Dünya, 2019 Aralık ayından beri seyrini devam ettiren Covid-19 salgınına karşı büyük bir mücadele veriyor. Devletler ve sağlık kuruluşları bilim insanları birlikte çalışarak salgına karşı, aşı üretimi ve ilaç geliştirme noktasında hızlı ve nitelikli adımlar atmaya başladı. Yapılan çalışmaların en kısa zamanda meyvesini alacağımızı ve tüm insanlık olarak bilim sayesinde bu zor günlerden kurtulacağımızın umudu içindeyiz.

Yapılan aşı çalışmalarında sona doğru gidilirken aşının güvenirliliği son zamanlarda tartışılan bir konu oldu. Peki, her gün haberlerde duyduğumuz aşı ve aşı teknolojisi nedir? Aşı nasıl bağışıklık oluşturur? Önce bu soruları yanıtlayalım. Hastalık yapan mikroorganizmalar (mikroplar), bağışıklık sistemi hücrelerimizin üstesinden gelemeyeceği miktarda vücudumuza girerek enfeksiyonlara sebep olurlar. Aşılar enfeksiyon hastalıklarına karşı yapay bağışıklık oluşturan biyolojik ve kimyasal bileşenlerdir. Aşılama zayıflatılmış, seyreltilmiş virüs ya da bakterilerin antijenik parçalarının vücuda verilmesi ile ya da farklı aşı teknolojileri kullanılarak yapılır. Böylece savunma sistemimiz bağışıklık yanıtı verir ve sonrasında bağışıklık hafızası geliştirir. Aşı hem bireysel hem de toplumsal bağışıklık kazanmayı sağlayan, insanlığın en önemli buluşlarından biridir. Aşılanmamış bireylerin, aşılanmış bireyler sayesinde hastalığa daha az maruz kalması sonucu toplumsal bağışıklık oluşur.

Yeni aşı teknolojisi RNA aşıları virüse ait RNA dizisinin sentetik olarak oluşturulmuş bir parçasını doğrudan insan hücresinin içerisine yerleştirir, bu parça insan hücresini tekrardan programlayarak viral entijenlerin üretilmesini sağlar. Bunun üzerine bağışıklık hücreleri alarma geçer antikorlar antijene bağlanıp MHC molekülleri üzerinde belli peptidleri taşıyan T-hücrelerini aktive eder. mRNA yani mesajcı RNA, antijen üretiminden sonra parçalanır çünkü mesajı taşıma görevini yerine getirmiştir. mRNA, DNA tarafından üretimi tamamlandıktan sonra DNA’da bir değişim yaratması pek olası gözükmüyor çünkü bu molekül kalıtım molekülü değildir. Aynı zamanda kalıtımda değişiklik yapılabilmesi için bazı moleküllerin hücre çekirdeğe sokulması gerekildiği ve bu teknolojide mRNA sitoplazmaya verildiğinden sıkıntı yaratmayacağı öngörülüyor. Grip virüsleri gibi günlük hayatta birçok virüs RNA’sında maruz kalıyoruz bunlar genetiğimizi değiştirmediği gibi mRNA aşısının böyle bir durumu söz konusu olamayacağını uzamanlar vurguluyor. İnsan hücrelerine verilecek olan mRNA, virüsün yüzey proteinlerinin tanınmasına dair bilgiyi içeriyor. Bu yeni teknoloji Moderna ve BioNTech aşıları sıfırın altında ve -70’lere varan sıcaklıklarda saklanması gerekmektedir. Taşınması ve muhafaza edilmesi için özel donduruculara ihtiyaç duyulduğundan inaktif aşılara göre daha masraflı ve hassaslar.

Irkçılığın İzdüşümü: Sinovac Mı “ÇİN” Aşısı Mı?

Çin’nin ve dünyanın en büyük biyoteknoloji şirketlerinden biri olan Nasdaq’a kote, Sinovac adında inaktif bir aşı geliştirdi. İnaktif aşı yöntemi en eski aşı yöntemlerinden biri olup çokça tecrübe ettiğimiz bilindik bir yöntemdir. Diğer aşı teknolojisi gibi geniş kitlelerde denenme gibi bir tecrübesi olmadığı için milyonlarca insanda uygulandığında gelecek sonuçları gözlemlemek gerekecek. Bu aşı Çin’de 250 bin kişi üzerinde denenmiş ve güvenirliliği %90’nın üzerindedir. Türkiye’de faz III çalışmaları 12 bin kişi üzerinde yapılmış ve yan etki ile karşılaşılmamıştır. Hal böyle iken alanında uzman olmayan kişilerin hiçbir bilimsel veriye dayanmayan Sinovac aşısı ile ilgili yaydıkları yalan bilgiler tamamen hedefli ve bilinçli yapılmaktadır. Bu davranışta Çin düşmanlığı ve Çin’e karşı yapılan ırkçılığın bir izdüşümü olarak görebiliriz. Hatta bu alanda uzman olan bazı akademisyenler bile bu ırkçı düşüncelere ve popülizme kapılarak Sinovac aşına dair temeli olamayan haksız yorumlar yaptılar. Bu yaptıkları meslek etiğine ve insan ahlakına uymayan davranışlardır. Covid-19 virüsüne Çin virüsü yakıştırması aşı içinde bilinçli olarak yapılıyor.

Türkiye’de Neler Yapılıyor?

Dünyada yapılan çalışmalara paralel olarak ülkemizde -Sayın Sağlık Bakanı Fahrettin Koca’nın ifade ettiği üzere -16 farklı aşı çalışması mevcut. Bu aşı çalışmalarının içinde inaktif aşıların yanı sıra biyoteknoliji yöntemlerinin kullanıldığı farklı tarzlarda mevcut. Birkaç aşı çalışması da geçtiğimiz günlerde insan deneylerine geçmiş durumda. Bu kadar kısa zaman içinde ve Türkiye’nin aşı, ilaç, maske, dezenfektan, hijyen malzemeleri üretimine geçmesi yeterli ham madde, ve insan gücüne sahip olduğunu gösterir. Osmanlı’dan Cumhuriyete kadar halkçı sağlık alanında atılan adımlar ve sağlıktaki devlet geleneğinin günümüzde yansımalarını görüyoruz. Türk bilim insanlarına gerekli ortam ve ödenek sağlandığında ne kadar başarılı olacaklarını aşı çalışmalarında ortaya çıkan tecrübelerden ve nitelikli insan birikimine sahip olduğumuz anlaşılıyor.
Salgından dolayı belki de en çok pişmanlık duyduğumuz şey temel bilimlere verilen önemin yıllardır ihmal edilmesidir. Bu pişmanlığı bir an önce telafi etmek için TÜBİTAK tarafından adımalar atılmaya başlandı. Umarım bu adımların devamı gelir ve biyoloji çağında biyologlara hak ettikleri çalışma alanları ve mesleki haklar sağlanır. TÜBİTAK’a bağlı birçok aşı çalışmasına başlandı ve bu çalışmalar başarıyla devam etmektedir.

Başlıca Covid-19 aşı çalışmaları:

• Prof. Dr. Mehmet Öztürk (Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir Biyotıp ve Genom Merkezi), Koronavirüs Spike Proteini ve ACE2 Reseptörüne Karşı Rekombinant Aşı ve İlaç Geliştirme
• Prof. Dr. Hakan Akbulut (Ankara Üniversitesi) COVID-19’a Karşı DNA ve Peptid Aşıları
• Prof. Dr. Nesrin Özören (Boğaziçi Üniversitesi) ASC Zerrecik Teknolojisi
• Prof. Dr. Mayda Gürsel (Orta Doğu Teknik Üniversitesi) Yeni Koronavirüse Karşı Geliştirilecek Aşının Faz-1 Klinik Denemelere Hazırlanması ve Sağlıklı Bireylerin Enfeksiyondan Korunmasına Yönelik Diğer Yaklaşımlar
• Doç. Dr. Mert Döşkaya (Ege Üniversitesi) COVID-19 Aşısı İçin Antijen Keşfi ve DNA Aşısı Geliştirilmesi
• Prof. Dr. Osman Erganiş (Selçuk Üniversitesi), İnaktif COVID-19 Aşısı Geliştirilmesi (5)
• Erciyes Üniversitesi: Aşı inaktif virüs tekniğiyle hazırlanıyor. İnaktif aşının yanı sıra, rekombinant aşı geliştirilmesi çalışmaları devam ediyor. Erciyes Üniversitesi tarafından geliştirilen rekombinant aday aşının hayvan deneyleri tamamlandı ve böylece insanlar üzerinde denenecek ilk yerli aşı oldu.

Toplum Sağlığını Tehdit Eden Bir Sorun: Yükselen Aşı Karşıtlığı

Aşının tarihsel gelişimine baktığımızda toplumları büyük kıyımlardan kurtardığını görüyoruz. Bilim, insanlığın ortak çıkarları için kullanıldığında büyük uygarlık atılımları için ateşleyici olduğunu saptayabiliriz. İnsanlık doğayı anlamak ve tabiatın çetin şartlarına ayak uydurabilmek için bilimi keşfetmiş ve tarihi buluşlar yapmıştır. Aşı ve aşı teknolojisi, bu büyük atılımlardan biridir. Aşı çalışmaları beraberinde immünoloji, kimya, biyokimya, viroloji, bakteriyoloji gibi farklı disiplinlerin birbiri ile ve kendi içinde gelişimine de katkıda bulunmuştur.

Bazı küresel ilaç şirketlerinin kar amacı ile hareket etmesi ve insanlık namına hiçbir iş yapmamaları tüm bilimsel çalışmalara ve bilimin kendisine mal edilmemeli. Aynı küresel güçler, bilimi kendi emrinde tutsak etmeye çalışırken aynı zamanda kamu yararına sunulmaması için de mücadele ediyor. Aşı karşıtlığının veya bilim düşmanlığının sistematik temeli postmodern safsatalar tarafından yayılmaya çalışılıyor. Bu küresel güçler insan algısına müdahale edebilmek için bireyin çıkarlarının toplunun çıkarlanın önüne geçmesi düşüncesini yaymaya çalışmaktadır. Aşı karşıtlığı ile hedeflenen şey insanların bilime olan güvenini sarsmaktır. Böylece bilimsel temelli gerçeklikten kopup safsatalar ile insanların algılarına müdahale edebilmek daha kolay olacak. Aşı aynı zamanda toplum bağışıklığını oluşturduğu için küresel ilaç şirketlerine olan ihtiyacı azaltmaktadır. Hal böyle olunca bu kötü niyetli şirketlerde aşı teknolojisine dair yalan bilgiler ile insanları kışkırtmakla birlikte bunu bireysel özgürlük olarak sunduğunu görüyoruz. Salgınlar bütün toplumu ilgilendiren bir sorundur ve bireysel özgürlük çığırtkanlıkları yaparak, alınan önlemlere karşı gelmek ya da uymamak gibi bir durum söz konusu olamaz.

Postmodern safsataların aşıyla ilgili yaydığı bazı yalanlar ve doğrusu:

Aşılar Otizme Neden Neden Olur Mu?

Otizm spektrum bozukluğu (OSB) sosyal iletişim ve etkileşimde bozukluk ve tekrarlayıcı davranış̧, sınırlı ilgi ve aktivitelerin olduğu nörogelişimsel bir bozukluktur. (10) Aşının otizme neden olduğu yanılgısı 1998 yılında Lancet dergisinde yayımladıkları bir makale ile gündeme gelmiştir. Wakefield ve ekibi KKK (Kızamıkçık, Kızamık, Kabakulak ) aşısı sonrası bağırsaklarda inflamasyon ve otizm arasında ilişki kurulan 12 vakayı bu makalede paylaşmıştır. Yapılan bu deneyde otizmin nedensel mi yoksa rastlantısal mı olup olmadığına dair kontrol grubunun bulunmaması ve Wakefield’ın aşı üreticilerine dava açan ilaç şirketlerinden bu deneyi yapması için para aldığının öğrenilmesi üzere makale yayından kaldırılmıştır. Wakefield’ın etik dışı davranışında dolayı mesleği de elinden alınmıştır. Buna eş zamanlı olarak milyonlarca çocuk ile çalışılan farklı deneylerde otizm ile aşının bir bağı bulunamamıştır.

Aşıların İçindeki Cıva İnsanı Zehirler Mi?

