği yapan fabrika yeniden dönecek çarklarıyla hammadde, içine kurulacak 32 derslikle ise gelecek nesilleri işlemeye hazırlanıyor. Dişlilerden çıkan ses ise bir tek cümleyi fısıldıyor: “İlk hedef Akdeniz’di, ikinci hedef iktisat!”

Hasret AYKUT

TGB Ankara İl Yöneticisi

TGB Gazi Üniversitesi – Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Birim Başkanı

Dipnot:

1- Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti, İktisat ve Tasarruf Dergisi, S.1, 1931.

2- Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, C.1.

3- İktisat Vekâleti, Raporlar, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı Sunuş Yazısı, Ankara, 1933.

4- Cahit Kayra, Cumhuriyet Ekonomisinin Öyküsü, C.1, İstanbul, 2018.

5- Özgür Uyanık-Ulaş Kipal, Türkiye Milli İktisat Tarihi.

6- Ahmet Şerif Önay, Türkiye Milli İktisadi ve Sanayi Meselesi Hakkında Bir Mütalaa, 1932.

tgb.gen.tr

“Ekonomik işlerde fertlerin girişimciliğini bekleyemeyiz. Önemli ve büyük işlerin gerçekleştirilmesini devlet kendi üzerine alır.” -Mustafa Kemal Atatürk

1930’un Şubat ayı… 1929 Büyük Buhranı ve getirdiği zorluklar bağımsız bir ekonominin kapılarını zorlamaya başlamıştı. Ekonomik bağımsızlık, vatanın bağımsızlığını sağlamada en önemli adımlardan biriydi. İktisadi bağımsızlığın ve milli ekonominin temelini 1933 yılında uygulamaya konulan beş yıllık sanayi planları oluşturuyordu.

İzmir İktisat Kongresi’nde özel girişimciye dayanan bir ekonomik model benimsenmişti ancak zaman içinde özel girişimciler ekonomi içerisinde varlık gösterememişti. Bu nedenle ekonomiyi ayakta tutacak büyük girişimlerin devlet tarafından yapılması benimsendi, birinci beş yıllık sanayi planı da bu devletçi esaslara dayanıyordu. Hammaddesi kendi topraklarımızda üretilen, kendi ihtiyaçlarımızı karşılamaya yönelik stratejik bir planlamaya girişildi. Milli iktisat heyecanı sarmıştı etrafı. Milli planlamalar çerçevesinde 20 fabrika kurulmuş ve 44 milyon liralık bütçe %127 artırılarak 100 milyon liralık bir proje hayata geçmişti.

Ülkeyi ve vatandaşları en kısa sürede refaha kavuşturmak gerekiyordu. Bunun için sanayileşmek gerekliydi. Bu sanayileşmeyi devlet en kısa sürede gerçekleştirecekti. Sadece kendi kaynaklarımıza güvenerek, planlı ve programlı bir uygulama hayata geçirilecek, uygulama en önemli yatırım olan eğitimi de içerecek; sosyal kalkınma, bölgeler arası adalet ve ekonomik bağımsızlık bir arada sağlanacaktı. Devletçilik ve ekonomide milliyetçilik budur.

“Uzv-u devlet kuvve-i maliye ile yaşar”

Devletçilik politikası ve uygulaması ekonomiye büyük bir hız kazandırmıştı. Devlet bütçesinden yapılan harcamalar 105,9 milyon liradan 210,1 milyon liraya, devlet eliyle yapılan harcamalar ise 387,1 milyon liradan 1.467,4 milyon liraya çıkmıştı. GSMH, 1939 yılı sonunda üç kat, dönemin kamu harcamaları ise dört kat artmıştı. Cumhuriyet ekonomisi, tarihinin Altın Dönemini bu sonuçlarla kapatmıştı.

1942 yılının Temmuz ayında Milli Korunma Kanununun fiyat kontrolü, mal denetimi uygulaması durduruldu ve piyasa serbest bırakıldı. Savaş ortamı ve ekonominin aritmetiksel hesaplamaları düşünülmeden alınan liberalleşme kararı, fiyat patlamalarını da yanında getirdi. Fiyat endeksi %92’yi gösteriyor, mal darlığı ve karaborsa yaşanıyordu. %100 artan fiyatlar karşısında ciddi bir finansman sıkıntısı yaşayan hükümet bu dönemde çareyi ağır vergilendirme yöntemlerine başvurmakta buldu.

Altın Dönemde kişi başına düşen milli gelir 1.689 lira iken 1946 yılında 1.020 liraya düşmüştü. Ekili alan ve toplanan mahsulde ciddi azalmalar meydana geldi. Bütün yaşamı etkileyen en önemli parametrelerden biri üretim-tüketim dengesinde tüketimin ağır basması olmuştu. Türkiye savaşa katılmamasına rağmen dış ticareti önemli ölçüde etkilendi. Ticaret yolları kapandı ve mal talebi yapısı değişti. Savaş sonrası ekonominin elle tutulabilir sayılacak tek yanı ihracatın bu süreçte ithalattan daha fazla olmasıydı. Merkez Bankası rezervleri bu süreçte beslenmişti çünkü savaşan ülkeler mal yerine para verebiliyorlardı. Dönemin devlet harcamaları büyük ölçüde Merkez Bankası kaynakları artırılan dolaylı vergiler ve servet vergileri ile karşılanıyordu. Enflasyon oranları ise buna bağlı olarak yükseliyordu.

“Türkler devletçiliğe din gibi inanıyorlar. Fazla üzerlerine gitmemek doğru olur”*

*Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası Raporu, 1948

1948 yılında İkinci İktisat Kongresi toplanıyor. Üç yıldır bütçede arka arkaya 50-80 milyon liralık açıklar veriliyor. Amerikalılar yardım yapacaklar ancak liberal bir ekonomi politikasının işletilmesi koşulları var. Türk iş adamları da ekonomik kararlarda söz sahibi olmayı ve ekonominin liberalleşmesini istiyorlar. Sosyalizm ve sosyal devlet konularının ve yabancı sermayenin teşvikinin; devletçiliğin zorunlu hallerdeki gerekliliğinin tartışıldığı kongre devletçiliğin aleyhine bir hava içinde kapanıyor.

1950’li yıllarda başlayan karma ekonomi dönemi belirgin şekilde çelişkiler taşıyordu. Sistem, liberal bir görüntü taşıyordu. Alınan ve uygulanan kararlar ekonomiyi liberalleştirmeye yönelikti. Ancak ekonominin yarattığı fonlar bu dönemde devlet tarafından kurulan kurumlara yöneltilmişti. Karma ekonomi modeli 1980 yılına kadar devam etti.

1980 sonrasında ise hükümetler ekonomiyi liberalleştirme konusunda radikal ve etkin adımlar atmaya başladılar. Bu adımlar bir “piyasa ekonomisi” girişimiydi ancak bu girişimin bıraktığı boşluklar vardı. Liberalleşme döneminin eksiklerini 2000 yılından sonra başlayan politikalar tamamladı. Devletçilik ve karma ekonomi süreçlerinden kalan devlet kuruluşları büyük ölçüde tasfiye edildi ve bir “piyasa toplumu” oluşturma sürecine girildi.

