Fransa’da olanlar bugün başlamadı. Geçtiğimiz 27 Haziran günü başlamadı. 2005 yılındaki banliyö eylemleriyle ya da 1973 Petrol Kriziyle de… Fransa’da olanlar Avrupa’nın kanlı sömürge tarihiyle başladı.

1500’lerde kara kıta işgali Avrupalı devletlerce işgal edilmeye başlandı. 19. yüzyıla gelindiğinde ise Afrika’nın %35’i Fransa’nın hâkimiyetine girmişti. Fransa bu sayede İngiltere’den sonra en büyük sömürge imparatorluğu olmayı başarmıştı.

Soykırımlar başka soykırımları takip ederken Fransız yerleşkeler dünyadaki köle ticaretinin merkezi olmuştu. Tam 500 yıl boyunca kara kıtanın insanların elleri ve toprakları Fransız Emperyalizminin kontrolünde çok büyük acılar çekti.

1950’lere gelindiğindeyse Afrika milletlerinin artık canına tak etmişti. Cezayir, Burkina Faso, Mali ve Fildişi Sahilleri gibi pek çok ülkenin içinden devrimciler halkla kol kola girmiş, Fransız emperyalizmini tehdit ediyordu. Ne yazık ki Afrika’nın bağımsızlık mücadelesi tam olarak başarıya ulaşamadı. Fakat Frankofon Afrika denilen bölgeden, Cezayir’in bağımsızlık mücadelesi akıllara kazındı. 130 yıldır sömürü altında kalmış, 8 yıl süren bağımsızlık mücadelesinde 250 bin insanını kaybetmiş Cezayirliler 1962 yılında devlet olarak bağımsızlığına kavuşabildi ancak mücadele bitmedi. Çünkü onlarca yıl işgal altında kaldıktan sonra, resmi dilleri Fransızca, eğitimleri Fransız ekolü, ekonomik olarak da Fransa’ya bağımlıydı.

II. Dünya Savaşı’nın ardından Avrupa’yı inşa edecek işçiler gerekti. Almanya’ya Türkler göç ederken, Fransa’nın imdadına ise yüzyıllarca Fransızların işgali altındaki Afrika halklarının çocukları yetişmişti. 1973 petrol krizine kadar süren işçi göçleri böyle gerçekleşti.

60’larda Fransa’nın büyük şehirlerinde sosyal konutlar olarak kurulan çok katlı binalardaki daireler, zamanla orta halli Fransızların yerine göçmenlerin yaşam merkezleri halini almaya başlamıştı. Öyle ki neredeyse bütün yerleşkelerde göçmen işçiler yaşıyor, buralarda Fransız’a rastlamak Müslüman mahallesinde salyangoz bulmaya benziyordu.

1973 yılında çıkan petrol kriziyle beraber Fransa göçü durdurdu. Ekonomi tepetaklak aşağı giderken, işsizlik hiç olmadığı kadar yükselirken, göçmen işçiler kendi kaderine terk edildi. Böylelikle “sosyal konutlar” yıkık dökük gecekondu yerleşkelerine, gettolara dönüştü.

Göçmenlerin çocukları yıllar geçtikçe anavatanlarını unutmaya başlamıştı. Başka bir deyişle gettolarda yaşayan Fransızlara dönüşmeye başlamışlardı. Vatandaş olmasına vatandaştılar ama mahalle girişlerinde kimlik kontrolleri, polis şiddeti, ırkçılık bitmedi. 70’lerden günümüze kadar onlarca saldırıya göçmenler ve çocukları göğüs gerdi. Bu saldırılarda onlarca Afrika kökenli insan katledildi.

 Yıllar içinde pek çok yürüyüş, direniş örneği göçmenler tarafından gerçekleştirildi ama 2005 yılına gelindiğinde ortalık yangın yerine döndü. 27 Ekim 2005 günü polisin kovaladığı 2 Müslüman genç, 17 yaşındaki Zyed Benna ve 15 yaşındaki Bouna Traoré bir trafoya saklandı ancak elektriğe kapılarak hayatını kaybetti.[1]

Bunun üzerine Banliyölerin öfkesi o güne kadar hiç olmadığı şekilde gün yüzüne çıktı. Dönemin Cumhurbaşkanı Sarkozy’nin eylemcileri “ayaktakımı” olarak nitelendirmesiyle beraber ayaklanmanın tırmanışı hızlandı. Özellikle 12-25 yaşına kadar gençlerin nüfusun yarısını oluşturduğu ve işsizlik oranının % 40’ı bulduğu tespit edilen gettolarda eylemlere örgütsüz gençler önderlik ediyordu. Ayaklanmalara bir gettodan diğerine sıçrıyordu.[2]

21 gün süren ayaklanmada tahmini olarak 9 bin araç yakıldı, 300’den fazla kamu binası tahrip edildi. 3 bine yakın kişi gözaltına alındı. [3]

Banliyö eylemleri bütün Avrupa’nın korkulu rüyası olmuştu. Ancak 2005’ten beri ne işsizliğe dair ne gettolaşmaya dair bir adım atılmadı. Çoğunluğunun Müslüman bir arka plana sahip olduğu, Fransa’da doğup büyüyen gençler, atalarıyla aynı kadere mahkûm edildi. İşsizlik, eğitimsizlik, uyuşturucu ve ırkçılık…[4]

27 Haziran 2023 günü, aynı 2005 yılında olduğu gibi Müslüman bir gencin, 17 yaşındaki Nael Merzouk’un, Fransız polisi tarafından öldürülmesinin ardından banliyölerin birikmiş öfkesi yeniden şehir caddelerinde boy gösterdi. Banliyö gençlerinin önderlik ettiği eylemler örgütlü bir mücadeleyle birleşmediği için hem 2005 yılında hem de bugün kontrol edilemez bir şiddet ve kaos ortamı yaratmış oldu. Cumhurbaşkanı Macron da Sarkozy gibi gençlere kulak vermek yerine bütün Fransa’yı kasıp kavuran ayaklanmayı polis copuyla ve halkı tehdit ederek bastırmayı deniyor. [5]

Fransız halkıysa 2005 yılından çok daha öfkeli, çünkü sistem tıkandı. Eylemlerin beşinci gününde isyanın zararı 1 milyar Avro’yu geçti. 1 binden fazla bina, 5 binden fazla araç tahrip edildi. 3 bin 5 yüzden fazla kişiyse göz altında. On ilde, saat 9.00’dan sonra sokağa çıkma yasağı ilan edildi.[6]

Fransa’da yaşananlar artık 70’lerde göç etmiş işçilerden çok daha fazlası. Sebebi göçmenler değil, yıllarca Afrika halklarını sömürmüş çürüyen emperyalist sistem. Fransa çözümsüzlük ve batış içinde. 2005 yılında çıkan eylemlerin taleplerine cevap veremedi. 2018 yılında çıkan ve Fransız orta sınıfın önderliğinde büyüyen sarı yelekliler hareketinin ekonomik refah taleplerine çözüm bulamadı. Şimdi de 50 yılı aşkın süredir aç bıraktığı ve artık Fransız olduğu şüphe götürmez kenar mahalle çocuklarının “ırkçılığa son ve iş istiyoruz” çağrısına cevap veremiyor.

Banliyö eylemlerinin geçmişte başarısız olmasının hükumetin cevap verememesi dışında başka sebebi daha vardı, örgütsüzlük. 2005 eylemleri başarıya ulaşamamıştı çünkü örgütsüz mücadelede ne talepler tam ortadaydı ne de bütün eylemler taleplere hizmet ediyordu. 2005 Yılında Sarkozy yönetimindeki hükumet ırkçı yasalarla ortalığı daha da kışkırtırken polis şiddetini de arttırıyordu.[7]

Kaos ortamı anarşizan provokatörlerin yer yer ortaya çıkarak kitleyi yönlendirmesiyle büyüyor, halkta da eylemlere ve eylemcilere dair olumsuz yargılar yaratıyor ve eylemlerin meşru zeminini baltalıyordu. Yine örgütsüzlük gerici örgütlenmelerin de önünü açıyordu. Cihatçı tarikatlar ve uyuşturucu çeteleri gençler arasında yayılmıştı. Eylemler zamanında bu örgütlerle tanışan bazı gençler ya Suriye’ye DEAŞ militan olarak gidiyordu ya da uyuşturucuya düşerek hayatını karartıyordu. Fransız ve ABD istihbaratının hiç yabancı olmadığı bu provokasyon taktikleri, örgütsüz eylemlerin başarısızlığının anahtarı olarak yıllardır kullanılmakta. 2023 Nahel Merzouk eylemleri de aynı tehlikeyi aynı örgütsüz mücadele çizgisinde barındırdıyor.

Sistem sadece Fransa’da değil, bütün Batı’da çöküyor. Asya’da ağır yenilgilerle yüzleşen ABD emperyalizminin kuyruğuna takılan Avrupa ülkeleri, Ukrayna krizi başta olmak üzere bütün krizlerden ekonomik kayıpla çıktı. Fransa da bu ülkelerden biri olarak kayıptan nasibini aldı. Emperyalizm kaybettikçe Fransız milletinin altındaki minder ısındıkça ısınıyor.

ABD Asya, Fransa Afrika topraklarından kuyruğunu kıstırıp kaçarken Batı’nın ayakları olmuş sömürü ekonomisi son buluyor. Avrupa’da ekonomik ve kültürel bunalım derinleşiyor. Asya ve Afrika devletlerinin bağımsızlık mücadelesi daha da büyüyor.

Fransa’da yaşananlar, tüm Dünyaya, emperyalizmin ne kadar sıkıştığını gösteren bir kanıt oldu. Eylemler hala durdurulamadı ve büyümeye devam ediyor.

[1] https://en.wikipedia.org/wiki/2005_French_riots

[2] https://items.ssrc.org/riots-in-france/the-riots-in-france-an-economists-view/

[3] https://en.wikipedia.org/wiki/2005_French_riots#Assessment_of_rioting

[4] https://www.theguardian.com/world/2015/oct/22/nothings-changed-10-years-after-french-riots-banlieues-remain-in-crisis

[5] https://www.aa.com.tr/tr/dunya/fransada-genc-surucuye-sikilan-polis-kursunu-ulkeyi-yangin-yerine-cevirdi/2934089

[6] https://www.trthaber.com/haber/infografik/fransa-yangin-yeri-ulkedeki-hasar-1-milyar-euro-779221.html

[7] https://en.wikipedia.org/wiki/2005_French_riots#Allegations_of_an_organized_plot_and_Nicolas_Sarkozy’s_comments

Fransa’da olanlar bugün başlamadı. Geçtiğimiz 27 Haziran günü başlamadı. 2005 yılındaki banliyö eylemleriyle ya da 1973 Petrol Kriziyle de… Fransa’da olanlar Avrupa’nın kanlı sömürge tarihiyle başladı.

1500’lerde kara kıta işgali Avrupalı devletlerce işgal edilmeye başlandı. 19. yüzyıla gelindiğinde ise Afrika’nın %35’i Fransa’nın hâkimiyetine girmişti. Fransa bu sayede İngiltere’den sonra en büyük sömürge imparatorluğu olmayı başarmıştı.