İlk aşılar ampul içinde üretiliyor doktorlar bir kere kullandıktan sonra dolapta muhafaza ediyordu. Bu ampuller dolapta beklerken içinde başka bakteriler ürüyordu ve başka enfeksiyonlara neden oluyordu. Bu sorunu çözebilmek için anti-mikrobiyal özellikte olan organik cıva türevi tiomersal eklenmeye başladı. Lise kimya bilgilerimize baktığımızda tek başına yanıcı, patlayıcı, zehirli olan elementlerin başka elementler ile bir araya gelmesi sonucu organik molekülleri oluşturduğu ve bunları besinler yolu ile aldığımızı biliyoruz. Tiomersal; tiosalisilik asit ve etil cıvaya metobolize olarak vücuttan atılır. Yarı ömrü̈ yedi gün ve suda eriyebilen özelliğe sahiptir. Vücutta birikmez kısa sürede atılır. Aşıların dışında doğal yollar ile her gün çok miktarda etil cıvaya maruz kalıyoruz. (11)

Serap German
TGB İzmir İl Yöneticisi

Kaynakça:
1. https://archive.is/9WMZX
2. https://aydinlik.com.tr/haber/nusret-fisek-anlatiyor-ataturk-un-halkci-saglik-politikalari-204416
3. https://www.tuseb.gov.tr/tuhke/uploads/genel/files/haberler/Turkiyede-Asi-Serum-Uretiminin-Tarihcesi.pdf
4. https://aydinlik.com.tr/haber/nusret-fisek-anlatiyor-ataturk-un-halkci-saglik-politikalari-204416
5. https://covid19.tubitak.gov.tr/duyurular/covid-19-turkiye-platformu-asi-ve-ilac-gelistirme-sanal-konferansi-duzenledi
6. https://covid19.tubitak.gov.tr/sites/default/files/inline-files/mehmetozturk_oturum3.pdf
7. https://www.bilimveutopya.com.tr/index.php/safsatalari-tarihin-coplugune-nasil-atacagiz
8. https://www.bilimveutopya.com.tr/index.php/karamsarlar-hakli-mi
9. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/833900
10. Arıcan I. Sık Rastlanan Aşı Karşıtı İddialara Yanıtlar. Toplum ve Hekim 2018; 33-3: 195- 206.
11. www.mikrobiyoloji.org/pdf/702190101.pdf

tgb.gen.tr

Dünya, 2019 Aralık ayından beri seyrini devam ettiren Covid-19 salgınına karşı büyük bir mücadele veriyor. Devletler ve sağlık kuruluşları bilim insanları birlikte çalışarak salgına karşı, aşı üretimi ve ilaç geliştirme noktasında hızlı ve nitelikli adımlar atmaya başladı. Yapılan çalışmaların en kısa zamanda meyvesini alacağımızı ve tüm insanlık olarak bilim sayesinde bu zor günlerden kurtulacağımızın umudu içindeyiz.

Yapılan aşı çalışmalarında sona doğru gidilirken aşının güvenirliliği son zamanlarda tartışılan bir konu oldu. Peki, her gün haberlerde duyduğumuz aşı ve aşı teknolojisi nedir? Aşı nasıl bağışıklık oluşturur? Önce bu soruları yanıtlayalım. Hastalık yapan mikroorganizmalar (mikroplar), bağışıklık sistemi hücrelerimizin üstesinden gelemeyeceği miktarda vücudumuza girerek enfeksiyonlara sebep olurlar. Aşılar enfeksiyon hastalıklarına karşı yapay bağışıklık oluşturan biyolojik ve kimyasal bileşenlerdir. Aşılama zayıflatılmış, seyreltilmiş virüs ya da bakterilerin antijenik parçalarının vücuda verilmesi ile ya da farklı aşı teknolojileri kullanılarak yapılır. Böylece savunma sistemimiz bağışıklık yanıtı verir ve sonrasında bağışıklık hafızası geliştirir. Aşı hem bireysel hem de toplumsal bağışıklık kazanmayı sağlayan, insanlığın en önemli buluşlarından biridir. Aşılanmamış bireylerin, aşılanmış bireyler sayesinde hastalığa daha az maruz kalması sonucu toplumsal bağışıklık oluşur.

Yeni aşı teknolojisi RNA aşıları virüse ait RNA dizisinin sentetik olarak oluşturulmuş bir parçasını doğrudan insan hücresinin içerisine yerleştirir, bu parça insan hücresini tekrardan programlayarak viral entijenlerin üretilmesini sağlar. Bunun üzerine bağışıklık hücreleri alarma geçer antikorlar antijene bağlanıp MHC molekülleri üzerinde belli peptidleri taşıyan T-hücrelerini aktive eder. mRNA yani mesajcı RNA, antijen üretiminden sonra parçalanır çünkü mesajı taşıma görevini yerine getirmiştir. mRNA, DNA tarafından üretimi tamamlandıktan sonra DNA’da bir değişim yaratması pek olası gözükmüyor çünkü bu molekül kalıtım molekülü değildir. Aynı zamanda kalıtımda değişiklik yapılabilmesi için bazı moleküllerin hücre çekirdeğe sokulması gerekildiği ve bu teknolojide mRNA sitoplazmaya verildiğinden sıkıntı yaratmayacağı öngörülüyor. Grip virüsleri gibi günlük hayatta birçok virüs RNA’sında maruz kalıyoruz bunlar genetiğimizi değiştirmediği gibi mRNA aşısının böyle bir durumu söz konusu olamayacağını uzamanlar vurguluyor. İnsan hücrelerine verilecek olan mRNA, virüsün yüzey proteinlerinin tanınmasına dair bilgiyi içeriyor. Bu yeni teknoloji Moderna ve BioNTech aşıları sıfırın altında ve -70’lere varan sıcaklıklarda saklanması gerekmektedir. Taşınması ve muhafaza edilmesi için özel donduruculara ihtiyaç duyulduğundan inaktif aşılara göre daha masraflı ve hassaslar.

Irkçılığın İzdüşümü: Sinovac Mı “ÇİN” Aşısı Mı?

Çin’nin ve dünyanın en büyük biyoteknoloji şirketlerinden biri olan Nasdaq’a kote, Sinovac adında inaktif bir aşı geliştirdi. İnaktif aşı yöntemi en eski aşı yöntemlerinden biri olup çokça tecrübe ettiğimiz bilindik bir yöntemdir. Diğer aşı teknolojisi gibi geniş kitlelerde denenme gibi bir tecrübesi olmadığı için milyonlarca insanda uygulandığında gelecek sonuçları gözlemlemek gerekecek. Bu aşı Çin’de 250 bin kişi üzerinde denenmiş ve güvenirliliği %90’nın üzerindedir. Türkiye’de faz III çalışmaları 12 bin kişi üzerinde yapılmış ve yan etki ile karşılaşılmamıştır. Hal böyle iken alanında uzman olmayan kişilerin hiçbir bilimsel veriye dayanmayan Sinovac aşısı ile ilgili yaydıkları yalan bilgiler tamamen hedefli ve bilinçli yapılmaktadır. Bu davranışta Çin düşmanlığı ve Çin’e karşı yapılan ırkçılığın bir izdüşümü olarak görebiliriz. Hatta bu alanda uzman olan bazı akademisyenler bile bu ırkçı düşüncelere ve popülizme kapılarak Sinovac aşına dair temeli olamayan haksız yorumlar yaptılar. Bu yaptıkları meslek etiğine ve insan ahlakına uymayan davranışlardır. Covid-19 virüsüne Çin virüsü yakıştırması aşı içinde bilinçli olarak yapılıyor.

Türkiye’de Neler Yapılıyor?

Dünyada yapılan çalışmalara paralel olarak ülkemizde -Sayın Sağlık Bakanı Fahrettin Koca’nın ifade ettiği üzere -16 farklı aşı çalışması mevcut. Bu aşı çalışmalarının içinde inaktif aşıların yanı sıra biyoteknoliji yöntemlerinin kullanıldığı farklı tarzlarda mevcut. Birkaç aşı çalışması da geçtiğimiz günlerde insan deneylerine geçmiş durumda. Bu kadar kısa zaman içinde ve Türkiye’nin aşı, ilaç, maske, dezenfektan, hijyen malzemeleri üretimine geçmesi yeterli ham madde, ve insan gücüne sahip olduğunu gösterir. Osmanlı’dan Cumhuriyete kadar halkçı sağlık alanında atılan adımlar ve sağlıktaki devlet geleneğinin günümüzde yansımalarını görüyoruz. Türk bilim insanlarına gerekli ortam ve ödenek sağlandığında ne kadar başarılı olacaklarını aşı çalışmalarında ortaya çıkan tecrübelerden ve nitelikli insan birikimine sahip olduğumuz anlaşılıyor.
Salgından dolayı belki de en çok pişmanlık duyduğumuz şey temel bilimlere verilen önemin yıllardır ihmal edilmesidir. Bu pişmanlığı bir an önce telafi etmek için TÜBİTAK tarafından adımalar atılmaya başlandı. Umarım bu adımların devamı gelir ve biyoloji çağında biyologlara hak ettikleri çalışma alanları ve mesleki haklar sağlanır. TÜBİTAK’a bağlı birçok aşı çalışmasına başlandı ve bu çalışmalar başarıyla devam etmektedir.

Başlıca Covid-19 aşı çalışmaları:

• Prof. Dr. Mehmet Öztürk (Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir Biyotıp ve Genom Merkezi), Koronavirüs Spike Proteini ve ACE2 Reseptörüne Karşı Rekombinant Aşı ve İlaç Geliştirme
• Prof. Dr. Hakan Akbulut (Ankara Üniversitesi) COVID-19’a Karşı DNA ve Peptid Aşıları
• Prof. Dr. Nesrin Özören (Boğaziçi Üniversitesi) ASC Zerrecik Teknolojisi
• Prof. Dr. Mayda Gürsel (Orta Doğu Teknik Üniversitesi) Yeni Koronavirüse Karşı Geliştirilecek Aşının Faz-1 Klinik Denemelere Hazırlanması ve Sağlıklı Bireylerin Enfeksiyondan Korunmasına Yönelik Diğer Yaklaşımlar
• Doç. Dr. Mert Döşkaya (Ege Üniversitesi) COVID-19 Aşısı İçin Antijen Keşfi ve DNA Aşısı Geliştirilmesi
• Prof. Dr. Osman Erganiş (Selçuk Üniversitesi), İnaktif COVID-19 Aşısı Geliştirilmesi (5)
• Erciyes Üniversitesi: Aşı inaktif virüs tekniğiyle hazırlanıyor. İnaktif aşının yanı sıra, rekombinant aşı geliştirilmesi çalışmaları devam ediyor. Erciyes Üniversitesi tarafından geliştirilen rekombinant aday aşının hayvan deneyleri tamamlandı ve böylece insanlar üzerinde denenecek ilk yerli aşı oldu.

Toplum Sağlığını Tehdit Eden Bir Sorun: Yükselen Aşı Karşıtlığı

Aşının tarihsel gelişimine baktığımızda toplumları büyük kıyımlardan kurtardığını görüyoruz. Bilim, insanlığın ortak çıkarları için kullanıldığında büyük uygarlık atılımları için ateşleyici olduğunu saptayabiliriz. İnsanlık doğayı anlamak ve tabiatın çetin şartlarına ayak uydurabilmek için bilimi keşfetmiş ve tarihi buluşlar yapmıştır. Aşı ve aşı teknolojisi, bu büyük atılımlardan biridir. Aşı çalışmaları beraberinde immünoloji, kimya, biyokimya, viroloji, bakteriyoloji gibi farklı disiplinlerin birbiri ile ve kendi içinde gelişimine de katkıda bulunmuştur.