“Yeni çağdaş kurumlar, fabrikalar kurduk, planlar, programlar yaptık. Kimseye de boyun eğmedik, yalvarmadık”**

**Şakir Kesebir, İktisat Vekili, 1938

Yanlış iç politika; ekonomik güveni yok eder, tüketici harcamalarını artırır, ekonomik dengeyi bozar. Üretim, ithalat, ihracat ve yatırımlar azalır. Bütçe açıklarını kapatmak için dış borçlanmalara gidilir ve cari açık artar. Paranın değeri düşer ve açıkları kapatmak için birikmiş servetler, değerli tesisler veya topraklar satılmak zorunda kalınır. Gelir düşer, işsizlik artar. Ekonomideki yanlış politikalar, en sağlam uluslararası ilişki olan ticareti de olumsuz etkiler. Dünya genelinde ülkenin itibarı azalır ve ekonomik huzursuzluk başlar.

Türkiye 1920’li yıllarda olduğu gibi, içinde bulunduğu zorlu süreçleri aşmak gücündedir. 2020 yılı Ağustos ayında Hazine ve Maliye Eski Bakanı Berat Albayrak’ın yaptığı “tam bağımsız ekonomi” açıklamaları serbest piyasa ekonomisini hedef alıyor. Bağımsız ekonomiye giden yolun üretimden ve milli bir ekonomi yaratmaktan geçtiği 100 yıl sonra yeniden vurgulanıyor.

Türkiye bugün yerli ve milli teknolojilerini üretiyor, yeraltı kaynaklarından yerli enerji kaynakları üretme girişimlerinde bulunuyor. Yerli arabamız TOGG’un 2022’de satışa sunulacağı duyuruluyor. Bu otomobil projesi ise 1961 yılının Devrim arabasını çağrıştırıyor bizlere. Döneminde üretimi yapılamamış yerli otomobilimiz seneler sonra yeniden gündeme geliyor. Üstelik bu defa şarj altyapısına kadar kendi imalatımız bir araç sunuyoruz piyasaya. Patenti, markası ve lisansı tamamen bize ait bu araç projesinin ise otomotiv sektöründeki mevcut 32 milyar dolarlık ihracat kapasitesini daha da yukarı çekmesi bekleniyor.

Savunma sanayii alanında yerli üretimimiz olan teknolojiler ile güvenliğimizi de kendi elimizle sağlıyoruz. Yakın zamanda ses getiren Akıncı TİHA’larının yanı sıra 46 yerli savunma sanayii projesinin de ar-ge çalışmalarını yürütmeye devam ediyoruz. Helikopterlerimizden insansız hava araçlarımıza, akıllı mühimmatlardan füzelere, piyade tüfeğinden zırhlı araçlarımıza ve elektronik harp sistemlerimize kadar büyük oranda yerli ve milli, Türk mühendislerinin tasarladığı, geliştirdiği ve ürettiği ürünleri kullanıyoruz.

Bir dönemin üretim kalelerinden olan Nazilli Sümerbank Basma Fabrikasını tekrar açıyoruz. Yediğimiz yemekten giydiğimiz kıyafete, bindiğimiz arabadan sınırlarımızı koruyacak savunma araçlarına kendi üretim ağımızı kuruyoruz. Üzerinde bulunduğumuz coğrafya büyük zenginliklere ev sahipliği yapıyor, bu zenginliği doğru şekilde işlemek bizim ellerimizde. Tıpkı kömürden elmas yapar gibi titizlikle örüyoruz yerli ve milli ekonomik geleceğimizi.

Güncel gelişmeler esasında çok önemli çünkü bunlar Türkiye’ye büyük ölçüde nefes aldırıyor. Ancak uzun dönem için ne yazık ki mevcut girişimler yeterli değil. Milli üretim ağırlığının savunma sanayii alanında yoğunlaştığını görüyoruz ancak günlük hayatın devamında da bu rahatlamanın sağlanması ve halkın da nefes alabilmesi için bir üretim devrimi yapılması zorunlu durumda.

TÜİK Eylül 2020 verilerine baktığımız zaman işsizlik oranının %13,4 olduğunu görüyoruz, bu yüzdelik dilim 14,2 milyon kişiye denk geliyor. TMO Eylül 2020 Fenolojik Değerlendirme Raporu’na göre ise mahsul ekimi için hiçbir hazırlığın yapılmamış olduğu topraklar %20’lik bir oran oluşturuyor. Yurt içindeki yüksek tüketim oranları ve buna bağlı olarak artan ithal ürün ve ithalat giderlerini azaltmanın yolu boştaki toprakların işlenmesinden ve ülkedeki işgücünün de burada istihdama yöneltilmesinden geçiyor. Bu toprakların işlenmesi yerli ve milli üretimin hayatın zorunlu çarklarını çevirecek gücün ilk adımlarını da oluşturuyor.

Kökten bir değişim içine girmek, ilerleyen süreçteki dış borçlanmaların, ekonominin dışa bağlılığının ve iş göçlerinin önüne bir set kurmak için mecburi. Bu köklü değişimi ise ancak üretim devrimi ile gerçekleştirebiliriz. Milli ve yerli üretimin temel taşlarından biri olan üretim devrimi aynı zamanda eşiğinde durduğumuz ekonomik devrimin de bir tamamlayıcı rolünü oynuyor.

Ülkemiz bugün ekonomik devrimini yeniden yapmaya hazırlanıyor. Vatanın bağımsızlığının, iktisadi bağımsızlık ile taçlandırılması gerekiyor. Çünkü devlet organları ancak güçlü bir maliye ile yaşar.

Hasret AYKUT

TGB Ankara İl Yöneticisi

TGB Gazi Üniversitesi – Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Birim Başkanı

tgb.gen.tr

“Ekonomik işlerde fertlerin girişimciliğini bekleyemeyiz. Önemli ve büyük işlerin gerçekleştirilmesini devlet kendi üzerine alır.” -Mustafa Kemal Atatürk

1930’un Şubat ayı… 1929 Büyük Buhranı ve getirdiği zorluklar bağımsız bir ekonominin kapılarını zorlamaya başlamıştı. Ekonomik bağımsızlık, vatanın bağımsızlığını sağlamada en önemli adımlardan biriydi. İktisadi bağımsızlığın ve milli ekonominin temelini 1933 yılında uygulamaya konulan beş yıllık sanayi planları oluşturuyordu.

İzmir İktisat Kongresi’nde özel girişimciye dayanan bir ekonomik model benimsenmişti ancak zaman içinde özel girişimciler ekonomi içerisinde varlık gösterememişti. Bu nedenle ekonomiyi ayakta tutacak büyük girişimlerin devlet tarafından yapılması benimsendi, birinci beş yıllık sanayi planı da bu devletçi esaslara dayanıyordu. Hammaddesi kendi topraklarımızda üretilen, kendi ihtiyaçlarımızı karşılamaya yönelik stratejik bir planlamaya girişildi. Milli iktisat heyecanı sarmıştı etrafı. Milli planlamalar çerçevesinde 20 fabrika kurulmuş ve 44 milyon liralık bütçe %127 artırılarak 100 milyon liralık bir proje hayata geçmişti.