Soykırımlar başka soykırımları takip ederken Fransız yerleşkeler dünyadaki köle ticaretinin merkezi olmuştu. Tam 500 yıl boyunca kara kıtanın insanların elleri ve toprakları Fransız Emperyalizminin kontrolünde çok büyük acılar çekti.

1950’lere gelindiğindeyse Afrika milletlerinin artık canına tak etmişti. Cezayir, Burkina Faso, Mali ve Fildişi Sahilleri gibi pek çok ülkenin içinden devrimciler halkla kol kola girmiş, Fransız emperyalizmini tehdit ediyordu. Ne yazık ki Afrika’nın bağımsızlık mücadelesi tam olarak başarıya ulaşamadı. Fakat Frankofon Afrika denilen bölgeden, Cezayir’in bağımsızlık mücadelesi akıllara kazındı. 130 yıldır sömürü altında kalmış, 8 yıl süren bağımsızlık mücadelesinde 250 bin insanını kaybetmiş Cezayirliler 1962 yılında devlet olarak bağımsızlığına kavuşabildi ancak mücadele bitmedi. Çünkü onlarca yıl işgal altında kaldıktan sonra, resmi dilleri Fransızca, eğitimleri Fransız ekolü, ekonomik olarak da Fransa’ya bağımlıydı.

II. Dünya Savaşı’nın ardından Avrupa’yı inşa edecek işçiler gerekti. Almanya’ya Türkler göç ederken, Fransa’nın imdadına ise yüzyıllarca Fransızların işgali altındaki Afrika halklarının çocukları yetişmişti. 1973 petrol krizine kadar süren işçi göçleri böyle gerçekleşti.

60’larda Fransa’nın büyük şehirlerinde sosyal konutlar olarak kurulan çok katlı binalardaki daireler, zamanla orta halli Fransızların yerine göçmenlerin yaşam merkezleri halini almaya başlamıştı. Öyle ki neredeyse bütün yerleşkelerde göçmen işçiler yaşıyor, buralarda Fransız’a rastlamak Müslüman mahallesinde salyangoz bulmaya benziyordu.

1973 yılında çıkan petrol kriziyle beraber Fransa göçü durdurdu. Ekonomi tepetaklak aşağı giderken, işsizlik hiç olmadığı kadar yükselirken, göçmen işçiler kendi kaderine terk edildi. Böylelikle “sosyal konutlar” yıkık dökük gecekondu yerleşkelerine, gettolara dönüştü.

Göçmenlerin çocukları yıllar geçtikçe anavatanlarını unutmaya başlamıştı. Başka bir deyişle gettolarda yaşayan Fransızlara dönüşmeye başlamışlardı. Vatandaş olmasına vatandaştılar ama mahalle girişlerinde kimlik kontrolleri, polis şiddeti, ırkçılık bitmedi. 70’lerden günümüze kadar onlarca saldırıya göçmenler ve çocukları göğüs gerdi. Bu saldırılarda onlarca Afrika kökenli insan katledildi.

 Yıllar içinde pek çok yürüyüş, direniş örneği göçmenler tarafından gerçekleştirildi ama 2005 yılına gelindiğinde ortalık yangın yerine döndü. 27 Ekim 2005 günü polisin kovaladığı 2 Müslüman genç, 17 yaşındaki Zyed Benna ve 15 yaşındaki Bouna Traoré bir trafoya saklandı ancak elektriğe kapılarak hayatını kaybetti.[1]

Bunun üzerine Banliyölerin öfkesi o güne kadar hiç olmadığı şekilde gün yüzüne çıktı. Dönemin Cumhurbaşkanı Sarkozy’nin eylemcileri “ayaktakımı” olarak nitelendirmesiyle beraber ayaklanmanın tırmanışı hızlandı. Özellikle 12-25 yaşına kadar gençlerin nüfusun yarısını oluşturduğu ve işsizlik oranının % 40’ı bulduğu tespit edilen gettolarda eylemlere örgütsüz gençler önderlik ediyordu. Ayaklanmalara bir gettodan diğerine sıçrıyordu.[2]

21 gün süren ayaklanmada tahmini olarak 9 bin araç yakıldı, 300’den fazla kamu binası tahrip edildi. 3 bine yakın kişi gözaltına alındı. [3]

Banliyö eylemleri bütün Avrupa’nın korkulu rüyası olmuştu. Ancak 2005’ten beri ne işsizliğe dair ne gettolaşmaya dair bir adım atılmadı. Çoğunluğunun Müslüman bir arka plana sahip olduğu, Fransa’da doğup büyüyen gençler, atalarıyla aynı kadere mahkûm edildi. İşsizlik, eğitimsizlik, uyuşturucu ve ırkçılık…[4]

27 Haziran 2023 günü, aynı 2005 yılında olduğu gibi Müslüman bir gencin, 17 yaşındaki Nael Merzouk’un, Fransız polisi tarafından öldürülmesinin ardından banliyölerin birikmiş öfkesi yeniden şehir caddelerinde boy gösterdi. Banliyö gençlerinin önderlik ettiği eylemler örgütlü bir mücadeleyle birleşmediği için hem 2005 yılında hem de bugün kontrol edilemez bir şiddet ve kaos ortamı yaratmış oldu. Cumhurbaşkanı Macron da Sarkozy gibi gençlere kulak vermek yerine bütün Fransa’yı kasıp kavuran ayaklanmayı polis copuyla ve halkı tehdit ederek bastırmayı deniyor. [5]

Fransız halkıysa 2005 yılından çok daha öfkeli, çünkü sistem tıkandı. Eylemlerin beşinci gününde isyanın zararı 1 milyar Avro’yu geçti. 1 binden fazla bina, 5 binden fazla araç tahrip edildi. 3 bin 5 yüzden fazla kişiyse göz altında. On ilde, saat 9.00’dan sonra sokağa çıkma yasağı ilan edildi.[6]

Fransa’da yaşananlar artık 70’lerde göç etmiş işçilerden çok daha fazlası. Sebebi göçmenler değil, yıllarca Afrika halklarını sömürmüş çürüyen emperyalist sistem. Fransa çözümsüzlük ve batış içinde. 2005 yılında çıkan eylemlerin taleplerine cevap veremedi. 2018 yılında çıkan ve Fransız orta sınıfın önderliğinde büyüyen sarı yelekliler hareketinin ekonomik refah taleplerine çözüm bulamadı. Şimdi de 50 yılı aşkın süredir aç bıraktığı ve artık Fransız olduğu şüphe götürmez kenar mahalle çocuklarının “ırkçılığa son ve iş istiyoruz” çağrısına cevap veremiyor.

Banliyö eylemlerinin geçmişte başarısız olmasının hükumetin cevap verememesi dışında başka sebebi daha vardı, örgütsüzlük. 2005 eylemleri başarıya ulaşamamıştı çünkü örgütsüz mücadelede ne talepler tam ortadaydı ne de bütün eylemler taleplere hizmet ediyordu. 2005 Yılında Sarkozy yönetimindeki hükumet ırkçı yasalarla ortalığı daha da kışkırtırken polis şiddetini de arttırıyordu.[7]

Kaos ortamı anarşizan provokatörlerin yer yer ortaya çıkarak kitleyi yönlendirmesiyle büyüyor, halkta da eylemlere ve eylemcilere dair olumsuz yargılar yaratıyor ve eylemlerin meşru zeminini baltalıyordu. Yine örgütsüzlük gerici örgütlenmelerin de önünü açıyordu. Cihatçı tarikatlar ve uyuşturucu çeteleri gençler arasında yayılmıştı. Eylemler zamanında bu örgütlerle tanışan bazı gençler ya Suriye’ye DEAŞ militan olarak gidiyordu ya da uyuşturucuya düşerek hayatını karartıyordu. Fransız ve ABD istihbaratının hiç yabancı olmadığı bu provokasyon taktikleri, örgütsüz eylemlerin başarısızlığının anahtarı olarak yıllardır kullanılmakta. 2023 Nahel Merzouk eylemleri de aynı tehlikeyi aynı örgütsüz mücadele çizgisinde barındırdıyor.

Sistem sadece Fransa’da değil, bütün Batı’da çöküyor. Asya’da ağır yenilgilerle yüzleşen ABD emperyalizminin kuyruğuna takılan Avrupa ülkeleri, Ukrayna krizi başta olmak üzere bütün krizlerden ekonomik kayıpla çıktı. Fransa da bu ülkelerden biri olarak kayıptan nasibini aldı. Emperyalizm kaybettikçe Fransız milletinin altındaki minder ısındıkça ısınıyor.

ABD Asya, Fransa Afrika topraklarından kuyruğunu kıstırıp kaçarken Batı’nın ayakları olmuş sömürü ekonomisi son buluyor. Avrupa’da ekonomik ve kültürel bunalım derinleşiyor. Asya ve Afrika devletlerinin bağımsızlık mücadelesi daha da büyüyor.

Fransa’da yaşananlar, tüm Dünyaya, emperyalizmin ne kadar sıkıştığını gösteren bir kanıt oldu. Eylemler hala durdurulamadı ve büyümeye devam ediyor.

[1] https://en.wikipedia.org/wiki/2005_French_riots

[2] https://items.ssrc.org/riots-in-france/the-riots-in-france-an-economists-view/

[3] https://en.wikipedia.org/wiki/2005_French_riots#Assessment_of_rioting

[4] https://www.theguardian.com/world/2015/oct/22/nothings-changed-10-years-after-french-riots-banlieues-remain-in-crisis

[5] https://www.aa.com.tr/tr/dunya/fransada-genc-surucuye-sikilan-polis-kursunu-ulkeyi-yangin-yerine-cevirdi/2934089

[6] https://www.trthaber.com/haber/infografik/fransa-yangin-yeri-ulkedeki-hasar-1-milyar-euro-779221.html

[7] https://en.wikipedia.org/wiki/2005_French_riots#Allegations_of_an_organized_plot_and_Nicolas_Sarkozy’s_comments

Metafizik belki kavramsal olarak değil ama varoluşu itibariyle en az insanlığın fiziki olana müdahalesi kadar eskiye dayanıyor. Önceleri ormandaki hayvanlara gizemli ruhlar atayan insanoğlu zamanla kendi suretinden intihal ettiği tanrıları yarattı. Bu tanrılar bir noktada insanlığın ulaşmak istediği hedefleri temsil ediyordu. Kimisi gökyüzünü kontrol ediyordu, kimisi okyanusları. Teknoloji insanlığın bu hayallerini gerçekleştirme arzusundan büyük oranda beslendi ve serpildi. Fakat bu sırada da tanrılar gittikçe kuvvetlendi ve tekleşti. En sonundaysa insanlık görünemeyen ve bilinemeyen tekil sonsuzluk ve ölümsüzlüğe ulaşma arzusuna erişti. Ölümsüzlüğün ve metafizik hayallerin elbette biyolojik bir kökeni bulunmakta. Biyolojimizin temelinde olan hayatta kalma ya da yaşamayı idame ettirme dürtüsü ve bu dürtüyle kesişerek iyice kuvvetlenen bilinmeyene duyulan merak ölümsüzlük arzusunun temelini atıyor. Dolayısıyla insanın doğasındaki bu esaslı sebep ölümsüzlüğü insanlık için arzulanan bir özellik yapıyor. Kısa bir süredir gündemden hiç düşmeyen Metaverse işte tam bu sırada hayallerin çölünde vahaya benzetiliyor. Bu bilinmez sanal evreni modern aydınlanma çağının başlangıcı ve ölümsüzlük evreninin emaresi olarak yorumlayanlar hiç de azımsanamayacak kadar çok.