Bazı küresel ilaç şirketlerinin kar amacı ile hareket etmesi ve insanlık namına hiçbir iş yapmamaları tüm bilimsel çalışmalara ve bilimin kendisine mal edilmemeli. Aynı küresel güçler, bilimi kendi emrinde tutsak etmeye çalışırken aynı zamanda kamu yararına sunulmaması için de mücadele ediyor. Aşı karşıtlığının veya bilim düşmanlığının sistematik temeli postmodern safsatalar tarafından yayılmaya çalışılıyor. Bu küresel güçler insan algısına müdahale edebilmek için bireyin çıkarlarının toplunun çıkarlanın önüne geçmesi düşüncesini yaymaya çalışmaktadır. Aşı karşıtlığı ile hedeflenen şey insanların bilime olan güvenini sarsmaktır. Böylece bilimsel temelli gerçeklikten kopup safsatalar ile insanların algılarına müdahale edebilmek daha kolay olacak. Aşı aynı zamanda toplum bağışıklığını oluşturduğu için küresel ilaç şirketlerine olan ihtiyacı azaltmaktadır. Hal böyle olunca bu kötü niyetli şirketlerde aşı teknolojisine dair yalan bilgiler ile insanları kışkırtmakla birlikte bunu bireysel özgürlük olarak sunduğunu görüyoruz. Salgınlar bütün toplumu ilgilendiren bir sorundur ve bireysel özgürlük çığırtkanlıkları yaparak, alınan önlemlere karşı gelmek ya da uymamak gibi bir durum söz konusu olamaz.

Postmodern safsataların aşıyla ilgili yaydığı bazı yalanlar ve doğrusu:

Aşılar Otizme Neden Neden Olur Mu?

Otizm spektrum bozukluğu (OSB) sosyal iletişim ve etkileşimde bozukluk ve tekrarlayıcı davranış̧, sınırlı ilgi ve aktivitelerin olduğu nörogelişimsel bir bozukluktur. (10) Aşının otizme neden olduğu yanılgısı 1998 yılında Lancet dergisinde yayımladıkları bir makale ile gündeme gelmiştir. Wakefield ve ekibi KKK (Kızamıkçık, Kızamık, Kabakulak ) aşısı sonrası bağırsaklarda inflamasyon ve otizm arasında ilişki kurulan 12 vakayı bu makalede paylaşmıştır. Yapılan bu deneyde otizmin nedensel mi yoksa rastlantısal mı olup olmadığına dair kontrol grubunun bulunmaması ve Wakefield’ın aşı üreticilerine dava açan ilaç şirketlerinden bu deneyi yapması için para aldığının öğrenilmesi üzere makale yayından kaldırılmıştır. Wakefield’ın etik dışı davranışında dolayı mesleği de elinden alınmıştır. Buna eş zamanlı olarak milyonlarca çocuk ile çalışılan farklı deneylerde otizm ile aşının bir bağı bulunamamıştır.

Aşıların İçindeki Cıva İnsanı Zehirler Mi?

İlk aşılar ampul içinde üretiliyor doktorlar bir kere kullandıktan sonra dolapta muhafaza ediyordu. Bu ampuller dolapta beklerken içinde başka bakteriler ürüyordu ve başka enfeksiyonlara neden oluyordu. Bu sorunu çözebilmek için anti-mikrobiyal özellikte olan organik cıva türevi tiomersal eklenmeye başladı. Lise kimya bilgilerimize baktığımızda tek başına yanıcı, patlayıcı, zehirli olan elementlerin başka elementler ile bir araya gelmesi sonucu organik molekülleri oluşturduğu ve bunları besinler yolu ile aldığımızı biliyoruz. Tiomersal; tiosalisilik asit ve etil cıvaya metobolize olarak vücuttan atılır. Yarı ömrü̈ yedi gün ve suda eriyebilen özelliğe sahiptir. Vücutta birikmez kısa sürede atılır. Aşıların dışında doğal yollar ile her gün çok miktarda etil cıvaya maruz kalıyoruz. (11)

Serap German
TGB İzmir İl Yöneticisi

Kaynakça:
1. https://archive.is/9WMZX
2. https://aydinlik.com.tr/haber/nusret-fisek-anlatiyor-ataturk-un-halkci-saglik-politikalari-204416
3. https://www.tuseb.gov.tr/tuhke/uploads/genel/files/haberler/Turkiyede-Asi-Serum-Uretiminin-Tarihcesi.pdf
4. https://aydinlik.com.tr/haber/nusret-fisek-anlatiyor-ataturk-un-halkci-saglik-politikalari-204416
5. https://covid19.tubitak.gov.tr/duyurular/covid-19-turkiye-platformu-asi-ve-ilac-gelistirme-sanal-konferansi-duzenledi
6. https://covid19.tubitak.gov.tr/sites/default/files/inline-files/mehmetozturk_oturum3.pdf
7. https://www.bilimveutopya.com.tr/index.php/safsatalari-tarihin-coplugune-nasil-atacagiz
8. https://www.bilimveutopya.com.tr/index.php/karamsarlar-hakli-mi
9. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/833900
10. Arıcan I. Sık Rastlanan Aşı Karşıtı İddialara Yanıtlar. Toplum ve Hekim 2018; 33-3: 195- 206.
11. www.mikrobiyoloji.org/pdf/702190101.pdf

tgb.gen.tr

Emperyalist batının tarih anlayışı Orta Asya ve İslam Uygarlığını görmezden gelerek bilimin ve uygarlığın sadece antik ve Batı kaynaklı olduğu safsatalarını yazarak gerçeklere gözlerini kapatmıştır. Bu anlayış aynı zamanda Avrupa Aydınlanma çağının köklerini yine Antik Yunan tarihe dayandırmaya çalışarak tarihsel hataya düşmüşlerdir. Avrupa Aydınlanma çağının kökleri sanılanın aksine Antik Yunanda değil Doğu Uygarlığındadır. Doğu Rönesans’ı Antik Yunan ve Roma medeniyetleri ile Batı Rönesans’ı arasında bir köprüdür.

Avrupa merkezci tarih anlayışı, Batı uygarlığını, kendine özgü tarihsel gelişmenin ürünü olarak görür. Buna göre, bugünkü Batı uygarlığı, insanlığın genel gelişim çizgisinden ayrılmış, daha verimli bir yola sapmış ve diğer uygarlıklar karşısında üstün bir konuma gelmiştir.¹ Oysa her coğrafya ve toplumlardaki gelişmeler zaten kendi iç dinamiklerinden doğduğu için özgündür. Bu tarih anlayışı, tarihi bütünsel görmeyi reddetmekle yani tarih bilimine ihanet etmekle birlikte “Avrupa Uygarlık Mucizesi” mitine dönüştürmüştür. Bu mite göre Batı uygarlığı Yunanistan’da doğmuş Roma Üzerinden bugüne ulaşmıştır. Bu kurgunun gerçeklikle pek bir alakası yoktur ama ideolojik ihtiyaçlara cevap vermektedir Emperyalist ideolojiye göre çağdaş ve uygar olan ne varsa kendi köklerindedir ve Doğu her zaman durağanlığı, yobazlığı ve geriliği çağrıştırır. Bu ideolojik argümanların sonucu 18. ve 19. yüzyıllarda batılı toplumbilimciler tarafından şekillendirilmiş olan tarihçiliğe oryantalizm adı verilmiştir. Oryantalistler, doğu halklarına karşı ötekileştirici ifadeler kullanmışlardır.

Tarihi gerçekler ise bambaşkadır bu yazıda Türk ve Arap Uygarlıklarını yani İslam Uygarlığına düşmanlık yapan ve batı tezlerini savunanlara karşı Doğu Rönesans’ının doğuşunu kendinden önceki ve sonraki medeniyetler arasında ördüğü köprüye dair özet şeklinde bir başlangıç yapacağız.

İSTİRİDYEDEKİ İNCİ

Kayıp Aydınlanma yazarı Starr’a göre 680-740 yılları arasında Orta Asya’nın Araplar tarafından fethi 750 yılındaki Abbasi devriminde Orta Asyalıların rolü ve Halife Memun’un 819 yılında Bağdat’ı ele geçirmesi, Orta Asya’nın zaten antik olan medeniyetinde yeni bir evre yarattı. Bundan birkaç yüz- yıl sonra, şimdi Doğu Iran, Batı Çin ve Kırgızistan’dan Afganistan boyunca güneye uzayan Büyük Orta Asya Dünya’nın merkeziydi. Burada Dünya’nın en büyük ticaret antreposu ve en zengin şehirleri bulunuyordu. Geçmişin zengin mirası, şimdinin kültürel ilişkileri ve bir çok düşünür ve sanatçıyı destekleyecek miktarda servet, çalışmak ve üretmek için ideal bir çevre yaratmıştı.² Orta Asya aydınlanma tarihi binlerce yıl, hem özgür düşünceye hem de dini alanda, yeni bilgilere ve görüşlere kucak açtığı görülür. Bu açıdan, yeniliğe ve eleştiriye açık, sonsuz öğrenme güdüsüyle hareket eden ve kendinden emin bir medeniyet­tir. Orta Asya’nın o dönemdeki entelektüel birikimi, Antik Yunan Uygarlığından çıkmış Aristoteles, Platon, Batlamyus gibi bilginlerin öğretilerinden etkilenerek ve o öğretilerin üzerine koyarak ilerlemiş, Avrupa Rönesans’ında filizlenen birçok düşüncenin tohumlarını atmıştır.

Doğu uygarlığı, Turan coğrafyası, Çin, Hint, Mezopotamya, İran, Anadolu uygarlıklarının bir sentezidir. İpek Yolu çağdaş, toplumcu, paylaşmacı ve bilim alanında ilerleyen bir Asya uygarlığının birbirine bağlanmasını sağlayan manevi ve kültürel bir köprüdür. Bu kültürün mitolojik simgesi ise, Farslarda Simurg, Araplarda Zümrudu Anka, Ruslarda Ateş Kuşu adlarını alan, Huma Kuşu ya da Umay Ana’dır.Asya uygarlığı Çağdaş, aydınlanmacı, akılcı yeni değerler, bu kültürel birikime, simge ve değerlere aşılanarak yükselecektir.³

Orta Asya Uygarlığını, istiridyedeki inciye benzetebiliriz. İstiridye içine giren kum tanesini sedefle kaplar ve sonunda inci oluşur. Orta Asya Uygarlığı da öğrendiği her bilgi tanesini alır ve o bilginin üstüne koyarak inci gibi parlayan zihinler yaratır.

Ekonomik, kültürel ve siyasi alanda yükselen Asya Uygarlığı felsefe ve matematiğin gelişmesi ile sınırlı kalmamış diğer doğa bilimlerinin de ayakları yere basmıştır.

İSLAM UYGARLIĞININ YÜKSELİŞE GEÇİŞİ

Sasanilerin 4. yüzyıldan itibaren Çin-Hint ticaret yolunun ele geçirmesiyle bölgede ekonomik sarsıntılar yaşanmış ve kabileler arası çatışmalar şiddetlenerek toplumsal krizler ortaya çıkmıştır. Bunlara Pers ve Habeş saldırıları eklenince kabileler arası birlik güçlenmeye başlamıştır. Böylelikle merkezi otoritenin güçlenmeye başlamasıyla kentleşmeler, işgal bölgelerinin örgütlenmesi, tarım arazilerinin işlenmesi, ulaşım, taşıma ve teknolojiye olan ihtiyaçlar artmıştır.

İslam Orta Asya’da 7. yüzyılda doğarken Antik Yunan ve Roma kültürü çökmeye başladı. Roma İmparatorluğu döneminde başlayan duraklama ve sonrasında imparatorluğun çöküşü, bu uygarlığın karanlık bir döneme girmesine neden olmuştu. İkinci Roma olarak görülen Bizans ise bu kültür mirasını devam ettiremediği gibi antik zamandan kalan birçok esere de hasar vermiştir.

İmparator Marcian yaklaşık bir buçuk asırdır Heretik yorumlu dini düşüncelerin kaynağının İskenderiye olduğunu biliyordu ve bir daha bu fikirlerin yeşermemesi için 1 Ağustos 455 tarihinde imparator, Mısır Valisine gönderdiği fermanda. İskenderiye kütüphanesinin yakılmasını emretti. Bazı tarihçilerin İskenderiye Kütüphanesinin Hz. Ömer’in yaktığı iddiası tamamen asılsızdır.⁴

İleri zamanlarda Urfa akademisi ve Platon akademisi kapatıldı. Bu koşullarda Nasturi keşişleri, Atinalı ve İskenderiyeli filozoflar Bizans’ın zulmünden İran’a kaçtılar. İran coğrafyasında Sasanilerin hoşgörüsü sayesinde kültürel zenginlik artmış ve bilimsel tartışmalar alevlenmiştir. Birçok antik zamana ait eser çevrilmeye başlamıştır. Suriye ve İran’ın Araplar tarafından fethedilmesi toplumsal ve siyasi değişikliklerle birlikte bilime olan meraklı çalışmaları da kamçılamıştır.