Ülkeyi ve vatandaşları en kısa sürede refaha kavuşturmak gerekiyordu. Bunun için sanayileşmek gerekliydi. Bu sanayileşmeyi devlet en kısa sürede gerçekleştirecekti. Sadece kendi kaynaklarımıza güvenerek, planlı ve programlı bir uygulama hayata geçirilecek, uygulama en önemli yatırım olan eğitimi de içerecek; sosyal kalkınma, bölgeler arası adalet ve ekonomik bağımsızlık bir arada sağlanacaktı. Devletçilik ve ekonomide milliyetçilik budur.

“Uzv-u devlet kuvve-i maliye ile yaşar”

Devletçilik politikası ve uygulaması ekonomiye büyük bir hız kazandırmıştı. Devlet bütçesinden yapılan harcamalar 105,9 milyon liradan 210,1 milyon liraya, devlet eliyle yapılan harcamalar ise 387,1 milyon liradan 1.467,4 milyon liraya çıkmıştı. GSMH, 1939 yılı sonunda üç kat, dönemin kamu harcamaları ise dört kat artmıştı. Cumhuriyet ekonomisi, tarihinin Altın Dönemini bu sonuçlarla kapatmıştı.

1942 yılının Temmuz ayında Milli Korunma Kanununun fiyat kontrolü, mal denetimi uygulaması durduruldu ve piyasa serbest bırakıldı. Savaş ortamı ve ekonominin aritmetiksel hesaplamaları düşünülmeden alınan liberalleşme kararı, fiyat patlamalarını da yanında getirdi. Fiyat endeksi %92’yi gösteriyor, mal darlığı ve karaborsa yaşanıyordu. %100 artan fiyatlar karşısında ciddi bir finansman sıkıntısı yaşayan hükümet bu dönemde çareyi ağır vergilendirme yöntemlerine başvurmakta buldu.

Altın Dönemde kişi başına düşen milli gelir 1.689 lira iken 1946 yılında 1.020 liraya düşmüştü. Ekili alan ve toplanan mahsulde ciddi azalmalar meydana geldi. Bütün yaşamı etkileyen en önemli parametrelerden biri üretim-tüketim dengesinde tüketimin ağır basması olmuştu. Türkiye savaşa katılmamasına rağmen dış ticareti önemli ölçüde etkilendi. Ticaret yolları kapandı ve mal talebi yapısı değişti. Savaş sonrası ekonominin elle tutulabilir sayılacak tek yanı ihracatın bu süreçte ithalattan daha fazla olmasıydı. Merkez Bankası rezervleri bu süreçte beslenmişti çünkü savaşan ülkeler mal yerine para verebiliyorlardı. Dönemin devlet harcamaları büyük ölçüde Merkez Bankası kaynakları artırılan dolaylı vergiler ve servet vergileri ile karşılanıyordu. Enflasyon oranları ise buna bağlı olarak yükseliyordu.

“Türkler devletçiliğe din gibi inanıyorlar. Fazla üzerlerine gitmemek doğru olur”*

*Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası Raporu, 1948

1948 yılında İkinci İktisat Kongresi toplanıyor. Üç yıldır bütçede arka arkaya 50-80 milyon liralık açıklar veriliyor. Amerikalılar yardım yapacaklar ancak liberal bir ekonomi politikasının işletilmesi koşulları var. Türk iş adamları da ekonomik kararlarda söz sahibi olmayı ve ekonominin liberalleşmesini istiyorlar. Sosyalizm ve sosyal devlet konularının ve yabancı sermayenin teşvikinin; devletçiliğin zorunlu hallerdeki gerekliliğinin tartışıldığı kongre devletçiliğin aleyhine bir hava içinde kapanıyor.

1950’li yıllarda başlayan karma ekonomi dönemi belirgin şekilde çelişkiler taşıyordu. Sistem, liberal bir görüntü taşıyordu. Alınan ve uygulanan kararlar ekonomiyi liberalleştirmeye yönelikti. Ancak ekonominin yarattığı fonlar bu dönemde devlet tarafından kurulan kurumlara yöneltilmişti. Karma ekonomi modeli 1980 yılına kadar devam etti.

1980 sonrasında ise hükümetler ekonomiyi liberalleştirme konusunda radikal ve etkin adımlar atmaya başladılar. Bu adımlar bir “piyasa ekonomisi” girişimiydi ancak bu girişimin bıraktığı boşluklar vardı. Liberalleşme döneminin eksiklerini 2000 yılından sonra başlayan politikalar tamamladı. Devletçilik ve karma ekonomi süreçlerinden kalan devlet kuruluşları büyük ölçüde tasfiye edildi ve bir “piyasa toplumu” oluşturma sürecine girildi.

“Yeni çağdaş kurumlar, fabrikalar kurduk, planlar, programlar yaptık. Kimseye de boyun eğmedik, yalvarmadık”**

**Şakir Kesebir, İktisat Vekili, 1938

Yanlış iç politika; ekonomik güveni yok eder, tüketici harcamalarını artırır, ekonomik dengeyi bozar. Üretim, ithalat, ihracat ve yatırımlar azalır. Bütçe açıklarını kapatmak için dış borçlanmalara gidilir ve cari açık artar. Paranın değeri düşer ve açıkları kapatmak için birikmiş servetler, değerli tesisler veya topraklar satılmak zorunda kalınır. Gelir düşer, işsizlik artar. Ekonomideki yanlış politikalar, en sağlam uluslararası ilişki olan ticareti de olumsuz etkiler. Dünya genelinde ülkenin itibarı azalır ve ekonomik huzursuzluk başlar.

Türkiye 1920’li yıllarda olduğu gibi, içinde bulunduğu zorlu süreçleri aşmak gücündedir. 2020 yılı Ağustos ayında Hazine ve Maliye Eski Bakanı Berat Albayrak’ın yaptığı “tam bağımsız ekonomi” açıklamaları serbest piyasa ekonomisini hedef alıyor. Bağımsız ekonomiye giden yolun üretimden ve milli bir ekonomi yaratmaktan geçtiği 100 yıl sonra yeniden vurgulanıyor.

Türkiye bugün yerli ve milli teknolojilerini üretiyor, yeraltı kaynaklarından yerli enerji kaynakları üretme girişimlerinde bulunuyor. Yerli arabamız TOGG’un 2022’de satışa sunulacağı duyuruluyor. Bu otomobil projesi ise 1961 yılının Devrim arabasını çağrıştırıyor bizlere. Döneminde üretimi yapılamamış yerli otomobilimiz seneler sonra yeniden gündeme geliyor. Üstelik bu defa şarj altyapısına kadar kendi imalatımız bir araç sunuyoruz piyasaya. Patenti, markası ve lisansı tamamen bize ait bu araç projesinin ise otomotiv sektöründeki mevcut 32 milyar dolarlık ihracat kapasitesini daha da yukarı çekmesi bekleniyor.