Metaverse’ün bu kimselerin iddia ettiği gibi bir yer olup olmadığını anlamak için önce Aydınlanma ve teknolojik ilerleme kavramlarını tartışmak faydalı olacaktır. Aydınlanma genel kanının aksine bir bilginin sadece öğrenilip sınanması değildir. Aydınlanma sınıf bilincine de ihtiyaç duyar. 17. ve 18. Yüzyılların devrimcileri Soylu-Burjuva çelişkisi içinde bilginin hareket ettirici kuvvetini keşfetti ve bu sayede İngiliz, Alman, Amerikan devrimlerinin yolunu döşedi. Başka bir deyişle, Aydınlanma çağının önderleri aynı zamanda sınıfsal mücadelelerin parçasıydılar. Buluşları ve çalışmaları sınıfsal çatışmanın içinde gelişmekte ve ondan etkilenmekteydi. Bu sebeple kilisenin ve soylu sınıfının kısıtlamalarına karşı kendi özgürlüklerini savunuyorlar ve devrimlerin ateşleyici kuvvetini ancak orada bulabiliyorlardı. Sanayi ve Fransız devrimlerinden bir yüzyıl sonra yaşanan Asya devrimleri de yine aydınlanmanın nasıl olacağına dair benzer bir çıkarım yapmamızı sağlamakta. Sonuç olarak aydınlanma, sınıf çatışması sırasında ilerici olanın içinde gelişen bilginin sınanmasıyla ortaya çıkıyordu.

Aydınlanma aynı zamanda teknolojik ilerleme ile de çokça karıştırılmakta. Aydınlanma ancak teknolojinin ilerici sınıfın lehine kullanılırsa var olabilir. Oysa salt teknolojik ilerleme gerici olanın da yaratımı olabilir. Başka bir deyişle, biri nasıl ve kimin adına kullanıldığıyla ilgilenirken diğeri kime yaradığından bağımsız arı bir gelişme demektir. İşte bu yüzden emperyalizmin kontrolünde gelişen teknoloji emperyalist tekellerin kontrolünde kaldığı sürece aydınlanma için değil, uyuşukluk ve tembelliğin hegemonyasını yaymak için kullanılmıştır ve kullanılacaktır. Örneğin, 1980 sonrası cinsel devrim adı altında kimlik siyasetini Dünyaya “renkli” televizyonlarıyla yayan emperyalizm, ya da bilgi bombardımanı kisvesiyle “sosyal ağına” taktığı gençliği sözde Z kuşağı yalanıyla vatansızlığa ve yabancılaşmaya sevk eden emperyalizm teknolojik ilerlemenin merkezinde değilse nerededir?

Wall Street’in Kurtları Böyle Evren Yaratmayı Nereden Öğrendi?

Şimdi sormak gerekiyor, Metaverse yeni aydınlanma çağını isteyenlerin buluşu mu yoksa aymazlık çağını isteyenlerin buluşu mu? Finans merkezlerinin ve paradan para kazanan, üretimden kopmuş vurguncuların yaratımı olan Metaverse sadece ortaya çıkışı şekliyle değil, içeriği itibariyle de emperyalizmin kontrolünde olan bir platform. Yine de halihazırda var olan birkaç sanal gerçeklik teknolojisinin bir araya getirilmesiyle yaratılan Metaverse şu anda bu sanal evrenlerin basit kaynaşmasından fazlası değil, fakat fazlası olması isteniyor. Günümüzde bir evren gerçek olmak için neye ihtiyaç duyarsa Metaverse de o yaratılacak deniyor. Örneğin bir evrenin parası olur. Telaşa gerek yok! Metaverse için binlerce altcoin çeşidi var. Evrenin bağı bahçesi, özel mülkü olur. O da var, pek çok insan boğazdan kelepir köprü kapatmak için çoktan sıraya girdi. Hatta Biden tayfasından DEVA Partisi bu yeni gerçeklikle ancak rüya aleminde iktidar toplantılarına bile başladı. Peki her şey tamam mı? Maalesef değil, çok temel bir şey daha var. İnsanın vatanı olur. İşte Metaverse’ün bam teli burada. Metaverse her anlamda merkezileşmeye düşman bir teknoloji. Sanal dünya insan bilincini et ve kemiğinden sırıyor. Cinsiyetimizi, yaşımızı, hatta ne tür bir canlı olacağımızı bile kendimiz seçiyoruz. Sistem insanlığımızı kaybetmemiz için bize para ödetiyor. Fakat para da gerçek değil, dolayısıyla takip de edilemiyor. Aynı zamanda devletin, yani düzenin, olmadığı bu evrende güvenilirliği çok meçhul olan emlak şirketlerinin kapış kapış sattığı arazilerden alıyoruz. Böylelikle gerçek dünyada kamu malı olana, sanal dünyada sözde sahip olabiliyoruz.

Emperyalizmin dayattığı her türlü kültürel saldırının, yabancılaşmanın tamamını eksiksiz kapsayan bu kurtlar sofrasını kurmayı Facebook nereden öğrendi? Elbette onun bir parçası olarak bu sistemi yaratabilirdi. Wall Street’in kurtları Metaverse ile ikinci bir hayat vadederken aslında kendi birinci hayatını finanse etmenin peşinde. Emperyalist Batı Afganistan’da, Irak’ta, Suriye’de, Afrika’da ve Orta Amerika’da kaybediyor ve sömürdüğü topraklardan sürülüyor. Dolayısıyla artık armut piş ağzıma düş olmuyor. Emperyalizm kuvvetini yitirdiği için daha da hırçınlaşıyor. Hırçınlığını sadece Mavi Vatan’da üzerimize çevirdiği namlularla değil, Twitter, Facebook ve İnstagram’da yarattığı kötümser hava ve yine sosyal ağlar üzerinden yaptığı tembelleştiren ve sığlaştıran sistematik bilgi bombardımanlarında da kendini gösteriyor. Metaverse ise bu saldırıların en uç noktası.

Metaverse’ün Ölümsüzlüğü

Görüyoruz ki emperyalizm kontrolünde bir aydınlanma, devrim, gerçekleşemez. O halde Metaverse’ün bugün kullanıcılarına sunmadığı ama ufkunda aşikâr olan ölümsüzlük de eğer bir aydınlanma olacaksa emperyalizmin kontrolünde olan metaverse ile olmayacaktır. Öncelikle “kimin ölümsüzlüğü?” sorusu ortaya çıkacaktır. Sistem tek dişi kaldığı için otuz iki diş güldüğü yalanını yutturabileceği bir evren yaratırken hangi üretim bolluğu içinde insanlık ölümsüzleşecektir? Aynı zamanda emperyalizm açıkça beden ve bilinç arasındaki bağı kopararak gerçek dünyalara karşı insanlığı etkisizleştirmeyi ve uyuşturmayı amaçlıyorken tamamıyla bunu pazarlayan bir sistemin içinde devrim beklemek abeste iştigalden başka bir şey değildir. Bugünün çelişkilerinden kopuk bir ölümsüzlük arayışına girenlerin kollarına devrimci milletler değil, emperyalistler girmiş demektir.

Ölümsüzlük insanlık için bir aşama olabilir ancak bugünün çelişkisi emperyalizme karşı ezilen milletlerin vatan savunmasıdır. Başka bir deyişle, bugünün çelişkisini çözmeden Metaverse’ün sunabileceği ölümsüzlüğü olumlu bir anlamla tartışmak tarihsel ilerlemenin önceki aşamalarını görmezden gelmek anlamına gelecektir. Ölümsüzlüğün evrenine gidilecekse ancak ezilen milletlerin aydınlanması ile gidilebilir. Başka bir deyişle sınıfsal çatışmanın son bulması ve her insanın eşit olduğu bir dünya Metaverse’ün vadettiği ölümsüzlüğün gerçekleşebileceği bir dünya ancak bu şekilde olabilir.

Taha Küçükuygun
TGB Ankara İl Yönetim Kurulu Üyesi

Metafizik belki kavramsal olarak değil ama varoluşu itibariyle en az insanlığın fiziki olana müdahalesi kadar eskiye dayanıyor. Önceleri ormandaki hayvanlara gizemli ruhlar atayan insanoğlu zamanla kendi suretinden intihal ettiği tanrıları yarattı. Bu tanrılar bir noktada insanlığın ulaşmak istediği hedefleri temsil ediyordu. Kimisi gökyüzünü kontrol ediyordu, kimisi okyanusları. Teknoloji insanlığın bu hayallerini gerçekleştirme arzusundan büyük oranda beslendi ve serpildi. Fakat bu sırada da tanrılar gittikçe kuvvetlendi ve tekleşti. En sonundaysa insanlık görünemeyen ve bilinemeyen tekil sonsuzluk ve ölümsüzlüğe ulaşma arzusuna erişti. Ölümsüzlüğün ve metafizik hayallerin elbette biyolojik bir kökeni bulunmakta. Biyolojimizin temelinde olan hayatta kalma ya da yaşamayı idame ettirme dürtüsü ve bu dürtüyle kesişerek iyice kuvvetlenen bilinmeyene duyulan merak ölümsüzlük arzusunun temelini atıyor. Dolayısıyla insanın doğasındaki bu esaslı sebep ölümsüzlüğü insanlık için arzulanan bir özellik yapıyor. Kısa bir süredir gündemden hiç düşmeyen Metaverse işte tam bu sırada hayallerin çölünde vahaya benzetiliyor. Bu bilinmez sanal evreni modern aydınlanma çağının başlangıcı ve ölümsüzlük evreninin emaresi olarak yorumlayanlar hiç de azımsanamayacak kadar çok.

Metaverse’ün bu kimselerin iddia ettiği gibi bir yer olup olmadığını anlamak için önce Aydınlanma ve teknolojik ilerleme kavramlarını tartışmak faydalı olacaktır. Aydınlanma genel kanının aksine bir bilginin sadece öğrenilip sınanması değildir. Aydınlanma sınıf bilincine de ihtiyaç duyar. 17. ve 18. Yüzyılların devrimcileri Soylu-Burjuva çelişkisi içinde bilginin hareket ettirici kuvvetini keşfetti ve bu sayede İngiliz, Alman, Amerikan devrimlerinin yolunu döşedi. Başka bir deyişle, Aydınlanma çağının önderleri aynı zamanda sınıfsal mücadelelerin parçasıydılar. Buluşları ve çalışmaları sınıfsal çatışmanın içinde gelişmekte ve ondan etkilenmekteydi. Bu sebeple kilisenin ve soylu sınıfının kısıtlamalarına karşı kendi özgürlüklerini savunuyorlar ve devrimlerin ateşleyici kuvvetini ancak orada bulabiliyorlardı. Sanayi ve Fransız devrimlerinden bir yüzyıl sonra yaşanan Asya devrimleri de yine aydınlanmanın nasıl olacağına dair benzer bir çıkarım yapmamızı sağlamakta. Sonuç olarak aydınlanma, sınıf çatışması sırasında ilerici olanın içinde gelişen bilginin sınanmasıyla ortaya çıkıyordu.