Dünya medeniyet tarihine bakıldığında, Yunan medeniyetinin aklı ve felsefeyi, Hint medeniyetinin mistisizmi, İslam medeniyetinin de kendine özgün temel özellikleri olduğu görülmektedir.

HARAÇLI TOPLUMDAN UYGAR TOPLUMA

İslamiyet ile kan bağı olan kabile toplumundan feodal ilişkilerin kurulduğu devlet düzenine geçilmiştir. Kabile toplumu içindeki bütün insanlara İslamiyet’i yayarak ümmet kardeşliğine dönüştürmüş.⁵ Hz. Muhammed’in getirdiği hukuk sistemi ile ticaretin yağmalara ve baskınlara karşı korunmasını sağlamıştır. Bu tarihsel sıçrama medeniyete geçiştir. Batı’da İspanya’ya doğuda Asya içlerine doğru uzanan bu imparatorluk 7-15. yüzyıllar arasında dünyanın merkeziydi. Türk -İslam Uygarlığı, Sümerlerden Antik Yunan ve Roma mirasını geliştirerek Avrupa Rönesans’ının kaynağı olmuştur. Emevi, Abbasi, Selçuklu ve Osmanlı imparatorlukları doğa bilimlerinde, teknolojik atılımlarda ve kültürel zenginlikleriyle tarihe büyük bir birikim bıraktılar.

İslamiyet bu coğrafyada çeşitli halklarla ve onların farklılıklarıyla yüz yüze gelmişti. Helen-Hristiyan ve İran-Fars kültürleri İslamiyet ile uzlaştırılarak ticaret geliştirilmiş ve büyük bir kültür devrimi yaratılmıştır. Sokrates, Eflatun, Aristoteles’i Neoplatonizm kurucusu Plotinos’un aracılığı ile tanımışlar aynı soruları sorup cevaplarını aramışlardı.

Doğunun rasyonalist hareketi olarak anılan Mutezile akımına (Kelam) göre iman Kalp ile tasdik, dil ile ikrar ve amelden oluşur. Bu akım İslam’ın akıl ile yorumlanmasını savunanlar tarafından benimsendi. Onlara göre doğa yasalarını akıl yoluyla keşfedebildiklerine göre bu durumda akıl ile vahiy arasında bir çatışma söz konusu değildi. Mutezile akımı Hicri ikinci asrın başından dördüncü asrın sonuna kadar İslâm düşüncesinde önemli bir yer edindi.⁶ “Bağımsızlaşan” anlamına gelen Mutezile akımı, 10. ve 11. yüzyılda çok sayıda bilim adamını ve filozofu etkisi altına aldı.  Ebul’l-Huzeyl, İbrahim Nazzam, Hayyat, Cahiz, Ebu’l Maali, Fahreddin Razi, Seyid Şerif Cürcani, Sadüddin Taftazani, İbn Sina ve Nasirüddin Tusi olduğu birkaçıdır.Daha sonra bu akım, Endülüs’te İbn Bacce ve İbn Rüşd üzerinden Batı’yı da etkisi altına alacaktır. Batı’nın 12. ve 13. yüzyıllarda yaşayan R. Bacon, Th. Aquinas gibi ünlü düşünürlerini en çok etkiliyen bu akım oldu.⁷

ORTA DOĞU’NUN BİLİM MERKEZLERİ: ŞAM VE BAĞDAT

Emeviler Döneminde, Yahudi, Hristiyan, Manist ve Müslümanlar bir arada yaşıyor çarşı ve pazarları bilimsel felsefi tartışmalardan geçilmiyordu. İmparatorluk merkezinin Şam’ taşınması bilim ve kültür birikimi Şam’da merkezileşti. Emeviler, 750 yılında Kufe merkezli bir halk ayaklanması ile yıkılmıştır. Böylece imparatorluk merkezi Şam’dan Bağdat’ kaymıştır. Merkezin Bağdat’a Kaymasıyla siyasi ve kültürel birikim Hint ve Çin ve Türk kültürleriyle zenginleşti. Abbasi döneminde dünyanın her yerinden kitaplar getiriliyor ve hepsi Arapçaya çevrilerek kütüphaneler zenginleşiyordu. Bu kitap çevirileri ve halka açık kütüphaneler aydın sınıfı ve muazzam bir entelektüel birikim yaratarak bilim, felsefe ve teknolojik icatların gelişmesine neden olmuştur.

Bu oluşan entelektüel birikimin merkezileşme ihtiyacı doğmuş bu ihtiyacı karşılamak için Halife El-Me’mun Beyt’ül Hikme (Bilgi Evi) okulu ile Endülüs arasında bilim köprüsü kurulmuştu. Doğu dünyasında İskenderiye, Antakya, Harran ve Bağdat‟ta kurulan çeviri okullarına benzeyen bir okul Toledo‟da da kuruldu. Toledo‟da yüze yakın Doğu eseri önce Latinceye sonra halk dillerine çevrilmiştir. Bu çalışmalar sayesinde Avrupa‟da ilginin Doğuya yönelmesine sebep olmuştur. Herder, “Avrupa, kültürünün oluşmasında Endülüs kültürüne çok şeyler borçludur” tespitini yapmıştır.34 Toledolu çevirmenlerin öncelikli ilgileri Arapçaya çevrilmiş Grek asıllı kaynaklara dönüktü. Yapılan çeviriler sayesinde doğudaki bilgi birikimine ulaştılar.

Beyt’ül Hikme (Bilgi Evi) ile başlayan süreç Doğu Uygarlığı için bir dönüm noktasıdır. Bilim medreselerin rasathanelerin kurulması, fizik matematik, biyoloji, tıp, astronomi, mineroloji, tarih, coğrafya, felsefe, botanik gibi bilim dallarında çok ileri gelişmeler yaşanmıştır.

BİLİMSEL GELİŞMELER

İslamlar Yunan ve Hint aritmetiklerini kullanarak yeni işlemler geliştirmiş bu işlemleri gelitirenler Ebu-l fazl ibn Türk ve Mehmed Bin Musa Harezmi adında iki Türktür.Cebiri daha ileriye götürerek matematiğin özel bir konusu olmasını sağlamışlardır.

New York Üniversitesi’nden Draper, evrim düşüncesinin ilk tohumlarını İbni Heysem’de bulmaktadır. Íslam dünyasında tıp ve doğa bilimleri alanlarındaki büyük araştırmaların İbni Rıdvan, İbni Zühr, İbni Baytar tarafından yapıldığını ve nihayet İbni Sina’nın Kanun’u ile tamamen sistemleştiril- diğini biliyoruz. Bu eserlerin de önemli bir kısmı Batı’ya geçmiş Batı tıbbının ve doğa bilimlerinin oluşmasında etkili olmuştur.

DÖNEME DAMGASINI VURMUŞ BİLGİNLER

İsâ bin Ali: Latinler tarafından “Jesu Haly” diye tanınırdı. Liber memorialis opthalmicorum adlı eseri çevrildi.

Ebû Yusuf ibni İshak el-Kindî: Eserleri en çok çevrilenlerden olan bilgin, Latin dünyasında “Alkindus” olarak tanınırdı. Astrone miye, tıbba, meteorolojiye, ruhbilimine ve astrolojiye ilişkin biçcok eseri ile Aristoteles’ten aktardığı De Anima adlı eser Latinceye çevrilmiştir.

Ebû Bekr Mehmed bin Zekerya-r-Razî (841-926): Latin dünyasında “Rhazes”, “Alrazes” veya “Albubator” adıyla tanınırdı. Ortaçağ sonuna kadar Avrupa’da en büyük üstatlardan biri olarak kabul edildi. Hippokrates ve Galenos’a ait yorumları ile kendi eserlerinin bir kısmı Latinceye çevrilmiştir.

Yahya bin Serabi: Bu bilginin adı Latincede “Serapion Senior” veya “Janus Damascenus” diye ünlüdür. Kendi eserleri çevrildiği gibi kendisi de çeviri yapmıştır.

İbni Heysem: Latincede “Alhazen” adıyla tanınan, matematik ve fizik alanındaki birçok eseri çevrilen ünlü bilgindir.

Ebû Yakub İshak Süleyman el-İsrailî (850-941): Tarifler hakkında kitap, Unsurlar kitabı gibi eserleri Latinceye çevrildi. Eserleri Omnia Opera Isaac adıyla toplandı ve 1515’te Lyon’da basıldı.

Ali bin Abbas: Doğu’dan çok Batı’da tanınan İranlı bilgin. Latinler tip ve astrolojiye ilişkin eserlerini “Haly Abbas” adıyla tanırlar.

Ebû Cafer bin İbrahim Ebû Halid (1004): Elgarîze adlı eseri çevrilmiştir.

Ebû Ali Hüseyn ibni Abdullah ibni Sinâ (980-1037): Avrupa’da “Avicenna” adıyla tanınan ünlü bilgin, tip ve felsefe alanında asırlarca hüküm sürmüştür. Birçok filozofu etkilemiş, tip alanında rakipsiz bir üstat olarak yeni devirlere kadar etkisi devam etmiştir. O dönemler Avrupa’da İbni Sinâ çevirmeni ve yorumcusu olmakla ünlü kişiler vardı. Başta Kanun, Şifa, Kitab-ün-nefs, Necat gibi eserleri olmak üzere, felsefe, fizik, tip, simya alanlarında birçok eseri Latinceye çevrilmiştir.

Banu Musa: Dokuzuncu yüzyıl Bağdat’ında Halife Memun ve haleflerinin yönetimi altında bilimsel camiayı yönetiyorlardı.  Ahmed, geometri ve astronomi çalışmalarının yanı sıra, Yaratıcı Cihazlar Kitabı adlı pratik cihaz larla ilgili öncü bir çalışmaya imza atmıştı. 

Ebu Reyhan el BİRUNİ (973-1048): Harezm’den gelen Hezarfen, önce Ürgenç’teki  Harezm’in  Şahları  (Şimdiki  Türkmenistan)  yönetiminde  gelişmeye  başlamış, sonra  çalışmalarını  Gazneli  Mahmud’un  Afganistan’daki  sarayında  sürdürmüştü.  Astronomi, jeodezi,  tarih ve sosyal bilimler üzerine olan çalışmaları onu, antik çağ ve Avrupa Rönesans’ı arası dönemde en büyük bilim adamı yapmıştı. 

Ebu Nasr Muhammed el-FARABİ (870-950): Modern Kazakistan’ın Otrar bölgesinden batıda bilinen ismiyle Alfarabius, Aristoteles’ten sonra “ikinci öğretmen” olarak anılır.  Mantığın büyük kâşifi Farabi, bilginin her alanını kurgulamıştır. 

Ahmed el-FERGANİ (797-860): Şimdiki Özbekistan’ın Fergana Vadisi’nden gelen gök bilimcisi.  Fergani’nin Elementleri astronomiye dair Arapçada yazılan ilk eserlerdendir.  Batıda Alfraganus olarak bilinir.

DOĞU’DAKİ BİRİKİMİN BATI’YA GEÇMESİ

Beyt’ül Hikme (Bilgi Evi) çalışmaları Endülüs ve Sicilya’ya kadar gitmiş ve uygarlık birikimi Avrupa kapılarına kadar dayanmıştı. Ortaçağ Batı kütüphaneleri yazar ve çeşitlilik açısından çok azdı. Bilimsel araştırma için araçları olmadığından Doğa bilimlerinde çok geridelerdi. 11. ve 12. yüzyıllarda İtalya’nın işgali ve Haçlı Seferleri ile İslamlar ile tanışan Avrupa yayın ve çeviri faaliyetlerini artırdı. Güney Avrupa’da kurulan ilk medreseler mimarisine ve müfredatına kadar neredeyse İslam Medreselerinin aynısıydı. 13. yüzyılda Montpellier ve Boulogne medreseleri ardından Paris Üniversitesi, Oxford, Cologne Üniversiteleri kurularak bilim merkezleri İngiltere ve Almanya olmuştur. Bu okullarda İbni Rüşdcülük ve İbni Sinacılık akımları başlamış bu düşünce sistemlerinin birleşmesiyle Hristiyanlık felsefesi haline gelmiştir.⁸ Batı dünyasındaki bu gelişme 14.ve 15. yüzyıllarda bilimsel ve felsefi ataklara geçmesine ve bağrında doğacak olan Batı Rönesans’ının besin kaynaklarını biriktirmesine neden oldu. Batı Rönesans’ı da insanlık tarihine büyük katkılarda bulunmuş Aydınlanma Devrimi’ne yataklık etmiştir. Fakat bu süreci açıklayan batılı tarihçilerin ortaya attığı Antik Yunan’ın devamlılığı tezleri doğru değildir. Doğu Uygarlığından edindiği bilgilerle Batı uygarlığı kurulmuş hatta Antik Yunan kültürüyle o zaman tanışmışlardı.