Savunma sanayii alanında yerli üretimimiz olan teknolojiler ile güvenliğimizi de kendi elimizle sağlıyoruz. Yakın zamanda ses getiren Akıncı TİHA’larının yanı sıra 46 yerli savunma sanayii projesinin de ar-ge çalışmalarını yürütmeye devam ediyoruz. Helikopterlerimizden insansız hava araçlarımıza, akıllı mühimmatlardan füzelere, piyade tüfeğinden zırhlı araçlarımıza ve elektronik harp sistemlerimize kadar büyük oranda yerli ve milli, Türk mühendislerinin tasarladığı, geliştirdiği ve ürettiği ürünleri kullanıyoruz.

Bir dönemin üretim kalelerinden olan Nazilli Sümerbank Basma Fabrikasını tekrar açıyoruz. Yediğimiz yemekten giydiğimiz kıyafete, bindiğimiz arabadan sınırlarımızı koruyacak savunma araçlarına kendi üretim ağımızı kuruyoruz. Üzerinde bulunduğumuz coğrafya büyük zenginliklere ev sahipliği yapıyor, bu zenginliği doğru şekilde işlemek bizim ellerimizde. Tıpkı kömürden elmas yapar gibi titizlikle örüyoruz yerli ve milli ekonomik geleceğimizi.

Güncel gelişmeler esasında çok önemli çünkü bunlar Türkiye’ye büyük ölçüde nefes aldırıyor. Ancak uzun dönem için ne yazık ki mevcut girişimler yeterli değil. Milli üretim ağırlığının savunma sanayii alanında yoğunlaştığını görüyoruz ancak günlük hayatın devamında da bu rahatlamanın sağlanması ve halkın da nefes alabilmesi için bir üretim devrimi yapılması zorunlu durumda.

TÜİK Eylül 2020 verilerine baktığımız zaman işsizlik oranının %13,4 olduğunu görüyoruz, bu yüzdelik dilim 14,2 milyon kişiye denk geliyor. TMO Eylül 2020 Fenolojik Değerlendirme Raporu’na göre ise mahsul ekimi için hiçbir hazırlığın yapılmamış olduğu topraklar %20’lik bir oran oluşturuyor. Yurt içindeki yüksek tüketim oranları ve buna bağlı olarak artan ithal ürün ve ithalat giderlerini azaltmanın yolu boştaki toprakların işlenmesinden ve ülkedeki işgücünün de burada istihdama yöneltilmesinden geçiyor. Bu toprakların işlenmesi yerli ve milli üretimin hayatın zorunlu çarklarını çevirecek gücün ilk adımlarını da oluşturuyor.

Kökten bir değişim içine girmek, ilerleyen süreçteki dış borçlanmaların, ekonominin dışa bağlılığının ve iş göçlerinin önüne bir set kurmak için mecburi. Bu köklü değişimi ise ancak üretim devrimi ile gerçekleştirebiliriz. Milli ve yerli üretimin temel taşlarından biri olan üretim devrimi aynı zamanda eşiğinde durduğumuz ekonomik devrimin de bir tamamlayıcı rolünü oynuyor.

Ülkemiz bugün ekonomik devrimini yeniden yapmaya hazırlanıyor. Vatanın bağımsızlığının, iktisadi bağımsızlık ile taçlandırılması gerekiyor. Çünkü devlet organları ancak güçlü bir maliye ile yaşar.

Hasret AYKUT

TGB Ankara İl Yöneticisi

TGB Gazi Üniversitesi – Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Birim Başkanı

tgb.gen.tr

1925 yılının Mayıs ayı, sıcacık bir Ankara baharı… Türkiye Cumhuriyeti’nin inşası hala devam ediyor. Eğitim, tarım, bilim ve sanat kendini yeni baştan yaratıyor. Ankara yeni başkent olmuş, bozkırın ortasında kurak ve iklimi sert bir şehir, ulaşım da zor üstelik. Bu kurak arazinin çatlak topraklarında çiçekler açması, tohumlar yeşermesi gerekiyor. Zaferler sadece cephede kazanılmıyor, başkentin bütün yokluklara ve imkânsızlıklara rağmen bir umudu yeşertmesi gerekiyor.

Mustafa Kemal, Cumhuriyet Ankara’sına yakışır, halka doğa güzelliği ve sosyal yaşam alanı sunacak bir çiftlik kurma arzusu duyuyor. Kurtuluş Savaşı öncesinde Ankara Belediye Reisliği yapan Hacı Ziya Bey’in bir toprağı var. Cumhuriyet’in ilanından sonra Mustafa Kemal’e hediye ediyor bu araziyi, kurulacak çiftliğin temellerinin burada atılması planlanıyor. Kötü durumdaymış burası, bir ot bile bitmezmiş bu verimsiz toprakta, öyle diyor ziraat uzmanları.

Tarım Bakanlığı uzmanları bu araziyi boş bir yatırım olarak değerlendiriyor. Mustafa Kemal ise Orman Çiftliği’ni kurmak için tam böyle bir toprak istiyor. Ankara’nın kenarında kalmış bu çorak yeri biz ıslah etmezsek, kim gelip edecektir?

Kendi kaynaklarından yaptığı ödemelerle çiftlik arazisini 55 bin dekara kadar büyütür Mustafa Kemal, bu çorak topraklara yeni bir hayatın tohumları atılacaktır. İşlere başlanması için iyi bir ziraat eğitimi almış Tahsin Bey çiftlik müdürlüğüne tayin edilir. Başta sadece iki traktör ile iş görülen çiftlik, ilk ürünlerini verene kadar birçok zorlu süreçten geçer. Fidan yetiştirme, bahçecilik, bağcılık ve hayvancılık yapılan çiftlikte, ilk zamanlarda hayvanlar hastalanmakta, ekilen ürünlerden randıman alınamamaktadır.

İlk zamanlarında zarar eden ve ziraat uzmanlarının “ya sabır tükenir ya para” dediği çiftlik birkaç sene içinde emeklerin karşılığını vermeye başlar. Arazi içine tarım ve hayvancılık bünyesinde endüstriyel tesisler kurularak çiftlik mahsulü süt ve süt ürünleri, yumurta, bal, çeşitli meyve ve sebzeler makul fiyatlarla satılmaya başlar.

1926 yılında dönemin ünlü mimarlarından Ahmet Burhanettin Bey’in tasarladığı, birinci ulusal mimarlık akımının ilk yapılarından olan Gazi İstasyonu büyük bir törenle kullanıma açılır. Bu istasyon, çiftliği görmeye gelenler için yapılmış bir tren garıdır ve yıllar sonra restore edilerek restoran olarak yeniden kullanıma açılacaktır.

1933 yılında kurt, tilki, çakal, ayı, domuz gibi tarıma ve insana zararlı hayvanların teşhiri amacıyla minyatür bir hayvanat bahçesi kurulur. Bu minyatür bahçenin yoğun ilgi görmesi üzerine çiftliğin 32 hektarlık alanı yeni hayvanat bahçesi için ayrılır ve böylece Türkiye’nin en büyük hayvanat bahçesi açılmış olur.

Çiftlik üzerindeki son düzenleme ise 1936 yılında İsviçreli mimar Ernst Arnold Egli tarafından yapılır. Mustafa Kemal’in isteği üzerine çiftlik arazisi üzerinde bira fabrikası, memur ve işçilerin konaklaması için konutlar, Mustafa Kemal’in manevi kızı Ülkü için bir ev ve çiftlik müdürünün konaklaması için bir villa inşa edilir.