Aydınlanma aynı zamanda teknolojik ilerleme ile de çokça karıştırılmakta. Aydınlanma ancak teknolojinin ilerici sınıfın lehine kullanılırsa var olabilir. Oysa salt teknolojik ilerleme gerici olanın da yaratımı olabilir. Başka bir deyişle, biri nasıl ve kimin adına kullanıldığıyla ilgilenirken diğeri kime yaradığından bağımsız arı bir gelişme demektir. İşte bu yüzden emperyalizmin kontrolünde gelişen teknoloji emperyalist tekellerin kontrolünde kaldığı sürece aydınlanma için değil, uyuşukluk ve tembelliğin hegemonyasını yaymak için kullanılmıştır ve kullanılacaktır. Örneğin, 1980 sonrası cinsel devrim adı altında kimlik siyasetini Dünyaya “renkli” televizyonlarıyla yayan emperyalizm, ya da bilgi bombardımanı kisvesiyle “sosyal ağına” taktığı gençliği sözde Z kuşağı yalanıyla vatansızlığa ve yabancılaşmaya sevk eden emperyalizm teknolojik ilerlemenin merkezinde değilse nerededir?

Wall Street’in Kurtları Böyle Evren Yaratmayı Nereden Öğrendi?

Şimdi sormak gerekiyor, Metaverse yeni aydınlanma çağını isteyenlerin buluşu mu yoksa aymazlık çağını isteyenlerin buluşu mu? Finans merkezlerinin ve paradan para kazanan, üretimden kopmuş vurguncuların yaratımı olan Metaverse sadece ortaya çıkışı şekliyle değil, içeriği itibariyle de emperyalizmin kontrolünde olan bir platform. Yine de halihazırda var olan birkaç sanal gerçeklik teknolojisinin bir araya getirilmesiyle yaratılan Metaverse şu anda bu sanal evrenlerin basit kaynaşmasından fazlası değil, fakat fazlası olması isteniyor. Günümüzde bir evren gerçek olmak için neye ihtiyaç duyarsa Metaverse de o yaratılacak deniyor. Örneğin bir evrenin parası olur. Telaşa gerek yok! Metaverse için binlerce altcoin çeşidi var. Evrenin bağı bahçesi, özel mülkü olur. O da var, pek çok insan boğazdan kelepir köprü kapatmak için çoktan sıraya girdi. Hatta Biden tayfasından DEVA Partisi bu yeni gerçeklikle ancak rüya aleminde iktidar toplantılarına bile başladı. Peki her şey tamam mı? Maalesef değil, çok temel bir şey daha var. İnsanın vatanı olur. İşte Metaverse’ün bam teli burada. Metaverse her anlamda merkezileşmeye düşman bir teknoloji. Sanal dünya insan bilincini et ve kemiğinden sırıyor. Cinsiyetimizi, yaşımızı, hatta ne tür bir canlı olacağımızı bile kendimiz seçiyoruz. Sistem insanlığımızı kaybetmemiz için bize para ödetiyor. Fakat para da gerçek değil, dolayısıyla takip de edilemiyor. Aynı zamanda devletin, yani düzenin, olmadığı bu evrende güvenilirliği çok meçhul olan emlak şirketlerinin kapış kapış sattığı arazilerden alıyoruz. Böylelikle gerçek dünyada kamu malı olana, sanal dünyada sözde sahip olabiliyoruz.

Emperyalizmin dayattığı her türlü kültürel saldırının, yabancılaşmanın tamamını eksiksiz kapsayan bu kurtlar sofrasını kurmayı Facebook nereden öğrendi? Elbette onun bir parçası olarak bu sistemi yaratabilirdi. Wall Street’in kurtları Metaverse ile ikinci bir hayat vadederken aslında kendi birinci hayatını finanse etmenin peşinde. Emperyalist Batı Afganistan’da, Irak’ta, Suriye’de, Afrika’da ve Orta Amerika’da kaybediyor ve sömürdüğü topraklardan sürülüyor. Dolayısıyla artık armut piş ağzıma düş olmuyor. Emperyalizm kuvvetini yitirdiği için daha da hırçınlaşıyor. Hırçınlığını sadece Mavi Vatan’da üzerimize çevirdiği namlularla değil, Twitter, Facebook ve İnstagram’da yarattığı kötümser hava ve yine sosyal ağlar üzerinden yaptığı tembelleştiren ve sığlaştıran sistematik bilgi bombardımanlarında da kendini gösteriyor. Metaverse ise bu saldırıların en uç noktası.

Metaverse’ün Ölümsüzlüğü

Görüyoruz ki emperyalizm kontrolünde bir aydınlanma, devrim, gerçekleşemez. O halde Metaverse’ün bugün kullanıcılarına sunmadığı ama ufkunda aşikâr olan ölümsüzlük de eğer bir aydınlanma olacaksa emperyalizmin kontrolünde olan metaverse ile olmayacaktır. Öncelikle “kimin ölümsüzlüğü?” sorusu ortaya çıkacaktır. Sistem tek dişi kaldığı için otuz iki diş güldüğü yalanını yutturabileceği bir evren yaratırken hangi üretim bolluğu içinde insanlık ölümsüzleşecektir? Aynı zamanda emperyalizm açıkça beden ve bilinç arasındaki bağı kopararak gerçek dünyalara karşı insanlığı etkisizleştirmeyi ve uyuşturmayı amaçlıyorken tamamıyla bunu pazarlayan bir sistemin içinde devrim beklemek abeste iştigalden başka bir şey değildir. Bugünün çelişkilerinden kopuk bir ölümsüzlük arayışına girenlerin kollarına devrimci milletler değil, emperyalistler girmiş demektir.

Ölümsüzlük insanlık için bir aşama olabilir ancak bugünün çelişkisi emperyalizme karşı ezilen milletlerin vatan savunmasıdır. Başka bir deyişle, bugünün çelişkisini çözmeden Metaverse’ün sunabileceği ölümsüzlüğü olumlu bir anlamla tartışmak tarihsel ilerlemenin önceki aşamalarını görmezden gelmek anlamına gelecektir. Ölümsüzlüğün evrenine gidilecekse ancak ezilen milletlerin aydınlanması ile gidilebilir. Başka bir deyişle sınıfsal çatışmanın son bulması ve her insanın eşit olduğu bir dünya Metaverse’ün vadettiği ölümsüzlüğün gerçekleşebileceği bir dünya ancak bu şekilde olabilir.

Taha Küçükuygun
TGB Ankara İl Yönetim Kurulu Üyesi

Her şeye zam geliyor. Marketlere, kırtasiyeye, teknolojik ürünlere, kiralara… Test kitaplarının fiyatları o kadar yükseldi ki, öğrenciler artık kitap almak yerine pdf’lerden çalışıyor. Petrol ürünlerine gelen zamlarsa herkesi feryat ettirmekte. Bu zamların yakın vadede sonu gelecek gibi de görünmüyor. Ancak fiyatlarla birlikte bir şey daha artış içinde; döviz. Dolar ve Euro, Türk Lirası üzerinde tarihte en yüksek noktasına ulaştı. Fakat neden? Dolar neden yükseliyor? Bu neden önemli? İşte bu soruların cevaplarını anlamak için öncelikle dövizin Dünya ve TL üzerindeki hegemonyasının nasıl ortaya çıktığını anlamak gerekiyor.

Dolar Saltanatı Nasıl Kuruldu ve Nasıl Yıkılıyor?

2. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Atlantik’in emperyalistleri pazar alanlarındaki hegemonyasını tasdiklemek için New Hampshire’ın Bretton Woods isimli küçük bir kasabasında toplandı ve bir karar aldı. Bu kararla ortaya çıkan ekonomik modelde, daha öncesinde ekonominin merkezinde yer alan altın, dolar ile denklik kazandı ve dolar küresel para birimi haline getirildi. ABD’nin sınırsız para basma hakkına sahip olduğu bu yapı Atlantikçi tekellere yaradı ve Asya ve Afrika’nın milletleri köşeye sıkıştırılmaya çalışıldı. Ülkemize de özellikle 1980 sonrası yükselen bu neoliberal ekonomik anlayışın bir sonucu olarak sıcak para geldi ve Türkiye sadakaya bağlandı. Üretim durdu, özelleştirme başladı ve üretici kambur ilan edildi. Bankaların ve finans merkezlerinin vurgun üzerine vurgun yaptığı bu modelle başlarda sıcak parayla şişirilen ekonomi, yıllar içinde pek çok krize gebe oldu ve artık patlama noktasına ulaştı.

Emperyalizmin bir numaralı baskı aracı olan dolar günümüzde etkisini sadece Türkiye’de değil, Dünyanın tamamında feci bir hızla yitirmekte. Defalarca krizden krize koşan ABD bu sefer öncekilere göre üç dört kat dolar basarak bile kendini kurtaramıyor. Bu durumun  sebeplerinin başında ABD’nin silahlı gücünü artık yitirmiş olması geliyor. Özellikle Afrika ve Batı Asya’da, bölgedeki devletlerin işbirliğiyle askeri kuvvetlerini geri çekmek zorunda kalan ABD haraç gücünü de kaybediyor. Artık ABD’nin krediler ve bonolarla kelepçelediği ülkelerin ona itaat etmiyor. Sonuç olarak da Atlantik artık sömürüden aldığı payı kendi halkına dağıtmakta bile zorlanıyor. Bu yüzden de kendi içindeki ekonomik çelişkiler gittikçe büyüyor. Bugün Amerika’da enflasyon 1982’den beri, işsizlik 1970’den beri, en yüksek oranlara ulaşmış durumda. En son Washington’da yaşanan Kongre Binası baskının altında da bu gerçeklik yatıyor. Kendi yarattığı haraç sistemi ve Dolar saltanatı ABD’yi de köşeye sıkıştırıyor.

Başka bir deyişle, 1944 yılında New Hampshire’da imzalanan “Uluslararası Para Antlaşması” ile ticarette altının iktidarını yıkarak Atlantik’in, özellikle ABD’nin, kanlı sömürüsüne sömürü katan dolar, miladını dolduruyor. Afganistan’da, Suriye’de, Irak’ta kaybeden ABD, Burkina Faso’da, Cezayir’de, Tunus ve Libya’da kaybeden Fransa ve diğer Atlantikçiler ekonomik yaptırım güçlerini de kaybediyor. Yok olan kuvvetleri, kurdukları haraç sisteminin sonu anlamına geliyor. Artık Dünya ne üretime dayanmayan vurguncu bir ekonomik modeli kaldırabilecek durumda, ne de Asya’nın ve Afrika’nın mazlum milletleri Atlantik’in politik, ekonomik ve askeri saldırılarına karşı boyun eğme düşüncesinde. Kısaca ifade etmek gerekirse, ezilen uluslar milli demokratik devrimlerini gerçekleştirmek için ayağa kalktığı için ABD’nin dolar saltanatı yıkılıyor.