Serap German

TGB İzmir İl Yöneticisi

KAYNAKÇA :

1- http://www.msydergi.com/uploads/dergi/201.pdf

2- Kayıp Aydınlanma S.Frederick Starr sayfa 665

3- https://www.aydinlik.com.tr/haber/simurg-un-gizemi-ve-kullerinden-yeniden-dogan-asya-1-mehmet-ulusoy-kose-yazilari-mayis-2019

4- http://web.firat.edu.tr/sosyalbil/dergi/arsiv/cilt10/sayi1/051-068.pdf

5- Hz.Muhammed Silahlı Peygamberin Medeniyet Devrimi Doğu Perinçek syf 35-50

6- http://static.dergipark.org.tr:8080/article-download/imported/5000168606/5000152438.pdf?

7- Doğu Uygarlığının Yükselişinin Tarihsel Nedenleri s. 79

8- https://www.academia.edu/30239698/%C4%B0bn_Sinan%C4%B1n_Bat%C4%B1_D%C3%BCnyas%C4%B1ndaki_Etkileri

tgb.gen.tr

Emperyalist batının tarih anlayışı Orta Asya ve İslam Uygarlığını görmezden gelerek bilimin ve uygarlığın sadece antik ve Batı kaynaklı olduğu safsatalarını yazarak gerçeklere gözlerini kapatmıştır. Bu anlayış aynı zamanda Avrupa Aydınlanma çağının köklerini yine Antik Yunan tarihe dayandırmaya çalışarak tarihsel hataya düşmüşlerdir. Avrupa Aydınlanma çağının kökleri sanılanın aksine Antik Yunanda değil Doğu Uygarlığındadır. Doğu Rönesans’ı Antik Yunan ve Roma medeniyetleri ile Batı Rönesans’ı arasında bir köprüdür.

Avrupa merkezci tarih anlayışı, Batı uygarlığını, kendine özgü tarihsel gelişmenin ürünü olarak görür. Buna göre, bugünkü Batı uygarlığı, insanlığın genel gelişim çizgisinden ayrılmış, daha verimli bir yola sapmış ve diğer uygarlıklar karşısında üstün bir konuma gelmiştir.¹ Oysa her coğrafya ve toplumlardaki gelişmeler zaten kendi iç dinamiklerinden doğduğu için özgündür. Bu tarih anlayışı, tarihi bütünsel görmeyi reddetmekle yani tarih bilimine ihanet etmekle birlikte “Avrupa Uygarlık Mucizesi” mitine dönüştürmüştür. Bu mite göre Batı uygarlığı Yunanistan’da doğmuş Roma Üzerinden bugüne ulaşmıştır. Bu kurgunun gerçeklikle pek bir alakası yoktur ama ideolojik ihtiyaçlara cevap vermektedir Emperyalist ideolojiye göre çağdaş ve uygar olan ne varsa kendi köklerindedir ve Doğu her zaman durağanlığı, yobazlığı ve geriliği çağrıştırır. Bu ideolojik argümanların sonucu 18. ve 19. yüzyıllarda batılı toplumbilimciler tarafından şekillendirilmiş olan tarihçiliğe oryantalizm adı verilmiştir. Oryantalistler, doğu halklarına karşı ötekileştirici ifadeler kullanmışlardır.

Tarihi gerçekler ise bambaşkadır bu yazıda Türk ve Arap Uygarlıklarını yani İslam Uygarlığına düşmanlık yapan ve batı tezlerini savunanlara karşı Doğu Rönesans’ının doğuşunu kendinden önceki ve sonraki medeniyetler arasında ördüğü köprüye dair özet şeklinde bir başlangıç yapacağız.

İSTİRİDYEDEKİ İNCİ

Kayıp Aydınlanma yazarı Starr’a göre 680-740 yılları arasında Orta Asya’nın Araplar tarafından fethi 750 yılındaki Abbasi devriminde Orta Asyalıların rolü ve Halife Memun’un 819 yılında Bağdat’ı ele geçirmesi, Orta Asya’nın zaten antik olan medeniyetinde yeni bir evre yarattı. Bundan birkaç yüz- yıl sonra, şimdi Doğu Iran, Batı Çin ve Kırgızistan’dan Afganistan boyunca güneye uzayan Büyük Orta Asya Dünya’nın merkeziydi. Burada Dünya’nın en büyük ticaret antreposu ve en zengin şehirleri bulunuyordu. Geçmişin zengin mirası, şimdinin kültürel ilişkileri ve bir çok düşünür ve sanatçıyı destekleyecek miktarda servet, çalışmak ve üretmek için ideal bir çevre yaratmıştı.² Orta Asya aydınlanma tarihi binlerce yıl, hem özgür düşünceye hem de dini alanda, yeni bilgilere ve görüşlere kucak açtığı görülür. Bu açıdan, yeniliğe ve eleştiriye açık, sonsuz öğrenme güdüsüyle hareket eden ve kendinden emin bir medeniyet­tir. Orta Asya’nın o dönemdeki entelektüel birikimi, Antik Yunan Uygarlığından çıkmış Aristoteles, Platon, Batlamyus gibi bilginlerin öğretilerinden etkilenerek ve o öğretilerin üzerine koyarak ilerlemiş, Avrupa Rönesans’ında filizlenen birçok düşüncenin tohumlarını atmıştır.

Doğu uygarlığı, Turan coğrafyası, Çin, Hint, Mezopotamya, İran, Anadolu uygarlıklarının bir sentezidir. İpek Yolu çağdaş, toplumcu, paylaşmacı ve bilim alanında ilerleyen bir Asya uygarlığının birbirine bağlanmasını sağlayan manevi ve kültürel bir köprüdür. Bu kültürün mitolojik simgesi ise, Farslarda Simurg, Araplarda Zümrudu Anka, Ruslarda Ateş Kuşu adlarını alan, Huma Kuşu ya da Umay Ana’dır.Asya uygarlığı Çağdaş, aydınlanmacı, akılcı yeni değerler, bu kültürel birikime, simge ve değerlere aşılanarak yükselecektir.³

Orta Asya Uygarlığını, istiridyedeki inciye benzetebiliriz. İstiridye içine giren kum tanesini sedefle kaplar ve sonunda inci oluşur. Orta Asya Uygarlığı da öğrendiği her bilgi tanesini alır ve o bilginin üstüne koyarak inci gibi parlayan zihinler yaratır.

Ekonomik, kültürel ve siyasi alanda yükselen Asya Uygarlığı felsefe ve matematiğin gelişmesi ile sınırlı kalmamış diğer doğa bilimlerinin de ayakları yere basmıştır.

İSLAM UYGARLIĞININ YÜKSELİŞE GEÇİŞİ

Sasanilerin 4. yüzyıldan itibaren Çin-Hint ticaret yolunun ele geçirmesiyle bölgede ekonomik sarsıntılar yaşanmış ve kabileler arası çatışmalar şiddetlenerek toplumsal krizler ortaya çıkmıştır. Bunlara Pers ve Habeş saldırıları eklenince kabileler arası birlik güçlenmeye başlamıştır. Böylelikle merkezi otoritenin güçlenmeye başlamasıyla kentleşmeler, işgal bölgelerinin örgütlenmesi, tarım arazilerinin işlenmesi, ulaşım, taşıma ve teknolojiye olan ihtiyaçlar artmıştır.

İslam Orta Asya’da 7. yüzyılda doğarken Antik Yunan ve Roma kültürü çökmeye başladı. Roma İmparatorluğu döneminde başlayan duraklama ve sonrasında imparatorluğun çöküşü, bu uygarlığın karanlık bir döneme girmesine neden olmuştu. İkinci Roma olarak görülen Bizans ise bu kültür mirasını devam ettiremediği gibi antik zamandan kalan birçok esere de hasar vermiştir.

İmparator Marcian yaklaşık bir buçuk asırdır Heretik yorumlu dini düşüncelerin kaynağının İskenderiye olduğunu biliyordu ve bir daha bu fikirlerin yeşermemesi için 1 Ağustos 455 tarihinde imparator, Mısır Valisine gönderdiği fermanda. İskenderiye kütüphanesinin yakılmasını emretti. Bazı tarihçilerin İskenderiye Kütüphanesinin Hz. Ömer’in yaktığı iddiası tamamen asılsızdır.⁴

İleri zamanlarda Urfa akademisi ve Platon akademisi kapatıldı. Bu koşullarda Nasturi keşişleri, Atinalı ve İskenderiyeli filozoflar Bizans’ın zulmünden İran’a kaçtılar. İran coğrafyasında Sasanilerin hoşgörüsü sayesinde kültürel zenginlik artmış ve bilimsel tartışmalar alevlenmiştir. Birçok antik zamana ait eser çevrilmeye başlamıştır. Suriye ve İran’ın Araplar tarafından fethedilmesi toplumsal ve siyasi değişikliklerle birlikte bilime olan meraklı çalışmaları da kamçılamıştır.

Dünya medeniyet tarihine bakıldığında, Yunan medeniyetinin aklı ve felsefeyi, Hint medeniyetinin mistisizmi, İslam medeniyetinin de kendine özgün temel özellikleri olduğu görülmektedir.

HARAÇLI TOPLUMDAN UYGAR TOPLUMA

İslamiyet ile kan bağı olan kabile toplumundan feodal ilişkilerin kurulduğu devlet düzenine geçilmiştir. Kabile toplumu içindeki bütün insanlara İslamiyet’i yayarak ümmet kardeşliğine dönüştürmüş.⁵ Hz. Muhammed’in getirdiği hukuk sistemi ile ticaretin yağmalara ve baskınlara karşı korunmasını sağlamıştır. Bu tarihsel sıçrama medeniyete geçiştir. Batı’da İspanya’ya doğuda Asya içlerine doğru uzanan bu imparatorluk 7-15. yüzyıllar arasında dünyanın merkeziydi. Türk -İslam Uygarlığı, Sümerlerden Antik Yunan ve Roma mirasını geliştirerek Avrupa Rönesans’ının kaynağı olmuştur. Emevi, Abbasi, Selçuklu ve Osmanlı imparatorlukları doğa bilimlerinde, teknolojik atılımlarda ve kültürel zenginlikleriyle tarihe büyük bir birikim bıraktılar.

İslamiyet bu coğrafyada çeşitli halklarla ve onların farklılıklarıyla yüz yüze gelmişti. Helen-Hristiyan ve İran-Fars kültürleri İslamiyet ile uzlaştırılarak ticaret geliştirilmiş ve büyük bir kültür devrimi yaratılmıştır. Sokrates, Eflatun, Aristoteles’i Neoplatonizm kurucusu Plotinos’un aracılığı ile tanımışlar aynı soruları sorup cevaplarını aramışlardı.