Bir kararlılık simgesi ve el ele verilen mücadelenin meyvesi olan Orman Çiftliği, 1937 yılında üzerindeki bütün yapılar ve içerisinde bütün tesislerin kullanım haklarıyla beraber Mustafa Kemal tarafından hazineye bağışlanır.

Nice savaş meydanlarında büyük zaferler elde eden Türk milleti; 1925 yılının mayıs ayında, kurak bir Ankara toprağında giriştiği umut mücadelesinden tarihinin en önemli üretim zaferlerinden birini kazanır. Çöl sanılan bu alemde saklı bir hayat vardır.

Kendi kurtuluşunu kendisi kazanan Türk milleti, devlet ve hukuk düzenini yeniden kurar, bankalarını açar. Yerli üretim ve ekonomik bağımsızlık ön plandadır ve bu alanlarda önemli adımlar atılır. Fabrikalar kurulur, üretim olanakları artırılır, üreticiye destek verilir.

Bize başarabilme gücünü ve cesaretini veren şey ise, Türk milletinin bir bütün olarak verdiği ve zaferle sonuçlanan Milli Mücadele’ydi. Kendi bağımsızlığını dişini tırnağına takarak kazanmış bir millet, elbette ki pek çok şeyin üstesinden gelirdi. Türk milleti büyük bir cevherdi, eksik olan tek şey teşkilattı. Teşkilatlanmış bir milletin önünde hiçbir kuvvet duramazdı, tarih gösteriyordu ki duramamıştı da.

Uzun ve zorlu mücadelelerin verildiği, zaferlerle dolu bir tarihe ev sahipliği yapıyoruz. Sofrasındaki ekmeği bölen, iki öküzün birini veren, oğlunu cepheye şehit olmaya gönderen bir geleneğin mirasçılarıyız. Bugünün mücadeleye girmekte tereddüt etmeyen, iradesini ortaya koyan Mustafa Kemalleri, sırtındaki top mermisini taşıyacak gücü kollarından değil milletinden alan Seyit Onbaşıları, hangi cepheye gitsen bir fedakârlık hikâyesine konu olan Kara Fatmaları, Bigalı Mehmet Çavuşları, Gördesli Makbuleleri, küçük yaşında büyük sorumlulukla mücadelenin en önünde mevzilenen “onbeşliler”iz. Elimize kalemimizi alırsak Mehmet Akif, Halide Edib; fırçamızı alırsak Sami Yetik, Hikmet Sumun oluruz.

Taşıdığımız büyük sorumluluğun bilincindeyiz. Tek başımıza büyük adımlar atamayız belki, ama hep beraberken hiçbir kuvvet durduramaz bizleri. Gücümüzü birliğimizden alıyoruz. Seni de aramızda, bu büyük ailenin içinde görmek istiyoruz. “Sen de çıkar göğsünün kafesinden yüreğini, şu güneşten düşen ateşe fırlat, yüreğini yüreklerimizin yanına at!” Unutma, sen yoksan bir kişi eksiğiz!

Hasret Aykut
TGB Gazi Üniversitesi Birim Başkanı / Ankara İl Yöneticisi

Kaynakça:
1) Kemalist Eğitimin Tarih Dersleri C.4, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2001
2) https://www.aoc.gov.tr/Portal/KategoriIcerik/tarihce/49

tgb.gen.tr

1925 yılının Mayıs ayı, sıcacık bir Ankara baharı… Türkiye Cumhuriyeti’nin inşası hala devam ediyor. Eğitim, tarım, bilim ve sanat kendini yeni baştan yaratıyor. Ankara yeni başkent olmuş, bozkırın ortasında kurak ve iklimi sert bir şehir, ulaşım da zor üstelik. Bu kurak arazinin çatlak topraklarında çiçekler açması, tohumlar yeşermesi gerekiyor. Zaferler sadece cephede kazanılmıyor, başkentin bütün yokluklara ve imkânsızlıklara rağmen bir umudu yeşertmesi gerekiyor.

Mustafa Kemal, Cumhuriyet Ankara’sına yakışır, halka doğa güzelliği ve sosyal yaşam alanı sunacak bir çiftlik kurma arzusu duyuyor. Kurtuluş Savaşı öncesinde Ankara Belediye Reisliği yapan Hacı Ziya Bey’in bir toprağı var. Cumhuriyet’in ilanından sonra Mustafa Kemal’e hediye ediyor bu araziyi, kurulacak çiftliğin temellerinin burada atılması planlanıyor. Kötü durumdaymış burası, bir ot bile bitmezmiş bu verimsiz toprakta, öyle diyor ziraat uzmanları.

Tarım Bakanlığı uzmanları bu araziyi boş bir yatırım olarak değerlendiriyor. Mustafa Kemal ise Orman Çiftliği’ni kurmak için tam böyle bir toprak istiyor. Ankara’nın kenarında kalmış bu çorak yeri biz ıslah etmezsek, kim gelip edecektir?

Kendi kaynaklarından yaptığı ödemelerle çiftlik arazisini 55 bin dekara kadar büyütür Mustafa Kemal, bu çorak topraklara yeni bir hayatın tohumları atılacaktır. İşlere başlanması için iyi bir ziraat eğitimi almış Tahsin Bey çiftlik müdürlüğüne tayin edilir. Başta sadece iki traktör ile iş görülen çiftlik, ilk ürünlerini verene kadar birçok zorlu süreçten geçer. Fidan yetiştirme, bahçecilik, bağcılık ve hayvancılık yapılan çiftlikte, ilk zamanlarda hayvanlar hastalanmakta, ekilen ürünlerden randıman alınamamaktadır.

İlk zamanlarında zarar eden ve ziraat uzmanlarının “ya sabır tükenir ya para” dediği çiftlik birkaç sene içinde emeklerin karşılığını vermeye başlar. Arazi içine tarım ve hayvancılık bünyesinde endüstriyel tesisler kurularak çiftlik mahsulü süt ve süt ürünleri, yumurta, bal, çeşitli meyve ve sebzeler makul fiyatlarla satılmaya başlar.

1926 yılında dönemin ünlü mimarlarından Ahmet Burhanettin Bey’in tasarladığı, birinci ulusal mimarlık akımının ilk yapılarından olan Gazi İstasyonu büyük bir törenle kullanıma açılır. Bu istasyon, çiftliği görmeye gelenler için yapılmış bir tren garıdır ve yıllar sonra restore edilerek restoran olarak yeniden kullanıma açılacaktır.

1933 yılında kurt, tilki, çakal, ayı, domuz gibi tarıma ve insana zararlı hayvanların teşhiri amacıyla minyatür bir hayvanat bahçesi kurulur. Bu minyatür bahçenin yoğun ilgi görmesi üzerine çiftliğin 32 hektarlık alanı yeni hayvanat bahçesi için ayrılır ve böylece Türkiye’nin en büyük hayvanat bahçesi açılmış olur.

Çiftlik üzerindeki son düzenleme ise 1936 yılında İsviçreli mimar Ernst Arnold Egli tarafından yapılır. Mustafa Kemal’in isteği üzerine çiftlik arazisi üzerinde bira fabrikası, memur ve işçilerin konaklaması için konutlar, Mustafa Kemal’in manevi kızı Ülkü için bir ev ve çiftlik müdürünün konaklaması için bir villa inşa edilir.