Dolar Neden Yükseliyor?

Dolar Saltanı yıkılıyor diyoruz. Ancak bugün TL, dolar karşısında değer kaybediyor. Burada bir çelişki var gibi görünebilir ancak durum hiç de öyle değil. Dolar saltanatı dediğimiz yapı uzun zaman içinde, ince işçilikle yaratılmış bir model. Türkiye’de yıllardır özel bir çabayla uygulandı. Özallar, Çillerler, Güller ve Babacanlar Türkiye’den bir Atlantik mandası yaratmak için çok uğraştı. 2008 krizinde Türk milletini sıcak parayla uyutmaya çalışırken bir yandan Ergenekon, Balyoz kumpaslarını tertiplediler, Türk ordusunu ve “tam bağımsız Türkiye” için mücadele eden herkesi hapse atmaya çabaladılar. O dönemlerde bir dolar bir Türk lirasına denk düşüyordu. Ne zaman kumpaslar kırıldı, ne zaman Türkiye Batı’yla milli bir mücadele içine girdi, o zaman dolar yükselmeye başladı. Çünkü sıcak para kesildi ve Türkiye’nin çoktan özelleştirilen fabrikaları ve tesisleri kapatılma noktasına gelmiş, atıllaşmıştı. Kısacası Türkiye kendine yetemesin diye kurulan sistem ondan kopulacak olması durumunda ekonomik saldırılara zemin hazırlamıştı.

Bu köklü çökertme projesinin terk edilmesi gerekliliği, Türkiye’nin Asya’da konumlanışıyla da birleşince Türk ekonomisine karşı sistemli saldırılar daha da kuvvetlendi. Bütün Dünyada dolar değer kaybederken Türkiye’de yükselmesinin, üretime ket vurulmasının dışında, bir sebebi de işte bu spekülasyonlar ve saldırılardır. Daha da açık konuşmak gerekirse, Türkiye’de bir kaos yaratılmak isteniyor, yaratıcı kaos. Böylelikle Atlantik’in Türkiye’deki adamları da doları bahane ederek Türkiye’yi tekrardan Batıya yakınlaştırmak için gerekli ortamları hazırlayacak ve “tam bağımsız Türkiye” anlayışının bacağı kırılacak. Çünkü Atlantikçiler Türkiye üretsin istemiyor.

Türkiye’de Dolar Sorunu Nasıl Çözülecek?

Bugün Türkiye’nin içinde bulunduğu bu iki temel duruma pek çok ekonomist ve politikacı basit kar-zarar denklemleriyle, faizin üzerinde oynanabilecek politikalarla ya da Merkez Bankasının müdahaleleriyle doların düşürülerek çözülebileceğini iddia ediyor. Fakat Doları düşürmek ne yeterli ne de bir çözüm. Türkiye bu sistemden kopmak zorunda ve bugün bu durum gerçekleşmeye başladığından kendi içimizdeki siyasi ve ekonomik dengeler alt üst oluyor. 50 yıldır Türk ekonomisine pranga olan ekonomik model can yakıyor çünkü yeni yeni terk ediliyor. Türk milleti kolları, bacakları, ve tek kurtuluşu yolu olan üretim devrimini tekrardan keşfediyor.

O yüzden Türkiye’nin tek bir gereksinimi var. Hemen üretmeli, gençliğin ve üreticinin önü açılmalı. Türk milletinin çalışkanlığı ve üretim kapasitesi, aynı milli mücadelemizde olduğu gibi tekrardan bu sisteme karşı koymak için örgütlenmelidir. Bu sırada döviz sınırlandırılmalı, uluslararası ticaret milli para birimleriyle yapılmalıdır. Türkiye’nin üreticisinin ambargoya uğradığı Batı değil, Dünya’nın neredeyse bütün nüfusunu üzerine taşıyan Asya ve Afrika topraklarındaki pazar alanlarına açılabilmesi sağlanmalıdır. Asya’dan, Afrika’dan devletlerle paylaşmacı, kazan kazan ticaret anlaşmalarına gidilmeli ve en başta da Suriye, İran, Irak ve Azerbaycan gibi komşu devletlere teröre ve ambargolara karşı ortak tavır alınmalıdır. İşte gerçekçi çözümler bunlardır. Doları düşürmek için değil, üreticiye destek verip onu baş tacı yapmak için, genç işsizliği bitirerek Türkiye’nin lokomotifi olan Türk gençliğin önünü açmak için, kamucu bir yönetim modeline tekrardan dönmek ve bölgede paylaşmacı ancak kuvvetli bir ekonomik ve politik dostluklar geliştirmek için çalışmak Türk milletinin ihtiyacı olduğu devadır.

Gençliğe Düşen Görev

Bugün gençliğin ekonomiye bakışı, oyun konsollarına ve teknolojik ürünlere sıkıştırılmaya çalışıyor. Gençliğin Türkiye’den refah ve gelecek için kaçmaya çalıştığı, karamsar olduğu iddia ediliyor. Oysa biliyoruz ki Türk gençliği, vatansever kaygıları yüksek Atatürkçü bir gençliktir. Türk devrimin her zaman dayandığı, nesilden nesile aktardığı direniş ruhu ve çalışma azmi bugün bizlerin de içinde bulunmaktadır. İşte bugün bu yüzden Türk gençliğinin üzerine düşen görev, arzu ve istekleriyle birleşmektedir. Vatan, Üretim ve Gelecek için 29 Ekim’de Ankara’dan taşan gençlik şimdi de Türkiye’nin ekonomik sorunlarına ve uğradığı saldırılara karşı en önde görev almalıdır. Atatürk’ün gençliği 25 Aralık günü, 62 üniversite topluluğunun çağrısıyla Türkiye’nin dört bir yanından gelecek gençlerle gerçekleştirilecek Çalışan Gençlik Üreten Türkiye Kurultayı için vazifeye atılmalı ve Türk gençliğin en büyük teşkilatı olan Türkiye Gençlik Birliği’nde örgütlenmelidir. Böylelikle Türk gençliğin Z kuşağı uydurmalarıyla ortaya atılan ülkesine, milletine ve kendine yabancılaşmış bir kişilikte değil, Türkiye’nin ekonomisine, refahına ve tarihinden aldığı devrimci karakterine bağlılığını bir kez daha gözler önüne sermiş olur.

Taha KÜÇÜKUYGUN

TGB Ankara İl Yöneticisi

Her şeye zam geliyor. Marketlere, kırtasiyeye, teknolojik ürünlere, kiralara… Test kitaplarının fiyatları o kadar yükseldi ki, öğrenciler artık kitap almak yerine pdf’lerden çalışıyor. Petrol ürünlerine gelen zamlarsa herkesi feryat ettirmekte. Bu zamların yakın vadede sonu gelecek gibi de görünmüyor. Ancak fiyatlarla birlikte bir şey daha artış içinde; döviz. Dolar ve Euro, Türk Lirası üzerinde tarihte en yüksek noktasına ulaştı. Fakat neden? Dolar neden yükseliyor? Bu neden önemli? İşte bu soruların cevaplarını anlamak için öncelikle dövizin Dünya ve TL üzerindeki hegemonyasının nasıl ortaya çıktığını anlamak gerekiyor.

Dolar Saltanatı Nasıl Kuruldu ve Nasıl Yıkılıyor?

2. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Atlantik’in emperyalistleri pazar alanlarındaki hegemonyasını tasdiklemek için New Hampshire’ın Bretton Woods isimli küçük bir kasabasında toplandı ve bir karar aldı. Bu kararla ortaya çıkan ekonomik modelde, daha öncesinde ekonominin merkezinde yer alan altın, dolar ile denklik kazandı ve dolar küresel para birimi haline getirildi. ABD’nin sınırsız para basma hakkına sahip olduğu bu yapı Atlantikçi tekellere yaradı ve Asya ve Afrika’nın milletleri köşeye sıkıştırılmaya çalışıldı. Ülkemize de özellikle 1980 sonrası yükselen bu neoliberal ekonomik anlayışın bir sonucu olarak sıcak para geldi ve Türkiye sadakaya bağlandı. Üretim durdu, özelleştirme başladı ve üretici kambur ilan edildi. Bankaların ve finans merkezlerinin vurgun üzerine vurgun yaptığı bu modelle başlarda sıcak parayla şişirilen ekonomi, yıllar içinde pek çok krize gebe oldu ve artık patlama noktasına ulaştı.

Emperyalizmin bir numaralı baskı aracı olan dolar günümüzde etkisini sadece Türkiye’de değil, Dünyanın tamamında feci bir hızla yitirmekte. Defalarca krizden krize koşan ABD bu sefer öncekilere göre üç dört kat dolar basarak bile kendini kurtaramıyor. Bu durumun  sebeplerinin başında ABD’nin silahlı gücünü artık yitirmiş olması geliyor. Özellikle Afrika ve Batı Asya’da, bölgedeki devletlerin işbirliğiyle askeri kuvvetlerini geri çekmek zorunda kalan ABD haraç gücünü de kaybediyor. Artık ABD’nin krediler ve bonolarla kelepçelediği ülkelerin ona itaat etmiyor. Sonuç olarak da Atlantik artık sömürüden aldığı payı kendi halkına dağıtmakta bile zorlanıyor. Bu yüzden de kendi içindeki ekonomik çelişkiler gittikçe büyüyor. Bugün Amerika’da enflasyon 1982’den beri, işsizlik 1970’den beri, en yüksek oranlara ulaşmış durumda. En son Washington’da yaşanan Kongre Binası baskının altında da bu gerçeklik yatıyor. Kendi yarattığı haraç sistemi ve Dolar saltanatı ABD’yi de köşeye sıkıştırıyor.

Başka bir deyişle, 1944 yılında New Hampshire’da imzalanan “Uluslararası Para Antlaşması” ile ticarette altının iktidarını yıkarak Atlantik’in, özellikle ABD’nin, kanlı sömürüsüne sömürü katan dolar, miladını dolduruyor. Afganistan’da, Suriye’de, Irak’ta kaybeden ABD, Burkina Faso’da, Cezayir’de, Tunus ve Libya’da kaybeden Fransa ve diğer Atlantikçiler ekonomik yaptırım güçlerini de kaybediyor. Yok olan kuvvetleri, kurdukları haraç sisteminin sonu anlamına geliyor. Artık Dünya ne üretime dayanmayan vurguncu bir ekonomik modeli kaldırabilecek durumda, ne de Asya’nın ve Afrika’nın mazlum milletleri Atlantik’in politik, ekonomik ve askeri saldırılarına karşı boyun eğme düşüncesinde. Kısaca ifade etmek gerekirse, ezilen uluslar milli demokratik devrimlerini gerçekleştirmek için ayağa kalktığı için ABD’nin dolar saltanatı yıkılıyor.

Dolar Neden Yükseliyor?