Doğunun rasyonalist hareketi olarak anılan Mutezile akımına (Kelam) göre iman Kalp ile tasdik, dil ile ikrar ve amelden oluşur. Bu akım İslam’ın akıl ile yorumlanmasını savunanlar tarafından benimsendi. Onlara göre doğa yasalarını akıl yoluyla keşfedebildiklerine göre bu durumda akıl ile vahiy arasında bir çatışma söz konusu değildi. Mutezile akımı Hicri ikinci asrın başından dördüncü asrın sonuna kadar İslâm düşüncesinde önemli bir yer edindi.⁶ “Bağımsızlaşan” anlamına gelen Mutezile akımı, 10. ve 11. yüzyılda çok sayıda bilim adamını ve filozofu etkisi altına aldı.  Ebul’l-Huzeyl, İbrahim Nazzam, Hayyat, Cahiz, Ebu’l Maali, Fahreddin Razi, Seyid Şerif Cürcani, Sadüddin Taftazani, İbn Sina ve Nasirüddin Tusi olduğu birkaçıdır.Daha sonra bu akım, Endülüs’te İbn Bacce ve İbn Rüşd üzerinden Batı’yı da etkisi altına alacaktır. Batı’nın 12. ve 13. yüzyıllarda yaşayan R. Bacon, Th. Aquinas gibi ünlü düşünürlerini en çok etkiliyen bu akım oldu.⁷

ORTA DOĞU’NUN BİLİM MERKEZLERİ: ŞAM VE BAĞDAT

Emeviler Döneminde, Yahudi, Hristiyan, Manist ve Müslümanlar bir arada yaşıyor çarşı ve pazarları bilimsel felsefi tartışmalardan geçilmiyordu. İmparatorluk merkezinin Şam’ taşınması bilim ve kültür birikimi Şam’da merkezileşti. Emeviler, 750 yılında Kufe merkezli bir halk ayaklanması ile yıkılmıştır. Böylece imparatorluk merkezi Şam’dan Bağdat’ kaymıştır. Merkezin Bağdat’a Kaymasıyla siyasi ve kültürel birikim Hint ve Çin ve Türk kültürleriyle zenginleşti. Abbasi döneminde dünyanın her yerinden kitaplar getiriliyor ve hepsi Arapçaya çevrilerek kütüphaneler zenginleşiyordu. Bu kitap çevirileri ve halka açık kütüphaneler aydın sınıfı ve muazzam bir entelektüel birikim yaratarak bilim, felsefe ve teknolojik icatların gelişmesine neden olmuştur.

Bu oluşan entelektüel birikimin merkezileşme ihtiyacı doğmuş bu ihtiyacı karşılamak için Halife El-Me’mun Beyt’ül Hikme (Bilgi Evi) okulu ile Endülüs arasında bilim köprüsü kurulmuştu. Doğu dünyasında İskenderiye, Antakya, Harran ve Bağdat‟ta kurulan çeviri okullarına benzeyen bir okul Toledo‟da da kuruldu. Toledo‟da yüze yakın Doğu eseri önce Latinceye sonra halk dillerine çevrilmiştir. Bu çalışmalar sayesinde Avrupa‟da ilginin Doğuya yönelmesine sebep olmuştur. Herder, “Avrupa, kültürünün oluşmasında Endülüs kültürüne çok şeyler borçludur” tespitini yapmıştır.34 Toledolu çevirmenlerin öncelikli ilgileri Arapçaya çevrilmiş Grek asıllı kaynaklara dönüktü. Yapılan çeviriler sayesinde doğudaki bilgi birikimine ulaştılar.

Beyt’ül Hikme (Bilgi Evi) ile başlayan süreç Doğu Uygarlığı için bir dönüm noktasıdır. Bilim medreselerin rasathanelerin kurulması, fizik matematik, biyoloji, tıp, astronomi, mineroloji, tarih, coğrafya, felsefe, botanik gibi bilim dallarında çok ileri gelişmeler yaşanmıştır.

BİLİMSEL GELİŞMELER

İslamlar Yunan ve Hint aritmetiklerini kullanarak yeni işlemler geliştirmiş bu işlemleri gelitirenler Ebu-l fazl ibn Türk ve Mehmed Bin Musa Harezmi adında iki Türktür.Cebiri daha ileriye götürerek matematiğin özel bir konusu olmasını sağlamışlardır.

New York Üniversitesi’nden Draper, evrim düşüncesinin ilk tohumlarını İbni Heysem’de bulmaktadır. Íslam dünyasında tıp ve doğa bilimleri alanlarındaki büyük araştırmaların İbni Rıdvan, İbni Zühr, İbni Baytar tarafından yapıldığını ve nihayet İbni Sina’nın Kanun’u ile tamamen sistemleştiril- diğini biliyoruz. Bu eserlerin de önemli bir kısmı Batı’ya geçmiş Batı tıbbının ve doğa bilimlerinin oluşmasında etkili olmuştur.

DÖNEME DAMGASINI VURMUŞ BİLGİNLER

İsâ bin Ali: Latinler tarafından “Jesu Haly” diye tanınırdı. Liber memorialis opthalmicorum adlı eseri çevrildi.

Ebû Yusuf ibni İshak el-Kindî: Eserleri en çok çevrilenlerden olan bilgin, Latin dünyasında “Alkindus” olarak tanınırdı. Astrone miye, tıbba, meteorolojiye, ruhbilimine ve astrolojiye ilişkin biçcok eseri ile Aristoteles’ten aktardığı De Anima adlı eser Latinceye çevrilmiştir.

Ebû Bekr Mehmed bin Zekerya-r-Razî (841-926): Latin dünyasında “Rhazes”, “Alrazes” veya “Albubator” adıyla tanınırdı. Ortaçağ sonuna kadar Avrupa’da en büyük üstatlardan biri olarak kabul edildi. Hippokrates ve Galenos’a ait yorumları ile kendi eserlerinin bir kısmı Latinceye çevrilmiştir.

Yahya bin Serabi: Bu bilginin adı Latincede “Serapion Senior” veya “Janus Damascenus” diye ünlüdür. Kendi eserleri çevrildiği gibi kendisi de çeviri yapmıştır.

İbni Heysem: Latincede “Alhazen” adıyla tanınan, matematik ve fizik alanındaki birçok eseri çevrilen ünlü bilgindir.

Ebû Yakub İshak Süleyman el-İsrailî (850-941): Tarifler hakkında kitap, Unsurlar kitabı gibi eserleri Latinceye çevrildi. Eserleri Omnia Opera Isaac adıyla toplandı ve 1515’te Lyon’da basıldı.

Ali bin Abbas: Doğu’dan çok Batı’da tanınan İranlı bilgin. Latinler tip ve astrolojiye ilişkin eserlerini “Haly Abbas” adıyla tanırlar.

Ebû Cafer bin İbrahim Ebû Halid (1004): Elgarîze adlı eseri çevrilmiştir.

Ebû Ali Hüseyn ibni Abdullah ibni Sinâ (980-1037): Avrupa’da “Avicenna” adıyla tanınan ünlü bilgin, tip ve felsefe alanında asırlarca hüküm sürmüştür. Birçok filozofu etkilemiş, tip alanında rakipsiz bir üstat olarak yeni devirlere kadar etkisi devam etmiştir. O dönemler Avrupa’da İbni Sinâ çevirmeni ve yorumcusu olmakla ünlü kişiler vardı. Başta Kanun, Şifa, Kitab-ün-nefs, Necat gibi eserleri olmak üzere, felsefe, fizik, tip, simya alanlarında birçok eseri Latinceye çevrilmiştir.

Banu Musa: Dokuzuncu yüzyıl Bağdat’ında Halife Memun ve haleflerinin yönetimi altında bilimsel camiayı yönetiyorlardı.  Ahmed, geometri ve astronomi çalışmalarının yanı sıra, Yaratıcı Cihazlar Kitabı adlı pratik cihaz larla ilgili öncü bir çalışmaya imza atmıştı. 

Ebu Reyhan el BİRUNİ (973-1048): Harezm’den gelen Hezarfen, önce Ürgenç’teki  Harezm’in  Şahları  (Şimdiki  Türkmenistan)  yönetiminde  gelişmeye  başlamış, sonra  çalışmalarını  Gazneli  Mahmud’un  Afganistan’daki  sarayında  sürdürmüştü.  Astronomi, jeodezi,  tarih ve sosyal bilimler üzerine olan çalışmaları onu, antik çağ ve Avrupa Rönesans’ı arası dönemde en büyük bilim adamı yapmıştı. 

Ebu Nasr Muhammed el-FARABİ (870-950): Modern Kazakistan’ın Otrar bölgesinden batıda bilinen ismiyle Alfarabius, Aristoteles’ten sonra “ikinci öğretmen” olarak anılır.  Mantığın büyük kâşifi Farabi, bilginin her alanını kurgulamıştır. 

Ahmed el-FERGANİ (797-860): Şimdiki Özbekistan’ın Fergana Vadisi’nden gelen gök bilimcisi.  Fergani’nin Elementleri astronomiye dair Arapçada yazılan ilk eserlerdendir.  Batıda Alfraganus olarak bilinir.

DOĞU’DAKİ BİRİKİMİN BATI’YA GEÇMESİ

Beyt’ül Hikme (Bilgi Evi) çalışmaları Endülüs ve Sicilya’ya kadar gitmiş ve uygarlık birikimi Avrupa kapılarına kadar dayanmıştı. Ortaçağ Batı kütüphaneleri yazar ve çeşitlilik açısından çok azdı. Bilimsel araştırma için araçları olmadığından Doğa bilimlerinde çok geridelerdi. 11. ve 12. yüzyıllarda İtalya’nın işgali ve Haçlı Seferleri ile İslamlar ile tanışan Avrupa yayın ve çeviri faaliyetlerini artırdı. Güney Avrupa’da kurulan ilk medreseler mimarisine ve müfredatına kadar neredeyse İslam Medreselerinin aynısıydı. 13. yüzyılda Montpellier ve Boulogne medreseleri ardından Paris Üniversitesi, Oxford, Cologne Üniversiteleri kurularak bilim merkezleri İngiltere ve Almanya olmuştur. Bu okullarda İbni Rüşdcülük ve İbni Sinacılık akımları başlamış bu düşünce sistemlerinin birleşmesiyle Hristiyanlık felsefesi haline gelmiştir.⁸ Batı dünyasındaki bu gelişme 14.ve 15. yüzyıllarda bilimsel ve felsefi ataklara geçmesine ve bağrında doğacak olan Batı Rönesans’ının besin kaynaklarını biriktirmesine neden oldu. Batı Rönesans’ı da insanlık tarihine büyük katkılarda bulunmuş Aydınlanma Devrimi’ne yataklık etmiştir. Fakat bu süreci açıklayan batılı tarihçilerin ortaya attığı Antik Yunan’ın devamlılığı tezleri doğru değildir. Doğu Uygarlığından edindiği bilgilerle Batı uygarlığı kurulmuş hatta Antik Yunan kültürüyle o zaman tanışmışlardı.

Serap German

TGB İzmir İl Yöneticisi

KAYNAKÇA :

1- http://www.msydergi.com/uploads/dergi/201.pdf

2- Kayıp Aydınlanma S.Frederick Starr sayfa 665

3- https://www.aydinlik.com.tr/haber/simurg-un-gizemi-ve-kullerinden-yeniden-dogan-asya-1-mehmet-ulusoy-kose-yazilari-mayis-2019

4- http://web.firat.edu.tr/sosyalbil/dergi/arsiv/cilt10/sayi1/051-068.pdf

5- Hz.Muhammed Silahlı Peygamberin Medeniyet Devrimi Doğu Perinçek syf 35-50

6- http://static.dergipark.org.tr:8080/article-download/imported/5000168606/5000152438.pdf?

7- Doğu Uygarlığının Yükselişinin Tarihsel Nedenleri s. 79

8- https://www.academia.edu/30239698/%C4%B0bn_Sinan%C4%B1n_Bat%C4%B1_D%C3%BCnyas%C4%B1ndaki_Etkileri

tgb.gen.tr

Kurtuluş Savaşı, tarih sahnesinde ezilen tüm uluslara örnek bir mücadeledir. Türk devrimi, Latin Amerika’dan İran’a, Çin Devrimine birçok mazlum milletlerin bağımsızlık mücadelesine umut olmuştur. “Mazlum milletler, zalimleri bir gün mahv ve yok edecektir. O zaman dünya yüzünden zalim ve mazlum kelimeleri kalkacak, insanlık kendisine yakışan bir toplumsal hale mazhar olacaktır.”¹ Mustafa Kemal Atatürk’ün ifade ettiği gibi 20. yüzyılın saflaşmasını bu kadar doğru ve net bir şekilde koymuş, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu ilkelerini ve dış politika stratejilerini de bu saflaşma üzerine kurmuştur.

Mustafa Kemal Kurtuluş Savaşından vefatına kadar dış politikada “Yurtta sulh cihanda sulh” ilkesini benimsemiştir. Peki bundan ne anlıyoruz? Atatürk’ün ifade etmek istediği şey ezilen milletlerin emperyalizme karşı savaşarak, emperyalizmin yok edilmesi ve tüm dünya ülkelerinin insanlık erdemiyle yaşamasıdır. Bazı çevreler bu sözü tarihsel gerçekliğinden kopararak sözde savaş karşıtlığı yapıyorlar. Burada mesele savaş karşıtlığı yapmak değil, Türkiye’nin emperyalizme karşı verdiği mücadeleye düşmanlık yapmak ve bunu meşru zemine oturtmaya çalışmaktır.