Bir kararlılık simgesi ve el ele verilen mücadelenin meyvesi olan Orman Çiftliği, 1937 yılında üzerindeki bütün yapılar ve içerisinde bütün tesislerin kullanım haklarıyla beraber Mustafa Kemal tarafından hazineye bağışlanır.

Nice savaş meydanlarında büyük zaferler elde eden Türk milleti; 1925 yılının mayıs ayında, kurak bir Ankara toprağında giriştiği umut mücadelesinden tarihinin en önemli üretim zaferlerinden birini kazanır. Çöl sanılan bu alemde saklı bir hayat vardır.

Kendi kurtuluşunu kendisi kazanan Türk milleti, devlet ve hukuk düzenini yeniden kurar, bankalarını açar. Yerli üretim ve ekonomik bağımsızlık ön plandadır ve bu alanlarda önemli adımlar atılır. Fabrikalar kurulur, üretim olanakları artırılır, üreticiye destek verilir.

Bize başarabilme gücünü ve cesaretini veren şey ise, Türk milletinin bir bütün olarak verdiği ve zaferle sonuçlanan Milli Mücadele’ydi. Kendi bağımsızlığını dişini tırnağına takarak kazanmış bir millet, elbette ki pek çok şeyin üstesinden gelirdi. Türk milleti büyük bir cevherdi, eksik olan tek şey teşkilattı. Teşkilatlanmış bir milletin önünde hiçbir kuvvet duramazdı, tarih gösteriyordu ki duramamıştı da.

Uzun ve zorlu mücadelelerin verildiği, zaferlerle dolu bir tarihe ev sahipliği yapıyoruz. Sofrasındaki ekmeği bölen, iki öküzün birini veren, oğlunu cepheye şehit olmaya gönderen bir geleneğin mirasçılarıyız. Bugünün mücadeleye girmekte tereddüt etmeyen, iradesini ortaya koyan Mustafa Kemalleri, sırtındaki top mermisini taşıyacak gücü kollarından değil milletinden alan Seyit Onbaşıları, hangi cepheye gitsen bir fedakârlık hikâyesine konu olan Kara Fatmaları, Bigalı Mehmet Çavuşları, Gördesli Makbuleleri, küçük yaşında büyük sorumlulukla mücadelenin en önünde mevzilenen “onbeşliler”iz. Elimize kalemimizi alırsak Mehmet Akif, Halide Edib; fırçamızı alırsak Sami Yetik, Hikmet Sumun oluruz.

Taşıdığımız büyük sorumluluğun bilincindeyiz. Tek başımıza büyük adımlar atamayız belki, ama hep beraberken hiçbir kuvvet durduramaz bizleri. Gücümüzü birliğimizden alıyoruz. Seni de aramızda, bu büyük ailenin içinde görmek istiyoruz. “Sen de çıkar göğsünün kafesinden yüreğini, şu güneşten düşen ateşe fırlat, yüreğini yüreklerimizin yanına at!” Unutma, sen yoksan bir kişi eksiğiz!

Hasret Aykut
TGB Gazi Üniversitesi Birim Başkanı / Ankara İl Yöneticisi

Kaynakça:
1) Kemalist Eğitimin Tarih Dersleri C.4, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2001
2) https://www.aoc.gov.tr/Portal/KategoriIcerik/tarihce/49

tgb.gen.tr

“Sinema bence sanatların en yücesi. Sinemaya gönül verildi mi bir süre sonra yaşam biçiminiz oluyor. Sinema benim yaşam biçimim.”

24 Ocak 1940 günü Kırıkkale’de açtı gözlerini dünyaya Bilge Olgaç. Altı çocuklu bir ailenin beşinci çocuğu olan Bilge, maddi imkansızlıklarla dolu bir çocukluk geçirdi. Lise son sınıfta okuldan ayrılma kararı aldı, Yelpaze Dergisi’nde hikâye yazacaktı. Kamera arkasıyla tanışması ise eski prodüksiyon amirlerinden olan eşi Vecdi Benderli’nin, Bilge’nin kaleme aldığı Kısmetin En Güzeli isimli öyküsünü yönetmen Memduh Ün’e iletmesi ile başladı. Memduh Ün’ün aynı isimle sinemaya uyarladığı hikâyesinde asistanlık yaptı.

Memduh Ün, Halit Refiğ ve Hasan Kazankaya’nın yanında yirmi üç filmde asistanlık yapan Bilge Olgaç ilk filmini 1965’te çekti. “Üçünüzü de Mıhlarım” filminin başrolünü Yılmaz Güney üstlendi. Adını asıl duyuran ise 1970 yılında Kerim Korcan’ın hapishane hayatından kesitler veren Linç filmiydi. Film, 2. Adana Altın Koza Film Festivali’nde En İyi Yönetmen ve En İyi 3. Film ödüllerini aldı. Bilge Olgaç bu dönemde, dönemin tek kadın yönetmeni olarak anılmaya başladı.

“Koşullar Değişirse, Erkekler de Değişir”

Kadınların sosyal hayatta geri planda kaldığı ve ekonomik bağımsızlığının neredeyse yok denecek kadar az olduğu bir dönemde; bir kadın olarak hem kendi ayakları üzerinde durmak, hayallerini gerçekleştirmek için çabalıyor hem de diğer kadınlar için umut teşkil ediyordu Bilge Olgaç. Kamera arkasına ilk geçtiğinde ciddiye alınmamıştı. Ancak her zaman daha iyisini yapmak için çabaladı Bilge, büyük bir ışık da oldu kendisini seyreden gözlere.

Koşullar değişirse erkeklerin de değişeceğini düşünen Bilge, kadınların neler başarabileceğini gösterdiğinde erkeklerin de kadın mücadelesine büyük bir destekte bulunacağını belirtiyordu aslında. Kadınlar kendi koşullarını değiştirmek için adım attıklarında, erkeklerin onlara karşı bakış açısı da değişmeye mecbur kalacaktı ve kadına bakış bir dengeye oturacaktı. Kendi sesi ve kendi duruşu olan Bilge, ayakları üzerinde durabilen bir neslin de ekolü oldu.

Yeşilçam Sineması’nda bir kadın olarak özgür bir yol açmak için uğraş veriyordu. Kimilerinin en uzun soluklu kadın yönetmen diye de andığı Bilge, yazdığı ve yöneterek hayat verdiği eserlerle kendinden önceki kadın meslektaşlarının emeğini bir adım daha ileriye taşımaya çalışıyordu.

“Genç bir kadındım. İlk önce bir kadın ne yapabilir diye bakıyorlardı. Kuşkulu bir bakıştı. Ben de çok sert, bağırıp çağıran bir rolü benimsedim. Fakat sonradan bu rolden vazgeçtim. Çünkü insanlar artık bana inanıyorlar ve güveniyorlardı. 1962 yılından itibaren çoğunun senaryosunu kendi yazdığım 33 film çektim.”