Dolar Saltanı yıkılıyor diyoruz. Ancak bugün TL, dolar karşısında değer kaybediyor. Burada bir çelişki var gibi görünebilir ancak durum hiç de öyle değil. Dolar saltanatı dediğimiz yapı uzun zaman içinde, ince işçilikle yaratılmış bir model. Türkiye’de yıllardır özel bir çabayla uygulandı. Özallar, Çillerler, Güller ve Babacanlar Türkiye’den bir Atlantik mandası yaratmak için çok uğraştı. 2008 krizinde Türk milletini sıcak parayla uyutmaya çalışırken bir yandan Ergenekon, Balyoz kumpaslarını tertiplediler, Türk ordusunu ve “tam bağımsız Türkiye” için mücadele eden herkesi hapse atmaya çabaladılar. O dönemlerde bir dolar bir Türk lirasına denk düşüyordu. Ne zaman kumpaslar kırıldı, ne zaman Türkiye Batı’yla milli bir mücadele içine girdi, o zaman dolar yükselmeye başladı. Çünkü sıcak para kesildi ve Türkiye’nin çoktan özelleştirilen fabrikaları ve tesisleri kapatılma noktasına gelmiş, atıllaşmıştı. Kısacası Türkiye kendine yetemesin diye kurulan sistem ondan kopulacak olması durumunda ekonomik saldırılara zemin hazırlamıştı.

Bu köklü çökertme projesinin terk edilmesi gerekliliği, Türkiye’nin Asya’da konumlanışıyla da birleşince Türk ekonomisine karşı sistemli saldırılar daha da kuvvetlendi. Bütün Dünyada dolar değer kaybederken Türkiye’de yükselmesinin, üretime ket vurulmasının dışında, bir sebebi de işte bu spekülasyonlar ve saldırılardır. Daha da açık konuşmak gerekirse, Türkiye’de bir kaos yaratılmak isteniyor, yaratıcı kaos. Böylelikle Atlantik’in Türkiye’deki adamları da doları bahane ederek Türkiye’yi tekrardan Batıya yakınlaştırmak için gerekli ortamları hazırlayacak ve “tam bağımsız Türkiye” anlayışının bacağı kırılacak. Çünkü Atlantikçiler Türkiye üretsin istemiyor.

Türkiye’de Dolar Sorunu Nasıl Çözülecek?

Bugün Türkiye’nin içinde bulunduğu bu iki temel duruma pek çok ekonomist ve politikacı basit kar-zarar denklemleriyle, faizin üzerinde oynanabilecek politikalarla ya da Merkez Bankasının müdahaleleriyle doların düşürülerek çözülebileceğini iddia ediyor. Fakat Doları düşürmek ne yeterli ne de bir çözüm. Türkiye bu sistemden kopmak zorunda ve bugün bu durum gerçekleşmeye başladığından kendi içimizdeki siyasi ve ekonomik dengeler alt üst oluyor. 50 yıldır Türk ekonomisine pranga olan ekonomik model can yakıyor çünkü yeni yeni terk ediliyor. Türk milleti kolları, bacakları, ve tek kurtuluşu yolu olan üretim devrimini tekrardan keşfediyor.

O yüzden Türkiye’nin tek bir gereksinimi var. Hemen üretmeli, gençliğin ve üreticinin önü açılmalı. Türk milletinin çalışkanlığı ve üretim kapasitesi, aynı milli mücadelemizde olduğu gibi tekrardan bu sisteme karşı koymak için örgütlenmelidir. Bu sırada döviz sınırlandırılmalı, uluslararası ticaret milli para birimleriyle yapılmalıdır. Türkiye’nin üreticisinin ambargoya uğradığı Batı değil, Dünya’nın neredeyse bütün nüfusunu üzerine taşıyan Asya ve Afrika topraklarındaki pazar alanlarına açılabilmesi sağlanmalıdır. Asya’dan, Afrika’dan devletlerle paylaşmacı, kazan kazan ticaret anlaşmalarına gidilmeli ve en başta da Suriye, İran, Irak ve Azerbaycan gibi komşu devletlere teröre ve ambargolara karşı ortak tavır alınmalıdır. İşte gerçekçi çözümler bunlardır. Doları düşürmek için değil, üreticiye destek verip onu baş tacı yapmak için, genç işsizliği bitirerek Türkiye’nin lokomotifi olan Türk gençliğin önünü açmak için, kamucu bir yönetim modeline tekrardan dönmek ve bölgede paylaşmacı ancak kuvvetli bir ekonomik ve politik dostluklar geliştirmek için çalışmak Türk milletinin ihtiyacı olduğu devadır.

Gençliğe Düşen Görev

Bugün gençliğin ekonomiye bakışı, oyun konsollarına ve teknolojik ürünlere sıkıştırılmaya çalışıyor. Gençliğin Türkiye’den refah ve gelecek için kaçmaya çalıştığı, karamsar olduğu iddia ediliyor. Oysa biliyoruz ki Türk gençliği, vatansever kaygıları yüksek Atatürkçü bir gençliktir. Türk devrimin her zaman dayandığı, nesilden nesile aktardığı direniş ruhu ve çalışma azmi bugün bizlerin de içinde bulunmaktadır. İşte bugün bu yüzden Türk gençliğinin üzerine düşen görev, arzu ve istekleriyle birleşmektedir. Vatan, Üretim ve Gelecek için 29 Ekim’de Ankara’dan taşan gençlik şimdi de Türkiye’nin ekonomik sorunlarına ve uğradığı saldırılara karşı en önde görev almalıdır. Atatürk’ün gençliği 25 Aralık günü, 62 üniversite topluluğunun çağrısıyla Türkiye’nin dört bir yanından gelecek gençlerle gerçekleştirilecek Çalışan Gençlik Üreten Türkiye Kurultayı için vazifeye atılmalı ve Türk gençliğin en büyük teşkilatı olan Türkiye Gençlik Birliği’nde örgütlenmelidir. Böylelikle Türk gençliğin Z kuşağı uydurmalarıyla ortaya atılan ülkesine, milletine ve kendine yabancılaşmış bir kişilikte değil, Türkiye’nin ekonomisine, refahına ve tarihinden aldığı devrimci karakterine bağlılığını bir kez daha gözler önüne sermiş olur.

Taha KÜÇÜKUYGUN

TGB Ankara İl Yöneticisi

19. Yüzyıl Osmanlı Devletinin Batı kapitalizmi karşısında bitap düştüğü bir asır olarak tarihe geçti. Hâlihazırda zayıflamakta olan yönetim mekanizması ve anlayışı, nitelikli devlet adamı yetersizliği gibi nedenlerle yeni sorunları ve yüzyılın devletlerinin parlamenter yapısını kavrayamıyor, onlarla mücadelede yetersiz kalıyordu. Balta Limanı Antlaşması (1838) birlikte Avrupalı devletlerin pazar alanı haline getirilen Osmanlı toprakları, imtiyaz üzerine imtiyaz verilmesinin bir eseriydi. Ardından gelen Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanı batı taklitçiliğinden ve başarısız reform çalışmalarından öteye gidemediler. Aksine bu fermanlar isyanlara ve toplumda huzursuzluğa sebebiyet verdiler, ekonomide çıkmaz sokaklar yarattılar.

Tanzimat Döneminin çıkmaza sokan sonuçlarının ardından halkın içinde muhalif gençler ortaya çıkmaya başlamıştı. Bu dönemin en belirgin muhalif karakteri Yeni Osmanlılar Cemiyeti çevresinde şekillenmekteydi. Bu cemiyet genellikle memurlardan ve devlet adamlarından oluşmaktaydı. Bu nedenle, yöneticileri etkileyebilecek kabiliyete sahiptiler. Cemiyetin üyelerinin Avrupa’yı görmüş, Batılı devletlerin yönetimlerini ve anayasalarını inceleme fırsatı bulmuş olmalarından dolayı, Osmanlı’nın kurtuluşunu meşrutiyet yolunda atılacak adımlara dayandırmaktaydılar. Özellikle Namık Kemal’in önderlik ettiği cemiyet, saray tarafından tespit edildikten sonra Avrupa’ya geçerek Ziya Paşa gibi önemli bir muhalifi de aralarına katarak meşrutiyet ısrarlarını sürdürdüler.

Her ne kadar Yeni Osmanlılar çalkantılı süreçler geçirmiş olsalar da hükümette faal olan devlet adamlarını etkilemiş, sonucunda da Birinci Meşrutiyet’in yolunu açmışlardır. Bunun en açık kanıtlarından biri meşrutiyetin ilanından sonra anayasa için kurulan komitede Namık Kemal ve Ziya Paşa’nın bulunmaları, yasaların belirlenmesinde kuvvetli bir rol oynamış olmalarıdır.

Birinci Meşrutiyet’in İlanı

30 Mayıs 1876 tarihinde Süleyman Paşa’nın desteği olan bir hükümet darbesiyle Sultan Abdülaziz tahttan indirilmiş ve yerine V. Murad getirildi. Fakat çok kısa bir süre, 93 gün, sonra akli melekeleri yerinde olmadığı iddiasıyla indirilerek yerine meşrutiyeti ilan etme sözü alınan II. Abdülhamit çıkarıldı. Devletin istikbalinin ve Batılı devletlerin bölücü politikalarından kurtuluşunun meşrutiyette yattığına ikna olmuş devlet adamlarının Sultan Abdülaziz’i devirmesiyle başlayan bu süreç, II. Abdülhamit’in meşrutiyeti ilanı ile sonuçlanmıştı.

Meşrutiyetin ilanından sonra anayasayı oluşturmak için Mithat Paşa’nın başkanlığı altında bir komisyon oluşturuldu. Bu komisyon Türk Devrimine meclis ve anayasa kültürü kazandıracak Kanun-i Esasi’yi ilan ettirmiştir, bu sayede de Meclis-i Mebusan kurulmuştur.

Türk Devrimine Giden Yolda İlk Anayasa, Kanun-i Esasi

Meclis-i Mebusan içinde vekiller Gayrimüslim ve Müslüman diye ayırt edilmemişlerdir. Buna ek olarak, Kanun-i Esasi’de Devletin dininin İslam olduğu vurgulanmasına karşın din özgürlüğü olduğu aktarılmakta, kişisel özgürlüklerin bahsi geçmekte ve memur olmak için Türkçe bilmek zorunlu kılınmaktadır. Türkçenin zorunlu olması ilk kez Türk kimliğinin yükselişe geçmesini sağlamıştır. Başta Gayrimüslim vekillerce Türkçenin zorunluluğu çok tartışılmış fakat sonucunda bazı Gayrimüslim vekiller kendi millet kimlikleriyle devam etmeyi amaçlarken bazıları bu yasanın doğruluğuna ikna olmuşlardır.

Kanun-i Esasi’nin içerdiği maddeler gereği söylenebilir ki bir “Osmanlı vatandaşı” modeli yaratılmaktadır. Başka bir deyişle bir “üst kimlik” oluşturulmuştur. Bu kimlik, Osmanlı topraklarında yaşayan bütün insanları ortak bir paydada toplamayı sağlayarak Batılı devletlerin Osmanlı üzerindeki politikalarını ve Balkanlarda kendini sıkça gösteren milliyetçi isyanları önlemeyi amaçlamıştır.