Türkiye Cumhuriyeti ve Arap Dünyası

Atatürk milli devlet kurma isteğini, milli mücadelede yapılan kongrelerde de ifade etmiştir. Esasları Erzurum ve Sivas Kongresinde kararlaştırılan Misakı Milli’nin dördüncü maddesinde “Arap memleketlerinin bağımsız olarak alacağı şekil ve mevcudiyet şartlarını tayin, kavimlerin mukadderatına bizzat hâkim olması hakkına dayanarak Arap kavmine aittir” ifadesi yer almaktadır.

Mustafa Kemal’in İngiliz ve Fransız işgaline karşı Suriye ve Irak’la birlikte verdiğimiz bağımsızlık savaşını ortak bir örgütlenmede birleştirme fikri vardı. Arap devletleriyle Türkiye’nin yer alacağı konfederasyon düşüncesini 24 Ocak 1920 günü Halep’teki Arap Milli Teşkilatı Riyaseti’ne şu iletiyi yolluyordu:

“Mektuplarınızda Suriye, Irak ve Türkiye’nin bağımsızlıklarını kurtaracak bir ‘konfederasyon’ teşkil eylemek veya irtibat maksadıyla birlikte hareket edilmesi bildirilmiş ve biz de bu tekliflerinizi kabul ederek tafsilatlı talimat göndermiştik.”

Atatürk Arap dünyası ile olan tüm ilişkileri Türkiye’nin milli çıkarları doğrultusunda kurmuş, işgalci ve mandacı düşüncelerden uzak durmuştur.

Atatürk’ün bu birleştirici dış politika tutumu özellikle Mısır’da büyük bir hayranlık uyandırdı. 27 Mart 1920 tarihinde bağımsızlığını ilan eden Mısır devleti, Anadolu’daki hareketi takdirle takip ettiklerini dile getirdiler ve Mısırlı vatanseverler Mustafa Kemal’in fotoğraflarıyla yürüdüler.
Atatürk savaş durumlarında ve ateşten günlerde denge politikası izlemek yerine milli çıkarlar doğrultusunda net tavırlar aldı. Bu tavır devlet aklının tavrıdır. Türkiye bugün de savaş durumdadır ve ateşten günlerden geçmektedir. Türkiye denge politikası izlemek yerine Batı Asya cephesinde tavrını net almalıdır. Suriye’de Şam’a girmek gerçeklik dışıdır. Bu düşünce, Türkiye’yi yokuşa sürükler. Türk milletine ve Mehmetçiğe yapılan hain saldırıların odağı bellidir. Mehmetçiğe kurşun sıkan, bombalar patlatan, PKK’yı silahlandıran Amerika’dır.

Sadabad Paktı

Sadabad Paktı 8 Temmuz 1937 yılında Türkiye, Irak, İran, Afganistan arasındaki sınır sorununa ve güvenliğine çözüm bulmak için imzalanan bir antlaşmadır. Türkiye, İran-Irak ve İran-Afganistan arasındaki sınır sorununa hakemlik etmiş ve sorunu çözmüştür. Cumhuriyet devrimleri ile ayağa kalkan ülkemizin Ortadoğu’da büyük bir itibara ve saygınlığa sahip olduğunu bu anlaşma ile de gözler önüne serilmiştir.

Sadabat Paktının temel ilkeleri, iç işlerine karışmamak, ortak sınırların dokunulmazlığı ve sınırlara saygı gösterilmesi olarak özetlenebilir. Bu antlaşma bugünde geçerliliğini korumaktadır ve bu anlaşmaya sadık kalınmalıdır.

Türkiye’nin çıkarları Batı Asya’dadır. Suriye ile birlikte hareket etmek bir tercih değil zorunluluktur. Suriye on yıldır emperyalizme karşı bağımsızlık mücadelesi vermektedir. O yüzden Suriye’nin anayasası Cenevre’den yapılmaz, bu teklif dahi edilemez. Suriye’nin anayasası Suriye’den yapılır. Türk hükümeti bu yanlış tutumlardan bir an önce vazgeçmelidir.

Türkiye İkinci dünya Savaşından sonra NATO’ya katılmıştır. Bu dönüşüm ve daha sonrasında Türkiye’nin 1980’lerde Atlantik Paktına dahil olması, Türkiye’de emperyalizmin tekrardan saldırıya geçmesinin zeminini oluşturmuştur. Türkiye Filistin topraklarını işgal eden İsrail devletini, tanıyan ilk Müslüman ülke olmuştur. Böylece Cumhuriyet’in getirdiği devletçilik anlayışı ve dış politika mirası yerle bir edilmiştir. Türkiye’nin geçirdiği bu süreçler büyük bir derstir. Atlantik ötesi ile iş birliği Türkiye’yi bölmektir. O nedenle Ortadoğu’daki komşularımızla Sadabad Paktı ilkeleri doğrultusunda ilişkileri sürdürmek, Türkiye açısından bir zorunluluktur.

Balkan Antantı

İtalya ve Almanya’da faşizmin yükselmesi ve işgal politikaları izlemeleri Balkanlarda güç dengelerini değiştirdi. Balkan Antantı Yunanistan, Türkiye, Romanya, Yugoslavya dışişleri bakanları tarafından 9 Şubat 1934 yılında Atina’da imzalandı.

Türkiye bu antlaşma ile ilk olarak Batı Anadolu sınırlarını korumaya çalıştı. Bir diğer mesele ise Yunanistan ile Lozan’da çözemediği sorunları çözüme kavuşturmaktı. Mübadele sorunu ve bazı vatan hainlerinin Yunanistan’da yuvalanması, uzun süre iki ülke arasında sorun yaratmıştır. Türkiye ve Yunanistan arasındaki dostluk antlaşmasından sonra Balkan ülkeleri ile de görüşülmüştür.

Burada da görüldüğü gibi Atatürk, memleketimizi işgal eden ve emperyalistlerle iş birliği yapan Yunanistan’a sonsuza kadar düşmanlık beslememiş, Akdeniz’de barışın sağlanması için adımlar atmıştır. Onların emperyalist cepheden uzaklaşması için çabalamış, dostluğu geliştirerek emperyalist cephenin karşısına çekmiştir. Atatürk dış politikada bilimsel düşünce yöntemleriyle her zaman çözüm odaklı hareket etmiştir. Bu da devlet aklı ile adım atmanın bir sonucudur.

Tarihte Türk-Rus Dostluğu

Türkiye ve Rusya’nın kader birliği, Birinci Dünya Savaşında emperyalizmin yenilgiye uğratılması ile başladı.

İtilaf devletlerinden Çarlık Rusya’ya yardım gidemedi ve çarlık sistem yıkılmaya başladı. Bu durum Sovyet devrimini ve Türk devrimini başarıya götürecek zeminini hazırladı. Özellikle Rusya Kurtuluş Savaşında silah ve askeri yardım yaptı. İtilaf Devletleri Lozan’da Türkiye’yi yalnızlaştırmayı çalışsa da Rusya desteğini devam ettirdi.

Yukarıda da anlatmaya çalıştığımız gibi, Türkiye ve Rusya tarihlerinde her zaman dostluk ve müttefiklik ilişkisi kurmuştur.

Atatürk bu dostluk ilişkisinde Rusya’nın Türkiye’ye direk müdahalesine izin vermemiş ve her zaman temkinli davranmıştır. Türkiye ve Rusya’nın birbirlerinin iç işlerine karışmama meselesini titizlikle ele almıştır. Cumhuriyet döneminin dış politikasının esaslarından biri Sovyet dostluğu olmuştur. Atatürk, ölümünden sonra bu dostluğun devam etmesini vasiyet etmiştir.

Atatürk Devrimlerinin gerilediği 40’lı yıllarda Sovyet dostluğundan vazgeçilmiştir. Ancak son yıllarda Türkiye’nin tekrardan Atatürk rotasına girmesiyle dostluk ilişkileri kurulmuştur. Bu ilişkiyi sürdürmek, Türkiye’nin ve Rusya’nın bölge çıkarları için bir zorunluluktur. Suriye’nin İdlib bölgesinde yaşanan krizin arkasında Rusya’nın olduğunu söylemek, açıktan Türkiye’ye ve Astana sürecine düşmanlıktır. Bu durumdan en çok ABD ve İsrail memnun olmaktadır. Türkiye içindeki Amerikancı cepheden Rusya düşmanlığı yayılmaya çalışılmaktadır. Bu cephe “Ne Rusya ne ABD” sloganları ile Türkiye’nin bölgesel ittifaklarını hedef almaktadır. Bu siyasetlerle Türkiye yalnızlaşır ve antiemperyalist mücadele zayıflar. Türkiye’nin Atatürk rotasında emin adımlarla ilerlemesi gerekmektedir.

Dış Politikanın Altın Kuralı: Devlet Aklı

Yıllardır savaşan, bitkin ve yorgun düşmüş bir imparatorluktan ancak devlet aklı ile bağımsız ve milli bir devlet kurulabilirdi. Atatürk ve Cumhuriyet devrimi kadroları dönemin zorunluluklarını kavrayarak çözümler ürettiği için Türk devrimini başarıya ulaştırdılar. Ve bizlere çok önemli tecrübe ve büyük bir miras bıraktılar. Dış politikada stratejilerini, Türkiye’nin milli çıkarları ve devletçilik ilkesi üzerine kurdular. Komşularla sınır güvenliğimizi güvenceye aldılar ve ticari ilişkiler geliştirdiler.

Bugün, Türkiye’nin ihtiyacı ve çıkmazlara çözümü Atatürk’ün dış politikasıdır.

Türkiye son beş yıldır emperyalizm ve FETÖ ile mücadelede eşik atladı ve bu mücadeleler Türk milletini birleştirdi.

Çin, İran, Suriye ve Rusya ile Astana mutabakatı ve Soçi görüşmeleri yaparak yüz yıl önce olduğu gibi komşularımızla emperyalizme karşı birlikte mücadele etmeye adımlar attı. Tabi bu durum Türkiye düşmanı çevreleri oldukça rahatsız etti. En son yaşanan İdlib krizinde de bunu gördük. Suriye-Türkiye ve Rusya arasında yaşanan bu krize en çok batıcılar ve emperyalistler sevindiler. Astana mutabakatı çöktü haberleri sosyal medyada yayılmaya başladı. Bu çevreler Suriye devletinin katliamlar yaptığını, Rusya’ya güvenilmeyeceğini ve Türkiye’nin tek başına siyaset izlediği yalanlarını köşelerinde yazmaya başladılar.

Suriye’ye karşı yürütülen bu politikalar Türkiye’nin bağımsızlığına karşı yapılan bir hamledir. Dış politika stratejisi mezhepçi anlayışlar ve Suriye’de özel bir statü kurma üzerine yapılmaz. Bu anlayışa sahip yöneticileri Atatürk gibi düşünmeye devlet aklı ile hareket etmeye çağırıyoruz.

Türk gençliği olarak, ülkemizin Atatürk rotasından çıkmasını izin vermeyeceğiz. Batı Asya sürecini yıpratacak her türlü siyasi saldırıya karşı tavrımız nettir. Suriye, İran, Rusya’nın da içinde bulunduğu Astana mutabakatı hala geçerliliğini korumaktadır. Türkiye bir an önce Suriye ile görüşüp ve Rusya ile ilişkilerini düzeltip süreci daha da ileri taşımalıdır.

Serap German
TGB İzmir İl Yöneticisi

KAYNAKÇA:

1- Atatürk’ün Bütün Eserleri, c. 12, s. 201, Hâkimiyeti Milliye, 4 Ocak 1922.

tgb.gen.tr

Kurtuluş Savaşı, tarih sahnesinde ezilen tüm uluslara örnek bir mücadeledir. Türk devrimi, Latin Amerika’dan İran’a, Çin Devrimine birçok mazlum milletlerin bağımsızlık mücadelesine umut olmuştur. “Mazlum milletler, zalimleri bir gün mahv ve yok edecektir. O zaman dünya yüzünden zalim ve mazlum kelimeleri kalkacak, insanlık kendisine yakışan bir toplumsal hale mazhar olacaktır.”¹ Mustafa Kemal Atatürk’ün ifade ettiği gibi 20. yüzyılın saflaşmasını bu kadar doğru ve net bir şekilde koymuş, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu ilkelerini ve dış politika stratejilerini de bu saflaşma üzerine kurmuştur.