Yeşilçam’a kendini kabul ettirdikten sonra gönlünden geçeni yapmaya ve kamerasını kadın sorunlarına değinen hikayelere çevirmeye başladı. Yeşilçam’da yer eden kötü kadın, kahraman erkek kalıplarını reddediyordu Bilge’nin sineması. Kadın sorunlarına değinirken, erkeği karamalaya çalışmadı. Toplumsal hayatın içinde kadın ve erkek bir aradaydı, bu bağlar sökülüp atılamazdı. Tamamen kadına odaklı filmler değil, birbirinin hayatına dokunan hikayeler taşıdı beyaz perdeye. 1974 yılında yönetmenliğini üstlendiği Açlık filmi, sinema eleştirmenlerinden de olumlu yorumlar aldı. Atilla Dorsay bu filmi “Baştan sona hiç aksamayan, yalın bir sinema diliyle yapılmış, kadınca bir duyarlılık” sözleri ile ifade etti.

1975-1984 yılları arasında reklam filmleri ve fotoromanlar çekerek bir süre sinemaya ara verdi. 1984’te yönettiği gerçek bir olaydan yola çıkan Kaşık Düşmanı filmiyle sinemaya geri döndü. Film, Paris’te 7. Uluslararası Kadın Filmleri Şenliği’nde En İyi Film ve Basın Özel Ödülü’nü ve 21. Antalya Film Festivali’nde En Başarılı Senaryo Ödülü’nü aldı. Böylece Bilge, uluslararası bir kadın filmleri festivalinde ödül kazanan ilk kadın yönetmen oldu.

“Sanki Evim Yanıyor…”

İpekçe filmi Edremit’in Adatepe köyünde geçiyordu. Filmin bir bölümü Edremit Genelevi’nde, çoğu ise Adatepe köyü ve yollarında çekilmişti. Film gereği; köyün en yüksek tepesinde çam kütüklerinden ev inşa edildi. Önü çam ağacı ormanı, ötesi ise Ege denizi ve Yunan adalarıydı. Evin terasına kurduğu sallanan koltukta oturup, üzüntüyle “Hep burada yaşayabilirim” demişti. Birkaç gün sonra ise set ekibine “yakın”, görüntü yönetmeni Aytekin Çakmaklı’ya da “motor” komutunu verdiğinde dudaklarından “Sanki evim yanıyor” sözleri ve gözlerinden iki damla yaş döküldü Bilge’nin.

Ekonomik sorunları hiç bitmeyen Bilge Olgaç, parasız günlerini kız kardeşinin yanında konaklayarak geçirdiğinden bahseder, senaryolarını rahatça yazacağı bir evin düşünü kurardı. Onca filme ev sahipliği yapmasına rağmen kendine bir eve sahip olamamanın sıkıntısını, filmlerindeki mekanlara özen göstererek unutmaya çalışan Bilge’nin sonunda, kiralık da olsa bir evi oldu. Yeşilcam’ın arka sokaklarında bulduğu evini özenle dayayıp döşedi, arkadaşlarını ağırlamaya başladı. Ancak bir yangın hem evsizlik kaygısını hem de hayallerini sona erdirdi.

Bilge Olgaç, 2 Mart 1994 tarihinde İstanbul Taksim’deki evinde çıkan yangın sonucu 54 yaşındayken gözlerini yumdu hayata.

O günlerde yaptığı son filmi, Bir Yanımız Bahar Bahçe ölümünün ardından vizyona girdi. Halil Ergün ve Sibel Turnagöl‘ün başrollerini üstlendiği film düşünce suçundan dolayı 18 yıl cezaevinde tutulan bir adamın öyküsünü anlatıyordu.

Çoğunlukla büyük kentin dışında, kasaba ve köylerdeki yaşam sinemasında yer alan, Yeşilçam geleneğine bağlı bir sinema yapan Bilge’nin ise bir yanı bahar bahçe değil, her yanı yangın oldu.

Sinema dünyasına bir kadın yönetmen olarak damgasını vuran Bilge Olgaç’ın hayatı aynı zamanda bir belgeselin de konusu. Senaryo yazarlığını ve yönetmenliğini Feza Sınar’ın yaptığı Kameranın Ardındaki Kadın: Bilge Olgaç adlı belgesel filmde Halil Ergün, Füsun Demirel, Berhan Şimşek ve Perihan Savaş gibi oyunların da röportajları yer alıyor.

Günümüzde ise, 1996 yılından itibaren her yıl Adana Altın Koza Film Festivali’nde, Bilge Olgaç Özel Ödülü; 2003 yılından itibaren ise her yıl Uçan Süpürge Uluslararası Kadın Filmleri Festivali’nde, kadın sinema sanatçıları için Bilge Olgaç Başarı Ödülü verilmekte.

Yaşamını sesini duyurmak için çabalayan bir kadın olarak geçiren Bilge Olgaç, ölümünden sonra da ismi ile verilen ödüllerle sinemanın farklı alanlarında emek veren kadınlara meşale olmaya devam ediyor. Bilge, “her şeye rağmen sinema” demişti, biz de her şeye rağmen hayal etmek, hayallerinin peşinden gitmek, çalışmak ve üretmek diyoruz. Hayalini kurduğumuz dünya için Bilge Olgaç’ın başarma iradesiyle, kadın erkek el ele mücadele ediyoruz.

Hasret Aykut

TGB Hacı Bayram Veli Üniversitesi Birim Başkanı

tgb.gen.tr

“Sinema bence sanatların en yücesi. Sinemaya gönül verildi mi bir süre sonra yaşam biçiminiz oluyor. Sinema benim yaşam biçimim.”

24 Ocak 1940 günü Kırıkkale’de açtı gözlerini dünyaya Bilge Olgaç. Altı çocuklu bir ailenin beşinci çocuğu olan Bilge, maddi imkansızlıklarla dolu bir çocukluk geçirdi. Lise son sınıfta okuldan ayrılma kararı aldı, Yelpaze Dergisi’nde hikâye yazacaktı. Kamera arkasıyla tanışması ise eski prodüksiyon amirlerinden olan eşi Vecdi Benderli’nin, Bilge’nin kaleme aldığı Kısmetin En Güzeli isimli öyküsünü yönetmen Memduh Ün’e iletmesi ile başladı. Memduh Ün’ün aynı isimle sinemaya uyarladığı hikâyesinde asistanlık yaptı.

Memduh Ün, Halit Refiğ ve Hasan Kazankaya’nın yanında yirmi üç filmde asistanlık yapan Bilge Olgaç ilk filmini 1965’te çekti. “Üçünüzü de Mıhlarım” filminin başrolünü Yılmaz Güney üstlendi. Adını asıl duyuran ise 1970 yılında Kerim Korcan’ın hapishane hayatından kesitler veren Linç filmiydi. Film, 2. Adana Altın Koza Film Festivali’nde En İyi Yönetmen ve En İyi 3. Film ödüllerini aldı. Bilge Olgaç bu dönemde, dönemin tek kadın yönetmeni olarak anılmaya başladı.