“MADDE 1.- Devleti Osmaniye’nin dini İslâm’dır. Bu esası vikaye ile beraber asayişi halkı ve adabı umumiyeyi ihlâl etmemek şartile memaliki Osmaniye’de maruf olan bilcümle edyanın serbestii icrası ve cemaatı muhtelifiye verilmiş olan imtiyazatı mezhebiyenin kemakân cereyanı Devletin tahdi himayetindedir.

MADDE 8.- Devleti Osmaniye tabîyetinde bulunan efradın cümlesine herhangi din ve mezhepten olur ise bilâ istisna Osmanlı tabir olunur ve Osmanlı sıfatı kanunen muayyen olan ahvale göre istihsal ve izah edilir.

MADDE 18.- Tebaai Osmaniye’nin hidematı Devlette istihdam olunmak için devletin lisanı resmisi olan Türkçeyi bilmeleri şarttır.”

Meclis-i Mebusan da yaptığı çalışmalarla anayasanın göstermekte olduğu ileriliği doğrulamıştır. Kanun-i Esasi’de alınan kararlar doğrultusunda özgürlükçü ve eşitlikçi bir çizgide hareket etmiş, anayasanın teorisini sunduğu pratiği başarılı bir şekilde uygulamaya koymuştur.

Kanun-i Esasi Işığında Meclis-i Mebusan

Yukarıda da söylediğimiz gibi Meclis-i Mebusan’da Gayrimüslim ya da Müslüman ayrımı güdülmemiştir. Gayrimüslim, özellikle de dikkat edilmesi gereken Ortodoks Hristiyan mebuslar, Rusya’nın savaş açmasına karşın Osmanlı’dan taraf olmaktaydılar; Kanun-i Esasi ve Meclis-i Mebusan sayesinde kardeşçe yaşanabileceğini savunmuşlardır. Bunun yanı sıra, Hristiyan vekiller için cuma günleri gibi pazar günlerinin de tatil edilmesi tartışılmış ve kabul edilmiştir. Başka bir deyişle, “dinler arası” dostluk ve kardeşlik anlayışı mecliste sağlanmaktadır. Bu sayede kimlik arayışı, “Osmanlıcılık” fikri etrafında vücut bulmuştur.

Meclis-i Mebusan devlet memurlarını da tetkik etmiştir. Uzun zamandır nitelik gözetilmeden görevlendirilen memurların çoğu vergi kaçırmakta, yolsuzluk yapmaktaydı. Bu memurların çoğu zaman cezasız kalması meclisin dikkatini çekmiştir. Vekiller, memurlara emeklilik getirilmesi ya da yolsuzluk yapan memurların cezalandırılmasının ciddi bir biçimde ele alınması gibi düzenlemelerle memuriyete yenilikler getirme konularında ortaklaşmışlardır.

Özellikle Meclis-i Mebusan’ın ikinci döneminde vekiller hükümeti daha çok sıkıştırmıştır. Ruslara karşı kaybedilen 93 Harbinin (24 Nisan 1877–3 Mart 1878) sonrası Osmanlı devleti toprakları içinde açlık ve sefalet kuvvetlenmekteydi. Buna ek olarak savaş sırasında yapılan yolsuzluklar bulunmaktaydı. Meclis de memurlara karşı hâlihazırda olan sert yapısını daha da kuvvetlendirerek yolsuzluklara mücadele etmeye çalışmıştır. Örneğin, Selanik’te askerlere kötü yemek verilmesi sonucunda meclis harekete geçmiş ve suçluların orduyu zehirlemekten dolayı cezalandırılmasına karar vermiştir. Buna ek olarak Karadeniz’de Ruslara esir düşen Mersin gemisinin tamamıyla zaaf sonucu kaybedildiği ve Osmanlı Karadeniz’de Rusya’dan daha güçlü bir donanmaya sahipken bu olayın yaşandığını ortaya çıkarmıştır. Bu dönem içinde Ardahan Kalesi civarındaki askerlerin yiyecek ve mühimmat eksikliği nedeniyle teslim olmak zorunda kalmış olmaları, İstanbul’da İlmiyye öğrencilerinin meclisin önünde eylemine yol açmıştı. Bu gibi halkın içinden çıkan savaştaki yolsuzluklara karşı çıkan tepkiler meclise cesaret vermiş ve onun halkla bir bütün haline gelmesine hizmet etmiştir.

Meclis-i Mebusan’ın Tatil Edilmesi

Meclis kurulduğu zamandan beri Padişah ve hükümetle açık bir güç mücadelesi içindedir. Ancak bu mücadele zamanla sertleşmiştir. Edirne Mütarekesi sonrasında meclis, 5 devlet adamını, Sadrazam Ethem Paşa’yı, Tophane Müşiri Damat Mahmut Paşa’yı, Dâhiliye Nazırı Said Paşa’yı, Bahriye Nazırı ve Mabeyn Müşiri Said Paşa’yı ve Serasker Redif Paşa’yı “istenmeyen adamlar” olarak ilan etmek istemişti. Fakat II. Abdülhamit bunu öğrenince kabineyi değiştirmişti. Meclis, bunu anayasaya aykırı bir hareket olarak yorumlamış ve muhalefet etmekten geri durmamıştır. Hem bu sert muhalefet hem de girişilen güç mücadelesinin sonucunda meclisin uzun ömürlü olmayacağı kesinleşmişti.

Güç mücadelesinin yanı sıra II. Abdülhamit’in kaybedilen 93 Harbinin korkunç sonuçları nedeniyle kefaretini diğer kurumlarla paylaşmak istiyordu. Ancak meclis bu konuda da muhalif olmaktaydı. Bütün bu olanların neticesinde II. Abdülhamid, Kanun-i Esasi’den aldığı meclisi tatil etme hakkını kullanmış ve meclis tatil edilmiştir.

Meclisin kapanana kadar sağladığı fikir ve muhalefet özgürlüğü azımsanmayacak kadar önemli bir ilericiliktir. Meclisin kuvveti bu fikir ve muhalefet ortamını sağlamasına dayanmaktadır. Böylelikle halk sorunlarını bir ölçüde devlete aktarabilmiş ve demokrasinin Osmanlı Devleti içinde işleyebilecek bir sistem olduğunu kanıtlamıştır. Bu nedenle II. Abdülhamit özgürlük ortamını ortadan kaldırıp meclisin açılmasını engellemek için azılı muhalefet olan vekilleri İstanbul’dan uzaklaştırdı. Ayrıca, II. Abdülhamid meşrutiyetle beraber güç kazanan Osmanlıcılık fikrinin de yerine İslamcılık fikrini benimsedi, Osmanlı’nın kurtuluş reçetesinin orada olacağına inanıyordu.

Meclisin kapatılmasından bir süre sonra açılması yönünde talepler olmuş olsa da II. Abdülhamit’in demir yumruklu yönetimi nedeniyle sürgünlerle üzeri örtülmeye çalışılmıştır. Ancak ne yapılırsa yapılsın, Yeni Osmanlıların etkisiyle yetişmiş Jön Türklerin içinden çıkan İttihat ve Terakki Cemiyeti, İkinci Meşrutiyeti ilan edecektir. Anayasa ve meclis 23 Temmuz 1908 yılında geri getirilecektir.

Sonuç

Birinci Meşrutiyetin sonuçlarından anlıyoruz ki parlamenter yönetimlerin kuvvetlendiği 19.yüzyılda devrimci çözümler, döneme ve onun yeniliklerini benimsemiştir. Osmanlı’nın içinde meşrutiyet arayışının sürmesinin sebebini burada bulmak doğru olacaktır. Osmanlı’nın bu dönemle birlikte tanıdığı ve sahiplendiği anayasa ve meclis anlayışı zamanla kendini daha kuvvetli bir biçimde göstermiştir. Türk Devriminin devamı olan İkinci Meşrutiyet ve Türkiye Cumhuriyeti aşamalarının yapı taşları Birinci Meşrutiyet’ten kazanılan demokratik meclis ve anayasa anlayışı denebilir.

Osmanlıcılık akımıyla başlayan kimlik arayışı da bu dönem Türk toplumuna kazandırılmıştır. Ardından II. Abdülhamit tarafından İslamcılık akımı benimsenmiş olsa da başarılı olamamıştır. Kanun-i Esasi’de karar verilen her memurun Türkçe bilme zorunluluğu, Türkçülük akımına destek olmuştur. Bu maddenin de katkılarıyla İkinci Meşrutiyet dönemi ve sonrasında Türkçülük, Türk toplumu üzerinde kuvvet kazanmıştır.

Taha Küçükuygun
TGB ODTÜ Üyesi

tgb.gen.tr

19. Yüzyıl Osmanlı Devletinin Batı kapitalizmi karşısında bitap düştüğü bir asır olarak tarihe geçti. Hâlihazırda zayıflamakta olan yönetim mekanizması ve anlayışı, nitelikli devlet adamı yetersizliği gibi nedenlerle yeni sorunları ve yüzyılın devletlerinin parlamenter yapısını kavrayamıyor, onlarla mücadelede yetersiz kalıyordu. Balta Limanı Antlaşması (1838) birlikte Avrupalı devletlerin pazar alanı haline getirilen Osmanlı toprakları, imtiyaz üzerine imtiyaz verilmesinin bir eseriydi. Ardından gelen Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanı batı taklitçiliğinden ve başarısız reform çalışmalarından öteye gidemediler. Aksine bu fermanlar isyanlara ve toplumda huzursuzluğa sebebiyet verdiler, ekonomide çıkmaz sokaklar yarattılar.

Tanzimat Döneminin çıkmaza sokan sonuçlarının ardından halkın içinde muhalif gençler ortaya çıkmaya başlamıştı. Bu dönemin en belirgin muhalif karakteri Yeni Osmanlılar Cemiyeti çevresinde şekillenmekteydi. Bu cemiyet genellikle memurlardan ve devlet adamlarından oluşmaktaydı. Bu nedenle, yöneticileri etkileyebilecek kabiliyete sahiptiler. Cemiyetin üyelerinin Avrupa’yı görmüş, Batılı devletlerin yönetimlerini ve anayasalarını inceleme fırsatı bulmuş olmalarından dolayı, Osmanlı’nın kurtuluşunu meşrutiyet yolunda atılacak adımlara dayandırmaktaydılar. Özellikle Namık Kemal’in önderlik ettiği cemiyet, saray tarafından tespit edildikten sonra Avrupa’ya geçerek Ziya Paşa gibi önemli bir muhalifi de aralarına katarak meşrutiyet ısrarlarını sürdürdüler.

Her ne kadar Yeni Osmanlılar çalkantılı süreçler geçirmiş olsalar da hükümette faal olan devlet adamlarını etkilemiş, sonucunda da Birinci Meşrutiyet’in yolunu açmışlardır. Bunun en açık kanıtlarından biri meşrutiyetin ilanından sonra anayasa için kurulan komitede Namık Kemal ve Ziya Paşa’nın bulunmaları, yasaların belirlenmesinde kuvvetli bir rol oynamış olmalarıdır.