Mustafa Kemal Kurtuluş Savaşından vefatına kadar dış politikada “Yurtta sulh cihanda sulh” ilkesini benimsemiştir. Peki bundan ne anlıyoruz? Atatürk’ün ifade etmek istediği şey ezilen milletlerin emperyalizme karşı savaşarak, emperyalizmin yok edilmesi ve tüm dünya ülkelerinin insanlık erdemiyle yaşamasıdır. Bazı çevreler bu sözü tarihsel gerçekliğinden kopararak sözde savaş karşıtlığı yapıyorlar. Burada mesele savaş karşıtlığı yapmak değil, Türkiye’nin emperyalizme karşı verdiği mücadeleye düşmanlık yapmak ve bunu meşru zemine oturtmaya çalışmaktır.

Türkiye Cumhuriyeti ve Arap Dünyası

Atatürk milli devlet kurma isteğini, milli mücadelede yapılan kongrelerde de ifade etmiştir. Esasları Erzurum ve Sivas Kongresinde kararlaştırılan Misakı Milli’nin dördüncü maddesinde “Arap memleketlerinin bağımsız olarak alacağı şekil ve mevcudiyet şartlarını tayin, kavimlerin mukadderatına bizzat hâkim olması hakkına dayanarak Arap kavmine aittir” ifadesi yer almaktadır.

Mustafa Kemal’in İngiliz ve Fransız işgaline karşı Suriye ve Irak’la birlikte verdiğimiz bağımsızlık savaşını ortak bir örgütlenmede birleştirme fikri vardı. Arap devletleriyle Türkiye’nin yer alacağı konfederasyon düşüncesini 24 Ocak 1920 günü Halep’teki Arap Milli Teşkilatı Riyaseti’ne şu iletiyi yolluyordu:

“Mektuplarınızda Suriye, Irak ve Türkiye’nin bağımsızlıklarını kurtaracak bir ‘konfederasyon’ teşkil eylemek veya irtibat maksadıyla birlikte hareket edilmesi bildirilmiş ve biz de bu tekliflerinizi kabul ederek tafsilatlı talimat göndermiştik.”

Atatürk Arap dünyası ile olan tüm ilişkileri Türkiye’nin milli çıkarları doğrultusunda kurmuş, işgalci ve mandacı düşüncelerden uzak durmuştur.

Atatürk’ün bu birleştirici dış politika tutumu özellikle Mısır’da büyük bir hayranlık uyandırdı. 27 Mart 1920 tarihinde bağımsızlığını ilan eden Mısır devleti, Anadolu’daki hareketi takdirle takip ettiklerini dile getirdiler ve Mısırlı vatanseverler Mustafa Kemal’in fotoğraflarıyla yürüdüler.
Atatürk savaş durumlarında ve ateşten günlerde denge politikası izlemek yerine milli çıkarlar doğrultusunda net tavırlar aldı. Bu tavır devlet aklının tavrıdır. Türkiye bugün de savaş durumdadır ve ateşten günlerden geçmektedir. Türkiye denge politikası izlemek yerine Batı Asya cephesinde tavrını net almalıdır. Suriye’de Şam’a girmek gerçeklik dışıdır. Bu düşünce, Türkiye’yi yokuşa sürükler. Türk milletine ve Mehmetçiğe yapılan hain saldırıların odağı bellidir. Mehmetçiğe kurşun sıkan, bombalar patlatan, PKK’yı silahlandıran Amerika’dır.

Sadabad Paktı

Sadabad Paktı 8 Temmuz 1937 yılında Türkiye, Irak, İran, Afganistan arasındaki sınır sorununa ve güvenliğine çözüm bulmak için imzalanan bir antlaşmadır. Türkiye, İran-Irak ve İran-Afganistan arasındaki sınır sorununa hakemlik etmiş ve sorunu çözmüştür. Cumhuriyet devrimleri ile ayağa kalkan ülkemizin Ortadoğu’da büyük bir itibara ve saygınlığa sahip olduğunu bu anlaşma ile de gözler önüne serilmiştir.

Sadabat Paktının temel ilkeleri, iç işlerine karışmamak, ortak sınırların dokunulmazlığı ve sınırlara saygı gösterilmesi olarak özetlenebilir. Bu antlaşma bugünde geçerliliğini korumaktadır ve bu anlaşmaya sadık kalınmalıdır.

Türkiye’nin çıkarları Batı Asya’dadır. Suriye ile birlikte hareket etmek bir tercih değil zorunluluktur. Suriye on yıldır emperyalizme karşı bağımsızlık mücadelesi vermektedir. O yüzden Suriye’nin anayasası Cenevre’den yapılmaz, bu teklif dahi edilemez. Suriye’nin anayasası Suriye’den yapılır. Türk hükümeti bu yanlış tutumlardan bir an önce vazgeçmelidir.

Türkiye İkinci dünya Savaşından sonra NATO’ya katılmıştır. Bu dönüşüm ve daha sonrasında Türkiye’nin 1980’lerde Atlantik Paktına dahil olması, Türkiye’de emperyalizmin tekrardan saldırıya geçmesinin zeminini oluşturmuştur. Türkiye Filistin topraklarını işgal eden İsrail devletini, tanıyan ilk Müslüman ülke olmuştur. Böylece Cumhuriyet’in getirdiği devletçilik anlayışı ve dış politika mirası yerle bir edilmiştir. Türkiye’nin geçirdiği bu süreçler büyük bir derstir. Atlantik ötesi ile iş birliği Türkiye’yi bölmektir. O nedenle Ortadoğu’daki komşularımızla Sadabad Paktı ilkeleri doğrultusunda ilişkileri sürdürmek, Türkiye açısından bir zorunluluktur.

Balkan Antantı

İtalya ve Almanya’da faşizmin yükselmesi ve işgal politikaları izlemeleri Balkanlarda güç dengelerini değiştirdi. Balkan Antantı Yunanistan, Türkiye, Romanya, Yugoslavya dışişleri bakanları tarafından 9 Şubat 1934 yılında Atina’da imzalandı.

Türkiye bu antlaşma ile ilk olarak Batı Anadolu sınırlarını korumaya çalıştı. Bir diğer mesele ise Yunanistan ile Lozan’da çözemediği sorunları çözüme kavuşturmaktı. Mübadele sorunu ve bazı vatan hainlerinin Yunanistan’da yuvalanması, uzun süre iki ülke arasında sorun yaratmıştır. Türkiye ve Yunanistan arasındaki dostluk antlaşmasından sonra Balkan ülkeleri ile de görüşülmüştür.

Burada da görüldüğü gibi Atatürk, memleketimizi işgal eden ve emperyalistlerle iş birliği yapan Yunanistan’a sonsuza kadar düşmanlık beslememiş, Akdeniz’de barışın sağlanması için adımlar atmıştır. Onların emperyalist cepheden uzaklaşması için çabalamış, dostluğu geliştirerek emperyalist cephenin karşısına çekmiştir. Atatürk dış politikada bilimsel düşünce yöntemleriyle her zaman çözüm odaklı hareket etmiştir. Bu da devlet aklı ile adım atmanın bir sonucudur.

Tarihte Türk-Rus Dostluğu

Türkiye ve Rusya’nın kader birliği, Birinci Dünya Savaşında emperyalizmin yenilgiye uğratılması ile başladı.

İtilaf devletlerinden Çarlık Rusya’ya yardım gidemedi ve çarlık sistem yıkılmaya başladı. Bu durum Sovyet devrimini ve Türk devrimini başarıya götürecek zeminini hazırladı. Özellikle Rusya Kurtuluş Savaşında silah ve askeri yardım yaptı. İtilaf Devletleri Lozan’da Türkiye’yi yalnızlaştırmayı çalışsa da Rusya desteğini devam ettirdi.

Yukarıda da anlatmaya çalıştığımız gibi, Türkiye ve Rusya tarihlerinde her zaman dostluk ve müttefiklik ilişkisi kurmuştur.

Atatürk bu dostluk ilişkisinde Rusya’nın Türkiye’ye direk müdahalesine izin vermemiş ve her zaman temkinli davranmıştır. Türkiye ve Rusya’nın birbirlerinin iç işlerine karışmama meselesini titizlikle ele almıştır. Cumhuriyet döneminin dış politikasının esaslarından biri Sovyet dostluğu olmuştur. Atatürk, ölümünden sonra bu dostluğun devam etmesini vasiyet etmiştir.

Atatürk Devrimlerinin gerilediği 40’lı yıllarda Sovyet dostluğundan vazgeçilmiştir. Ancak son yıllarda Türkiye’nin tekrardan Atatürk rotasına girmesiyle dostluk ilişkileri kurulmuştur. Bu ilişkiyi sürdürmek, Türkiye’nin ve Rusya’nın bölge çıkarları için bir zorunluluktur. Suriye’nin İdlib bölgesinde yaşanan krizin arkasında Rusya’nın olduğunu söylemek, açıktan Türkiye’ye ve Astana sürecine düşmanlıktır. Bu durumdan en çok ABD ve İsrail memnun olmaktadır. Türkiye içindeki Amerikancı cepheden Rusya düşmanlığı yayılmaya çalışılmaktadır. Bu cephe “Ne Rusya ne ABD” sloganları ile Türkiye’nin bölgesel ittifaklarını hedef almaktadır. Bu siyasetlerle Türkiye yalnızlaşır ve antiemperyalist mücadele zayıflar. Türkiye’nin Atatürk rotasında emin adımlarla ilerlemesi gerekmektedir.

Dış Politikanın Altın Kuralı: Devlet Aklı

Yıllardır savaşan, bitkin ve yorgun düşmüş bir imparatorluktan ancak devlet aklı ile bağımsız ve milli bir devlet kurulabilirdi. Atatürk ve Cumhuriyet devrimi kadroları dönemin zorunluluklarını kavrayarak çözümler ürettiği için Türk devrimini başarıya ulaştırdılar. Ve bizlere çok önemli tecrübe ve büyük bir miras bıraktılar. Dış politikada stratejilerini, Türkiye’nin milli çıkarları ve devletçilik ilkesi üzerine kurdular. Komşularla sınır güvenliğimizi güvenceye aldılar ve ticari ilişkiler geliştirdiler.

Bugün, Türkiye’nin ihtiyacı ve çıkmazlara çözümü Atatürk’ün dış politikasıdır.

Türkiye son beş yıldır emperyalizm ve FETÖ ile mücadelede eşik atladı ve bu mücadeleler Türk milletini birleştirdi.

Çin, İran, Suriye ve Rusya ile Astana mutabakatı ve Soçi görüşmeleri yaparak yüz yıl önce olduğu gibi komşularımızla emperyalizme karşı birlikte mücadele etmeye adımlar attı. Tabi bu durum Türkiye düşmanı çevreleri oldukça rahatsız etti. En son yaşanan İdlib krizinde de bunu gördük. Suriye-Türkiye ve Rusya arasında yaşanan bu krize en çok batıcılar ve emperyalistler sevindiler. Astana mutabakatı çöktü haberleri sosyal medyada yayılmaya başladı. Bu çevreler Suriye devletinin katliamlar yaptığını, Rusya’ya güvenilmeyeceğini ve Türkiye’nin tek başına siyaset izlediği yalanlarını köşelerinde yazmaya başladılar.

Suriye’ye karşı yürütülen bu politikalar Türkiye’nin bağımsızlığına karşı yapılan bir hamledir. Dış politika stratejisi mezhepçi anlayışlar ve Suriye’de özel bir statü kurma üzerine yapılmaz. Bu anlayışa sahip yöneticileri Atatürk gibi düşünmeye devlet aklı ile hareket etmeye çağırıyoruz.

Türk gençliği olarak, ülkemizin Atatürk rotasından çıkmasını izin vermeyeceğiz. Batı Asya sürecini yıpratacak her türlü siyasi saldırıya karşı tavrımız nettir. Suriye, İran, Rusya’nın da içinde bulunduğu Astana mutabakatı hala geçerliliğini korumaktadır. Türkiye bir an önce Suriye ile görüşüp ve Rusya ile ilişkilerini düzeltip süreci daha da ileri taşımalıdır.

Serap German
TGB İzmir İl Yöneticisi

KAYNAKÇA:

1- Atatürk’ün Bütün Eserleri, c. 12, s. 201, Hâkimiyeti Milliye, 4 Ocak 1922.

tgb.gen.tr