“Koşullar Değişirse, Erkekler de Değişir”

Kadınların sosyal hayatta geri planda kaldığı ve ekonomik bağımsızlığının neredeyse yok denecek kadar az olduğu bir dönemde; bir kadın olarak hem kendi ayakları üzerinde durmak, hayallerini gerçekleştirmek için çabalıyor hem de diğer kadınlar için umut teşkil ediyordu Bilge Olgaç. Kamera arkasına ilk geçtiğinde ciddiye alınmamıştı. Ancak her zaman daha iyisini yapmak için çabaladı Bilge, büyük bir ışık da oldu kendisini seyreden gözlere.

Koşullar değişirse erkeklerin de değişeceğini düşünen Bilge, kadınların neler başarabileceğini gösterdiğinde erkeklerin de kadın mücadelesine büyük bir destekte bulunacağını belirtiyordu aslında. Kadınlar kendi koşullarını değiştirmek için adım attıklarında, erkeklerin onlara karşı bakış açısı da değişmeye mecbur kalacaktı ve kadına bakış bir dengeye oturacaktı. Kendi sesi ve kendi duruşu olan Bilge, ayakları üzerinde durabilen bir neslin de ekolü oldu.

Yeşilçam Sineması’nda bir kadın olarak özgür bir yol açmak için uğraş veriyordu. Kimilerinin en uzun soluklu kadın yönetmen diye de andığı Bilge, yazdığı ve yöneterek hayat verdiği eserlerle kendinden önceki kadın meslektaşlarının emeğini bir adım daha ileriye taşımaya çalışıyordu.

“Genç bir kadındım. İlk önce bir kadın ne yapabilir diye bakıyorlardı. Kuşkulu bir bakıştı. Ben de çok sert, bağırıp çağıran bir rolü benimsedim. Fakat sonradan bu rolden vazgeçtim. Çünkü insanlar artık bana inanıyorlar ve güveniyorlardı. 1962 yılından itibaren çoğunun senaryosunu kendi yazdığım 33 film çektim.”

Yeşilçam’a kendini kabul ettirdikten sonra gönlünden geçeni yapmaya ve kamerasını kadın sorunlarına değinen hikayelere çevirmeye başladı. Yeşilçam’da yer eden kötü kadın, kahraman erkek kalıplarını reddediyordu Bilge’nin sineması. Kadın sorunlarına değinirken, erkeği karamalaya çalışmadı. Toplumsal hayatın içinde kadın ve erkek bir aradaydı, bu bağlar sökülüp atılamazdı. Tamamen kadına odaklı filmler değil, birbirinin hayatına dokunan hikayeler taşıdı beyaz perdeye. 1974 yılında yönetmenliğini üstlendiği Açlık filmi, sinema eleştirmenlerinden de olumlu yorumlar aldı. Atilla Dorsay bu filmi “Baştan sona hiç aksamayan, yalın bir sinema diliyle yapılmış, kadınca bir duyarlılık” sözleri ile ifade etti.

1975-1984 yılları arasında reklam filmleri ve fotoromanlar çekerek bir süre sinemaya ara verdi. 1984’te yönettiği gerçek bir olaydan yola çıkan Kaşık Düşmanı filmiyle sinemaya geri döndü. Film, Paris’te 7. Uluslararası Kadın Filmleri Şenliği’nde En İyi Film ve Basın Özel Ödülü’nü ve 21. Antalya Film Festivali’nde En Başarılı Senaryo Ödülü’nü aldı. Böylece Bilge, uluslararası bir kadın filmleri festivalinde ödül kazanan ilk kadın yönetmen oldu.

“Sanki Evim Yanıyor…”

İpekçe filmi Edremit’in Adatepe köyünde geçiyordu. Filmin bir bölümü Edremit Genelevi’nde, çoğu ise Adatepe köyü ve yollarında çekilmişti. Film gereği; köyün en yüksek tepesinde çam kütüklerinden ev inşa edildi. Önü çam ağacı ormanı, ötesi ise Ege denizi ve Yunan adalarıydı. Evin terasına kurduğu sallanan koltukta oturup, üzüntüyle “Hep burada yaşayabilirim” demişti. Birkaç gün sonra ise set ekibine “yakın”, görüntü yönetmeni Aytekin Çakmaklı’ya da “motor” komutunu verdiğinde dudaklarından “Sanki evim yanıyor” sözleri ve gözlerinden iki damla yaş döküldü Bilge’nin.

Ekonomik sorunları hiç bitmeyen Bilge Olgaç, parasız günlerini kız kardeşinin yanında konaklayarak geçirdiğinden bahseder, senaryolarını rahatça yazacağı bir evin düşünü kurardı. Onca filme ev sahipliği yapmasına rağmen kendine bir eve sahip olamamanın sıkıntısını, filmlerindeki mekanlara özen göstererek unutmaya çalışan Bilge’nin sonunda, kiralık da olsa bir evi oldu. Yeşilcam’ın arka sokaklarında bulduğu evini özenle dayayıp döşedi, arkadaşlarını ağırlamaya başladı. Ancak bir yangın hem evsizlik kaygısını hem de hayallerini sona erdirdi.

Bilge Olgaç, 2 Mart 1994 tarihinde İstanbul Taksim’deki evinde çıkan yangın sonucu 54 yaşındayken gözlerini yumdu hayata.

O günlerde yaptığı son filmi, Bir Yanımız Bahar Bahçe ölümünün ardından vizyona girdi. Halil Ergün ve Sibel Turnagöl‘ün başrollerini üstlendiği film düşünce suçundan dolayı 18 yıl cezaevinde tutulan bir adamın öyküsünü anlatıyordu.

Çoğunlukla büyük kentin dışında, kasaba ve köylerdeki yaşam sinemasında yer alan, Yeşilçam geleneğine bağlı bir sinema yapan Bilge’nin ise bir yanı bahar bahçe değil, her yanı yangın oldu.

Sinema dünyasına bir kadın yönetmen olarak damgasını vuran Bilge Olgaç’ın hayatı aynı zamanda bir belgeselin de konusu. Senaryo yazarlığını ve yönetmenliğini Feza Sınar’ın yaptığı Kameranın Ardındaki Kadın: Bilge Olgaç adlı belgesel filmde Halil Ergün, Füsun Demirel, Berhan Şimşek ve Perihan Savaş gibi oyunların da röportajları yer alıyor.

Günümüzde ise, 1996 yılından itibaren her yıl Adana Altın Koza Film Festivali’nde, Bilge Olgaç Özel Ödülü; 2003 yılından itibaren ise her yıl Uçan Süpürge Uluslararası Kadın Filmleri Festivali’nde, kadın sinema sanatçıları için Bilge Olgaç Başarı Ödülü verilmekte.

Yaşamını sesini duyurmak için çabalayan bir kadın olarak geçiren Bilge Olgaç, ölümünden sonra da ismi ile verilen ödüllerle sinemanın farklı alanlarında emek veren kadınlara meşale olmaya devam ediyor. Bilge, “her şeye rağmen sinema” demişti, biz de her şeye rağmen hayal etmek, hayallerinin peşinden gitmek, çalışmak ve üretmek diyoruz. Hayalini kurduğumuz dünya için Bilge Olgaç’ın başarma iradesiyle, kadın erkek el ele mücadele ediyoruz.

Hasret Aykut

TGB Hacı Bayram Veli Üniversitesi Birim Başkanı

tgb.gen.tr