Birinci Meşrutiyet’in İlanı

30 Mayıs 1876 tarihinde Süleyman Paşa’nın desteği olan bir hükümet darbesiyle Sultan Abdülaziz tahttan indirilmiş ve yerine V. Murad getirildi. Fakat çok kısa bir süre, 93 gün, sonra akli melekeleri yerinde olmadığı iddiasıyla indirilerek yerine meşrutiyeti ilan etme sözü alınan II. Abdülhamit çıkarıldı. Devletin istikbalinin ve Batılı devletlerin bölücü politikalarından kurtuluşunun meşrutiyette yattığına ikna olmuş devlet adamlarının Sultan Abdülaziz’i devirmesiyle başlayan bu süreç, II. Abdülhamit’in meşrutiyeti ilanı ile sonuçlanmıştı.

Meşrutiyetin ilanından sonra anayasayı oluşturmak için Mithat Paşa’nın başkanlığı altında bir komisyon oluşturuldu. Bu komisyon Türk Devrimine meclis ve anayasa kültürü kazandıracak Kanun-i Esasi’yi ilan ettirmiştir, bu sayede de Meclis-i Mebusan kurulmuştur.

Türk Devrimine Giden Yolda İlk Anayasa, Kanun-i Esasi

Meclis-i Mebusan içinde vekiller Gayrimüslim ve Müslüman diye ayırt edilmemişlerdir. Buna ek olarak, Kanun-i Esasi’de Devletin dininin İslam olduğu vurgulanmasına karşın din özgürlüğü olduğu aktarılmakta, kişisel özgürlüklerin bahsi geçmekte ve memur olmak için Türkçe bilmek zorunlu kılınmaktadır. Türkçenin zorunlu olması ilk kez Türk kimliğinin yükselişe geçmesini sağlamıştır. Başta Gayrimüslim vekillerce Türkçenin zorunluluğu çok tartışılmış fakat sonucunda bazı Gayrimüslim vekiller kendi millet kimlikleriyle devam etmeyi amaçlarken bazıları bu yasanın doğruluğuna ikna olmuşlardır.

Kanun-i Esasi’nin içerdiği maddeler gereği söylenebilir ki bir “Osmanlı vatandaşı” modeli yaratılmaktadır. Başka bir deyişle bir “üst kimlik” oluşturulmuştur. Bu kimlik, Osmanlı topraklarında yaşayan bütün insanları ortak bir paydada toplamayı sağlayarak Batılı devletlerin Osmanlı üzerindeki politikalarını ve Balkanlarda kendini sıkça gösteren milliyetçi isyanları önlemeyi amaçlamıştır.

“MADDE 1.- Devleti Osmaniye’nin dini İslâm’dır. Bu esası vikaye ile beraber asayişi halkı ve adabı umumiyeyi ihlâl etmemek şartile memaliki Osmaniye’de maruf olan bilcümle edyanın serbestii icrası ve cemaatı muhtelifiye verilmiş olan imtiyazatı mezhebiyenin kemakân cereyanı Devletin tahdi himayetindedir.

MADDE 8.- Devleti Osmaniye tabîyetinde bulunan efradın cümlesine herhangi din ve mezhepten olur ise bilâ istisna Osmanlı tabir olunur ve Osmanlı sıfatı kanunen muayyen olan ahvale göre istihsal ve izah edilir.

MADDE 18.- Tebaai Osmaniye’nin hidematı Devlette istihdam olunmak için devletin lisanı resmisi olan Türkçeyi bilmeleri şarttır.”

Meclis-i Mebusan da yaptığı çalışmalarla anayasanın göstermekte olduğu ileriliği doğrulamıştır. Kanun-i Esasi’de alınan kararlar doğrultusunda özgürlükçü ve eşitlikçi bir çizgide hareket etmiş, anayasanın teorisini sunduğu pratiği başarılı bir şekilde uygulamaya koymuştur.

Kanun-i Esasi Işığında Meclis-i Mebusan

Yukarıda da söylediğimiz gibi Meclis-i Mebusan’da Gayrimüslim ya da Müslüman ayrımı güdülmemiştir. Gayrimüslim, özellikle de dikkat edilmesi gereken Ortodoks Hristiyan mebuslar, Rusya’nın savaş açmasına karşın Osmanlı’dan taraf olmaktaydılar; Kanun-i Esasi ve Meclis-i Mebusan sayesinde kardeşçe yaşanabileceğini savunmuşlardır. Bunun yanı sıra, Hristiyan vekiller için cuma günleri gibi pazar günlerinin de tatil edilmesi tartışılmış ve kabul edilmiştir. Başka bir deyişle, “dinler arası” dostluk ve kardeşlik anlayışı mecliste sağlanmaktadır. Bu sayede kimlik arayışı, “Osmanlıcılık” fikri etrafında vücut bulmuştur.

Meclis-i Mebusan devlet memurlarını da tetkik etmiştir. Uzun zamandır nitelik gözetilmeden görevlendirilen memurların çoğu vergi kaçırmakta, yolsuzluk yapmaktaydı. Bu memurların çoğu zaman cezasız kalması meclisin dikkatini çekmiştir. Vekiller, memurlara emeklilik getirilmesi ya da yolsuzluk yapan memurların cezalandırılmasının ciddi bir biçimde ele alınması gibi düzenlemelerle memuriyete yenilikler getirme konularında ortaklaşmışlardır.

Özellikle Meclis-i Mebusan’ın ikinci döneminde vekiller hükümeti daha çok sıkıştırmıştır. Ruslara karşı kaybedilen 93 Harbinin (24 Nisan 1877–3 Mart 1878) sonrası Osmanlı devleti toprakları içinde açlık ve sefalet kuvvetlenmekteydi. Buna ek olarak savaş sırasında yapılan yolsuzluklar bulunmaktaydı. Meclis de memurlara karşı hâlihazırda olan sert yapısını daha da kuvvetlendirerek yolsuzluklara mücadele etmeye çalışmıştır. Örneğin, Selanik’te askerlere kötü yemek verilmesi sonucunda meclis harekete geçmiş ve suçluların orduyu zehirlemekten dolayı cezalandırılmasına karar vermiştir. Buna ek olarak Karadeniz’de Ruslara esir düşen Mersin gemisinin tamamıyla zaaf sonucu kaybedildiği ve Osmanlı Karadeniz’de Rusya’dan daha güçlü bir donanmaya sahipken bu olayın yaşandığını ortaya çıkarmıştır. Bu dönem içinde Ardahan Kalesi civarındaki askerlerin yiyecek ve mühimmat eksikliği nedeniyle teslim olmak zorunda kalmış olmaları, İstanbul’da İlmiyye öğrencilerinin meclisin önünde eylemine yol açmıştı. Bu gibi halkın içinden çıkan savaştaki yolsuzluklara karşı çıkan tepkiler meclise cesaret vermiş ve onun halkla bir bütün haline gelmesine hizmet etmiştir.

Meclis-i Mebusan’ın Tatil Edilmesi

Meclis kurulduğu zamandan beri Padişah ve hükümetle açık bir güç mücadelesi içindedir. Ancak bu mücadele zamanla sertleşmiştir. Edirne Mütarekesi sonrasında meclis, 5 devlet adamını, Sadrazam Ethem Paşa’yı, Tophane Müşiri Damat Mahmut Paşa’yı, Dâhiliye Nazırı Said Paşa’yı, Bahriye Nazırı ve Mabeyn Müşiri Said Paşa’yı ve Serasker Redif Paşa’yı “istenmeyen adamlar” olarak ilan etmek istemişti. Fakat II. Abdülhamit bunu öğrenince kabineyi değiştirmişti. Meclis, bunu anayasaya aykırı bir hareket olarak yorumlamış ve muhalefet etmekten geri durmamıştır. Hem bu sert muhalefet hem de girişilen güç mücadelesinin sonucunda meclisin uzun ömürlü olmayacağı kesinleşmişti.

Güç mücadelesinin yanı sıra II. Abdülhamit’in kaybedilen 93 Harbinin korkunç sonuçları nedeniyle kefaretini diğer kurumlarla paylaşmak istiyordu. Ancak meclis bu konuda da muhalif olmaktaydı. Bütün bu olanların neticesinde II. Abdülhamid, Kanun-i Esasi’den aldığı meclisi tatil etme hakkını kullanmış ve meclis tatil edilmiştir.

Meclisin kapanana kadar sağladığı fikir ve muhalefet özgürlüğü azımsanmayacak kadar önemli bir ilericiliktir. Meclisin kuvveti bu fikir ve muhalefet ortamını sağlamasına dayanmaktadır. Böylelikle halk sorunlarını bir ölçüde devlete aktarabilmiş ve demokrasinin Osmanlı Devleti içinde işleyebilecek bir sistem olduğunu kanıtlamıştır. Bu nedenle II. Abdülhamit özgürlük ortamını ortadan kaldırıp meclisin açılmasını engellemek için azılı muhalefet olan vekilleri İstanbul’dan uzaklaştırdı. Ayrıca, II. Abdülhamid meşrutiyetle beraber güç kazanan Osmanlıcılık fikrinin de yerine İslamcılık fikrini benimsedi, Osmanlı’nın kurtuluş reçetesinin orada olacağına inanıyordu.

Meclisin kapatılmasından bir süre sonra açılması yönünde talepler olmuş olsa da II. Abdülhamit’in demir yumruklu yönetimi nedeniyle sürgünlerle üzeri örtülmeye çalışılmıştır. Ancak ne yapılırsa yapılsın, Yeni Osmanlıların etkisiyle yetişmiş Jön Türklerin içinden çıkan İttihat ve Terakki Cemiyeti, İkinci Meşrutiyeti ilan edecektir. Anayasa ve meclis 23 Temmuz 1908 yılında geri getirilecektir.

Sonuç

Birinci Meşrutiyetin sonuçlarından anlıyoruz ki parlamenter yönetimlerin kuvvetlendiği 19.yüzyılda devrimci çözümler, döneme ve onun yeniliklerini benimsemiştir. Osmanlı’nın içinde meşrutiyet arayışının sürmesinin sebebini burada bulmak doğru olacaktır. Osmanlı’nın bu dönemle birlikte tanıdığı ve sahiplendiği anayasa ve meclis anlayışı zamanla kendini daha kuvvetli bir biçimde göstermiştir. Türk Devriminin devamı olan İkinci Meşrutiyet ve Türkiye Cumhuriyeti aşamalarının yapı taşları Birinci Meşrutiyet’ten kazanılan demokratik meclis ve anayasa anlayışı denebilir.

Osmanlıcılık akımıyla başlayan kimlik arayışı da bu dönem Türk toplumuna kazandırılmıştır. Ardından II. Abdülhamit tarafından İslamcılık akımı benimsenmiş olsa da başarılı olamamıştır. Kanun-i Esasi’de karar verilen her memurun Türkçe bilme zorunluluğu, Türkçülük akımına destek olmuştur. Bu maddenin de katkılarıyla İkinci Meşrutiyet dönemi ve sonrasında Türkçülük, Türk toplumu üzerinde kuvvet kazanmıştır.

Taha Küçükuygun
TGB ODTÜ Üyesi

tgb.gen.tr